Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği

Özet

Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği (ANDEÖ), yeme bozukluğu tanısı almış bireylerin tedaviye yönelik tedavi motivasyonu düzeylerini ve değişim evrelerini belirlemek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, F. Elif Ergüney tarafından 2012 yılında Türkiye’de yüksek lisans tezi kapsamında adapte edilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, özellikle Anoreksiya Nervoza (AN) hastalarında davranış değişikliğine ne kadar hazır olunduğunu saptamayı hedeflemektedir.

ANDEÖ, 20 maddeden oluşmakta olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile Türkçe popülasyonunda kullanıma uygunluğu test edilmiştir. Ölçek, hastaların iyileşme sürecindeki konumlarını belirleyerek, klinisyenlerin bireyselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirmesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Anoreksiya Nervoza, Tedavi motivasyonu, Değişim evreleri, Uyarlama, Psikometrik araç, Yeme bozukluğu, TTM.

Yazarlar

F. Elif Ergüney

Amaç

Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği’nin temel amacı, Anoreksiya Nervoza hastalarının semptomları ve ilişkili davranışları değiştirme konusundaki hazır oluş düzeylerini ve hangi değişim evresinde (örn. Ön Düşünme, Düşünme, Hazırlık) bulunduklarını ölçmektir. Bu amaçla ölçek, Prochaska ve DiClemente’nin Değişim Evreleri Modeli’ni (Transtheoretical Model – TTM) temel alarak geliştirilmiştir.

Tedavi motivasyonunun doğru bir şekilde değerlendirilmesi, yeme bozuklukları tedavisinin başarısı için kritik öneme sahiptir. Düşük motivasyon, tedaviye direnci artırırken; yüksek motivasyon, hastanın tedavi programına uyumunu ve dolayısıyla iyileşme olasılığını yükseltir. ANDEÖ, klinisyenlere hastanın mevcut motivasyonel durumuna uygun, evreye özgü müdahaleler planlaması için gerekli bilgiyi sağlamaktadır.

Yapı (Ölçeğin Ölçtüğü Yapı)

ANDEÖ’nün ölçtüğü temel yapı, Tedavi Motivasyonu ve Değişim Evreleridir. Bu yapı, bireylerin zorlayıcı veya problemli davranışlarını değiştirmeye yönelik niyetlerini, tutumlarını ve eylemlerini kapsar. Ölçek, hastanın kendi durumunu ne ölçüde problem olarak gördüğünü ve bu problemi çözmek için ne kadar hazır olduğunu belirler.

Ölçek, yeme bozukluğu bağlamında, bireyin kilo alma korkusu, beden imgesi çarpıklığı ve kısıtlayıcı yeme davranışları gibi AN semptomlarına karşı gösterdiği değişim isteğini evrelere ayırarak nicel hale getirir. Bu yapı, psikolojideki Transtheoretical Model‘in temel prensiplerine dayanmaktadır.

Geçerlik

ANDEÖ’nün Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu desteklemek amacıyla çeşitli geçerlik analizleri yapılmıştır. Özellikle Ayırdeden Geçerlilik (Discriminant Validity) kapsamında yürütülen analizler, ölçeğin klinik açıdan önemli bir ayrım yapma yeteneğine sahip olduğunu göstermiştir.

Yapılan analizlerde, remisyon sürecinde olan Anoreksiya Nervoza vakalarının tedavi motivasyonu puanlarının, akut durumda olan AN vakalarının puanlarından anlamlı derecede yüksek olduğu bulgulanmıştır (t(42)=-4.614, p<.001). Bu sonuç, ölçeğin iyileşme aşamasındaki bireyleri, hastalığın aktif evresindeki bireylerden başarıyla ayırt edebildiğini ve dolayısıyla ölçtüğü yapının klinik önemini doğruladığını göstermektedir.

Güvenirlik

ANDEÖ’nün güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. İç tutarlılık analizi kapsamında hesaplanan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (.92). Bu yüksek katsayı, ölçek maddelerinin birbirleriyle yüksek korelasyon içinde olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçmekte tutarlı olduğunu işaret etmektedir.

Ayrıca, Yakınsak Geçerlilik (Convergent Validity) analizi için Yeme Bozukluğunu Değerlendirme Ölçeği (YBDÖ) ile yapılan korelasyonun -.734 (p<.001) olduğu tespit edilmiştir. Bu güçlü negatif korelasyon, ANDEÖ’nün ölçtüğü motivasyon yapısının, YBDÖ’nün ölçtüğü yeme bozukluğu semptom şiddeti yapısıyla beklendiği gibi ters yönde ilişkili olduğunu, yani motivasyon arttıkça semptom şiddetinin azaldığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte ANDEÖ’nün faktör yapısına dair detaylı bir bilgi sunulmamış olsa da, ölçeğin dayandığı kuramsal model (Transtheoretical Model) gereği, genellikle değişim evrelerini temsil eden alt faktörlere sahip olması beklenir. Adaptasyon çalışmasında bu yapının Türk örnekleminde nasıl şekillendiği, muhtemelen ilgili yüksek lisans tezinin detaylı bölümlerinde açıklanmıştır. Ölçek, 20 maddeden oluşmaktadır ve adaptasyon sürecinde orijinal faktör yapısının korunup korunmadığı ek inceleme gerektiren bir husustur.

Enstrüman Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon (Yeme bozukluğu hastaları, özellikle Anoreksiya Nervoza tanılı bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkinler ve ergenler (Klinik bağlamda uygulanabilir).

Popülasyon Detayları: Ergüney (2012) çalışmasında yeme bozukluğu hastaları kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, bireyin belirli davranışları değiştirme konusundaki hazır oluş düzeyini ölçen 20 maddeden oluşur. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiş olsa da, TTM ölçekleri genellikle Likert tipi veya evre seçimi bazlı bir derecelendirme kullanır.

Anahtar Kelimeler

Ölçek adaptasyonu, Yeme bozukluğu, Psikometri, Cronbach Alpha, Diskriminant geçerlik, Motivasyonel görüşme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: F. Elif Ergüney

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

ANDEÖ’nün Türkçe uyarlama çalışması 2012 yılında tamamlanmıştır. Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiği için ticari kullanım veya izin gereklilikleri için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: anoreksiya-nervoza-degisim-evreleri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Ergüney, F. E. (2012). Yeme bozukluğu hastalarında tedavi motivasyonu, beden imgesi ve depresyonun değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Tezin orijinal kaydına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Anoreksiya Nervoza Değişim Evreleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin 20 maddeden oluştuğu belirtilmiş ancak maddelerin kendisi sağlanmamıştır.

Madde Sayısı: 20 madde