Brazelton Yenidoğan Davranışsal Değerlendirme Ölçeği

Özet

Brazelton Yenidoğan Davranışsal Değerlendirme Ölçeği (NBAS), T. Berry Brazelton tarafından geliştirilen ve yenidoğanların nörolojik durumlarını, davranışsal yeteneklerini ve bireysel farklılıklarını değerlendirmeyi amaçlayan kapsamlı bir klinik araçtır. Bu ölçek, bebeğin çevresine verdiği tepkileri, organizasyon yeteneğini ve sosyal etkileşim kapasitesini derinlemesine incelemektedir. Sunulan bu giriş, ölçeğin Türkçe örneklemde geçerlik ve güvenirliğini inceleyen Öznur Başdaş ve arkadaşları tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve popülasyonuna uygunluğunu ortaya koyarak, klinik ve araştırma ortamlarında kullanımının önünü açmıştır.

Ölçek, sadece patolojiyi tespit etmek yerine, yenidoğan bebeğin güçlü yönlerini ve adaptasyon kapasitesini vurgulayarak ebeveyn-bebek ilişkisini destekleyici bir araç olarak da işlev görür. Adaptasyon çalışması, ölçeğin psikometrik özellikler açısından uluslararası standartlara uygunluğunu göstermeyi hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Brazelton Yenidoğan Davranışsal Değerlendirme Ölçeği, yenidoğan, davranışsal değerlendirme, uyarlama, psikometrik özellikler, adaptasyon, bebek gelişimi, nörolojik durum.

Yazarlar

Öznur Başdaş, Eda Erdem, Fatma Elmalı, Selim Kurtoğlu.

Amaç

Brazelton Yenidoğan Davranışsal Değerlendirme Ölçeği‘nin temel amacı, doğumdan sonraki ilk ay içinde, genellikle 3 ila 7 gün arasında, yenidoğan bebeğin davranışsal organizasyonunu ve nörolojik yeterliliğini detaylı bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, bebeğin hem fizyolojik tepkilerini hem de çevresel uyaranlara karşı gösterdiği karmaşık davranışsal yanıtları ölçer.

Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir bir şekilde kullanılabilmesi için gerekli olan geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmaktır. Bu sayede, Türk popülasyonundaki bebeklerin gelişimsel riskleri ve güçlü yönleri bilimsel yöntemlerle tespit edilebilecektir.

Yapı

NBAS, genellikle altı ana davranışsal küme altında toplanan 28 davranışsal madde ve 20 refleks maddesinden oluşur. Bu yapılar, bebeğin kendi fizyolojik sistemlerini düzenleme yeteneğini ve sosyal çevreyle etkileşim kurma kapasitesini yansıtır. Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar, bebeğin bireysel farklılıklarını ve adaptasyon stratejilerini ortaya koyar.

Ölçeğin değerlendirdiği altı temel davranışsal küme şunlardır:

• Alışma (Habituation): Bebeğin tekrarlanan uyaranlara karşı tepki verme yeteneği.
• Yönelim (Orientation): Görsel ve işitsel uyaranlara dikkat etme ve yanıt verme kalitesi.
• Motor Performans (Motor Performance): Kas tonusu, motor aktivite ve reflekslerin kalitesi.
• Durum Düzenlemesi (State Regulation): Bebeğin uyku, uyanıklık ve huzursuzluk gibi durumlar arasındaki geçişleri yönetme yeteneği.
• Otonom Stabilite (Autonomic Stability): Solunum, cilt rengi ve titreme gibi fizyolojik sistemlerin istikrarı.
• Refleksler (Reflexes): Primitif reflekslerin varlığı ve kalitesi.

Geçerlik

Ölçeğin özgün yapısının uluslararası alanda yüksek kabul görmesine rağmen, bir uyarlama çalışmasında çevirinin ve kültürel bağlamın orijinal yapıyı koruyup korumadığını belirlemek esastır. Başdaş ve arkadaşlarının (2018) çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik bulguları detaylı olarak incelenmiştir.

Spesifik geçerlik katsayıları ve analiz yöntemleri (örneğin, yapı geçerliği veya eş zamanlı geçerlik) kaynak referansta detaylandırılmıştır. Adaptasyon sürecinde, uzman görüşleri alınarak dilsel ve kültürel geçerlik sağlanmıştır. Geçerlik sonuçları, ölçeğin Türk yenidoğan popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı davranışsal yapıları doğru bir şekilde ölçtüğünü destekler nitelikte olmalıdır.

Güvenirlik

NBAS, uygulaması yoğun eğitim ve standardizasyon gerektiren bir araçtır; bu nedenle, güvenirlik, özellikle uygulayıcılar arası tutarlılık (inter-rater reliability) açısından kritik öneme sahiptir. Adaptasyon çalışmasında, uygulama yapan farklı gözlemcilerin aynı bebek üzerindeki değerlendirmelerinin ne kadar tutarlı olduğu incelenmiştir.

Başdaş ve arkadaşlarının çalışmasında elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin Türkçe formunun yüksek düzeyde gözlemciler arası tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin klinik uygulamada ve araştırmalarda stabil ve tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Orijinal Brazelton Yenidoğan Davranışsal Değerlendirme Ölçeği, altı davranışsal küme etrafında yapılandırılmıştır. Faktör analizi, bu teorik yapının uyarlama yapılan popülasyonda (Türk örnekleminde) ampirik olarak doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek için kullanılır.

Adaptasyon çalışmalarında genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında kümelenip kümelenmediği araştırılır. Bu analizler, adaptasyonun yapısal geçerliğini destekler ve ölçeğin orijinal konsepti koruduğunu gösterir. Başdaş ve arkadaşlarının çalışması, bu altı küme yapısının Türk yenidoğan popülasyonunda da geçerli olduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal: Gözlemsel Davranışsal Değerlendirme Ölçeği)

Format: Uygulayıcı tarafından gözlem ve etkileşim yoluyla gerçekleştirilen klinik değerlendirme ve derecelendirme.

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama), İspanyolca, Portekizce ve diğer birçok dil.

Popülasyon Grubu: Klinik ve normal popülasyonlarda yenidoğanlar.

Yaş Grubu: Doğumdan itibaren ilk bir ay (genellikle 3. günden 30. güne kadar).

Popülasyon Detayları: Başdaş et al. (2018) çalışması, Türkiye’deki bir üniversite hastanesinde doğum yapan annelerin sağlıklı yenidoğanlarını kapsamıştır.

Test Metodolojisi: Uygulayıcı, bebeği uyku, uyanıklık ve ağlama gibi farklı durumlar arasında gözlemler ve belirli uyaranlarla etkileşime girer. Her madde, bebeğin tepkisine göre 9 puanlık bir Likert ölçeği üzerinde derecelendirilir.

Anahtar Kelimeler

Nörolojik gelişim, davranışsal organizasyon, geçerlik, güvenirlik, uyarlama, T. Berry Brazelton, pediatrik psikoloji, ebeveyn-bebek etkileşimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Öznur Başdaş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Erciyes Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Kayseri, Türkiye (2018 Referansına Göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinali T. Berry Brazelton tarafından geliştirilmiş olup, kullanımı için genellikle Brazelton Enstitüsü (Brazelton Institute) aracılığıyla özel eğitim ve sertifikasyon gerekmektedir. Türkçe adaptasyonun kullanımı için, sorumlu yazar Öznur Başdaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Adaptasyon çalışmasının yayın yılı 2018‘dir. Ölçeğin ticari veya akademik kullanımıyla ilgili ücret bilgileri, ilgili kurum veya yazarlar aracılığıyla temin edilmelidir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: the-brazelton-neonatal-behavioral-assessment-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Başdaş, Ö., Erdem, E., Elmalı, F., & Kurtoğlu, S. (2018). The Brazelton Neonatal Behavioral Assessment Scale: A validity and reliability study in a Turkish sample. Turkish Journal of Medical Sciences, 48, 399-404. doi: 10.3906/sag-1711-111
2. Brazelton, T. B., & Nugent, J. K. (2011). The Neonatal Behavioral Assessment Scale (4th ed.). Cambridge University Press. (Orijinal ölçek kaynağı).

Brazelton Yenidoğan Davranışsal Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddelerine dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Ancak, orijinal Brazelton Yenidoğan Davranışsal Değerlendirme Ölçeği 28 davranışsal madde ve 20 refleks maddesi içermektedir. Davranışsal maddeler, bebeğin tepkilerini ve yeteneklerini değerlendirirken, refleks maddeleri nörolojik bütünlüğü kontrol eder. Bu maddeler, genellikle aşağıdaki davranışları içerir:

• Görsel ve işitsel uyaranlara yönelim.
• Savunma tepkisi (sarma/battaniye çıkarma).
• Kendi kendini yatıştırma yeteneği.
• Ellerin ağza götürülmesi.
• Kas tonusu ve genel motor aktivite.
• Moro refleksi, yakalama refleksi, Babinski refleksi gibi temel refleksler.