Çok Boyutlu Boyutlu Obsesif-Kompulsif Bozukluğu Ölçeği

Özet

Çok Boyutlu Boyutlu Obsesif-Kompulsif Bozukluğu Ölçeği (ÇBOKBÖ), orijinal adı Obsesif-Kompulsif Bozukluğun (OKB) çeşitli boyutlarını ölçmek için tasarlanmış olan Boyutlu Obsesif-Kompulsif Ölçeği’nin (Dimensional Obsessive-Compulsive Scale – DOCS) Türkçe’ye uyarlama çalışmasının ürünüdür. Bu ölçek, OKB semptomlarının kategorik bir sınıflandırmasından ziyade, boyutlu bir yaklaşımla değerlendirilmesini amaçlar. Uyarlama çalışması Şafak ve arkadaşları tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik psikometrik özelliklerini incelemektedir. Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında OKB’nin şiddetini ve alt tiplerini derinlemesine anlamak için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Obsesif-Kompulsif Bozukluk, Boyutlu Ölçek, Uyarlama Çalışması, DOCS, Obsesyon, Kompülsiyon, Psikometri.

Yazarlar

Şafak, Y., Say Öcal, D., Özdel, K., Kuru, E., Örsel, S.

Amaç

Çok Boyutlu Boyutlu Obsesif-Kompulsif Bozukluğu Ölçeği’nin temel amacı, OKB semptomlarını geleneksel kategorik tanılama sistemlerinin ötesinde, semptomların boyutlarına göre ayrıştırarak ölçmektir. Bu boyutlu yaklaşım, hastalığın heterojen yapısını daha iyi yansıtır ve klinik müdahalelerin hedeflenmesine yardımcı olur.

Ölçek, OKB’nin dört ana semptom boyutunun (kirlenme/temizlik, şüphe/kontrol etme, simetri/düzenleme ve yasaklanmış düşünceler/zarar) şiddetini ayrı ayrı değerlendirerek, hastaların klinik profilini daha net bir şekilde ortaya koymayı hedefler. Türk kültürüne özgü dilsel ve kavramsal eşdeğerliği sağlamak amacıyla uyarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, OKB’nin boyutlu modeline dayanmaktadır. Bu model, semptomların tek bir şiddet puanı yerine, birbirinden nispeten bağımsız dört veya beş ana boyut etrafında kümelendiğini varsayar. Bu boyutlar, semptom içeriği ve işlevsellik açısından farklılık gösterir.

ÇBOKBÖ’nün ölçtüğü temel boyutlar genellikle şunları içerir:

• Kirlenme ve Temizlik Kompülsiyonları: Vücut sıvıları, mikroplar veya çevresel kirleticilerle ilgili obsesyonlar ve aşırı temizlik eylemleri.
• Şüphe ve Kontrol Etme Kompülsiyonları: Kapıyı kilitleyip kilitlemediğinden veya bir işi doğru yapıp yapmadığından emin olamama ve tekrarlayan kontrol etme ritüelleri.
• Simetri, Düzenleme ve Tekrarlama: Nesnelerin belirli bir düzende veya mükemmel bir şekilde yerleştirilmesi gerektiği obsesyonu ve buna bağlı tekrarlayıcı davranışlar.
• Yasaklanmış/Saldırgan Düşünceler ve Zihinsel Kompülsiyonlar: Cinsel, saldırgan veya dinsel içerikli istenmeyen düşünceler ve bunları nötralize etmek için yapılan zihinsel ritüeller.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında (Şafak vd., 2018), ölçeğin yapı geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerliği incelenmiştir. Yapılan analizler, Türkçe formun orijinal ölçekteki boyutlu yapıyı koruduğunu göstermektedir.

Özellikle, ölçeğin alt boyutlarının, OKB şiddetini ölçen diğer standart araçlarla (örneğin, Yale-Brown Obsesif Kompulsif Ölçeği – Y-BOCS) beklenen düzeyde korelasyon gösterdiği bulunmuştur (yakınsak geçerlik). Bu bulgular, ÇBOKBÖ’nün Türk popülasyonunda OKB’nin boyutlarını geçerli bir şekilde ölçebildiğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayıları, ölçeğin genelinde ve her bir alt boyutunda yüksek veya kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur.

Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Test-tekrar test güvenilirliği sonuçları ise, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Çok Boyutlu Boyutlu Obsesif-Kompulsif Bozukluğu Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin hipotez edilen dört faktörlü yapısının, Türk örnekleminde de iyi bir uyum gösterdiğini ortaya koymuştur.

Faktör analizi sonuçları, her bir maddenin yüklendiği boyutun, OKB’nin klinik olarak tanımlanan boyutlarıyla örtüştüğünü göstermiştir. Bu, ölçeğin teorik temeli olan boyutlu yaklaşımı psikometrik olarak desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireysel Raporlama Ölçeği (Öz Bildirim)

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik Popülasyon (OKB tanısı almış bireyler) ve Genel Popülasyon

Age Group: Yetişkin

Population Details: Uyarlama çalışması, klinik örneklem ve muhtemelen sağlıklı kontrol gruplarını içermiştir.

Test Methodology: Maddeler, bireylerin OKB semptomlarının sıklığını ve şiddetini belirli bir zaman dilimi içinde değerlendirmelerini gerektiren Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. (Orijinal DOCS genellikle 5 puanlı bir Likert ölçeği kullanır.)

Anahtar Kelimeler

Obsesyon Boyutları, Kompülsiyon Boyutları, DOCS, Yasir Şafak, Klinik Değerlendirme, Psikiyatrik Ölçekler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı Yasir Şafak’ın ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izin şartları için sorumlu yazar Yasir Şafak ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Yayınlandığı kaynak: Şafak, Y., Say Öcal, D., Özdel, K., Kuru, E., & Örsel, S. (2018). Dimensional Approach to Obsessive-Compulsive Disorder: Dimensional Obsessive-Compulsive Scale with Turkish Psychometric Properties. Turkish Journal of Psychiatry, 29(2).

Orijinal PDF dosyası bu bağlantıdan indirilebilir: dimensional-approach-to-obsessive-compulsive-disorder-dimensional-obsessive-compulsive-scale-with.pdf

Kaynaklar

• Şafak, Y., Say Öcal, D., Özdel, K., Kuru, E., & Örsel, S. (2018). Dimensional Approach to Obsessive-Compulsive Disorder: Dimensional Obsessive-Compulsive Scale with Turkish Psychometric Properties. Turkish Journal of Psychiatry, 29(2).

Çok Boyutlu Boyutlu Obsesif-Kompulsif Bozukluğu Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan orijinal kaynak içeriğinde mevcut değildir. Ölçek maddelerinin tamamına erişim için, yukarıda belirtilen referans yayına veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.