Öğretmen Adayları için Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) Yeterlilik Algısı Ölçeği

Özet

Öğretmen Adayları için Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) Yeterlilik Algısı Ölçeği, öğretmen adaylarının eğitim ortamlarında Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) kullanımına yönelik algılanan yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, 2015 yılında Şad ve Nalçacı tarafından yürütülen bir çalışma kapsamında oluşturulmuştur. Geliştirme süreci, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından belirlenen Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri temel alınarak, özellikle BİT ile ilgili performans göstergelerine odaklanmıştır.

30 maddeden oluşan bu tek faktörlü yapı, öğretmen adaylarının BİT entegrasyonuna ilişkin öz yeterliliklerini değerlendirmek için yüksek düzeyde güvenilirlik ve geçerlilik kanıtları sunmaktadır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatındadır ve ‘Oldukça yeterliyim’ ile ‘Oldukça yetersizim’ seçenekleri arasında değişen bir değerlendirme sunar.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Adayları, BİT Yeterliliği, Algılanan Yeterlilik, Likert Ölçeği, Faktör Analizi, Eğitim Teknolojileri, Öz Yeterlilik.

Yazarlar

Süleyman Nihat Şad, Özge İlknur Nalçacı.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, öğretmen adaylarının eğitim süreçlerine Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) entegrasyonu ve kullanımı konularındaki yeterlilik algılarını nicel olarak ölçmektir. Ölçek, adayların kendi yetkinlik düzeylerini değerlendirmelerine olanak tanıyarak, öğretmen yetiştirme programlarının BİT eğitimindeki mevcut durumu ve eksikliklerini belirlemeye yardımcı olmayı hedeflemiştir.

Ölçeğin geliştirme süreci, Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından belirlenen Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri’nin 6 ana ve 31 alt yeterlik alanını esas almıştır. Bu sayede, ölçek maddeleri doğrudan mesleki standartlarla ilişkilendirilmiş ve öğretmen adaylarının pedagojik BİT kullanımı alanındaki öz yeterliliklerini spesifik olarak saptamıştır.

Yapı

Ölçek, öğretmen adaylarının eğitim ortamında BİT kullanımına yönelik algıladıkları yeterlilik (self-efficacy/perceived competence) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin BİT araçlarını öğretim, öğrenme ve değerlendirme süreçlerine başarılı bir şekilde dahil etme kapasitesine olan inancını temsil eden bilişsel bir değerlendirmedir.

Yapılan yapı geçerliliği çalışmaları sonucunda, ölçme aracının güçlü bir şekilde tek faktörlü bir yapı gösterdiği belirlenmiştir. Bu tek faktör, öğretmen adaylarının BİT kullanımına yönelik genel öz yeterlilik veya yeterlilik algısı boyutunu kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde hem kapsam geçerliliği hem de yapı geçerliliği çalışmaları yürütülmüştür. Kapsam geçerliliğini sağlamak amacıyla, ölçek maddeleri MEB tarafından geliştirilen 233 performans göstergesi içerisinden BİT’e ilişkin olanlar belirlenerek kazanım ifadelerine dönüştürülmüştür. Üretilen madde havuzu, eğitimde program geliştirme ve bilişim teknolojileri alanında uzman iki öğretim üyesinin görüşüne sunularak uzman değerlendirmesi alınmıştır.

Yapı geçerliliği hesaplamaları için 317 son sınıf öğrencisine uygulanan pilot çalışmadan elde edilen veriler kullanılmıştır. Veri setinin faktörleşme uygunluğunu test eden KMO testi değeri 0.960 olarak, Bartlett Küresellik testi ise (X²= 5823.884; sd=435; p=0.000) anlamlı bulunmuştur, bu da veri setinin çok değişkenli normal dağılım özelliğine ve örnekleme yeterliliğine sahip olduğunu göstermiştir.

Tek faktörlü yapının toplam varyansın %48.03’ünü açıkladığı görülmüştür. Maddelerin faktör yükleri 0.52 ile 0.76 arasında değişmekte olup, genel olarak yüksek değerler almıştır. Düşük ortak faktör varyansına sahip iki madde (Madde 1 ve Madde 22) dahi yüksek faktör yükleri (sırasıyla 0.582 ve 0.520) ve yeterli madde toplam korelasyonları nedeniyle ölçekten çıkarılmamıştır, bu da ölçeğin ölçtüğü yapıyı güçlü bir şekilde koruduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçek maddelerinin iç tutarlılık açısından güvenirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha ve Guttman Test-Yarılama formülleri kullanılarak hesaplanmıştır. Hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı 0.962 gibi oldukça yüksek bir değere sahiptir, bu da ölçeğin maddeleri arasında mükemmel düzeyde bir iç tutarlılık olduğunu göstermektedir. Guttman iki yarı tutarlılık katsayısı ise 0.938 olarak hesaplanmıştır.

Ayrıca, ölçekte yer alan maddeler için hesaplanan madde-toplam korelasyonları 0.488 ile 0.733 arasında değişmektedir. Bu korelasyon değerleri, her bir maddenin ölçeğin ölçtüğü genel yapıyı desteklediğini ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Taslak ölçeğe uygulanan ilk temel bileşenler analizinde (Principal Components Analysis), özdeğeri 1’in üzerinde olan toplam 3 faktör tespit edilmiştir. Bu faktörlerden birincisi, 14.41 özdeğeri ile toplam varyansın %48.25’ini tek başına açıklamıştır. İkinci ve üçüncü faktörlerin özdeğerleri (sırasıyla 1.31 ve 1.11) daha düşük olup, varyansa katkıları sınırlıdır.

Özdeğerler arasındaki büyük fark (birinci faktörün baskınlığı), yamaç çizgi grafiği (Scree Plot) sonuçları ile birlikte değerlendirildiğinde, ölçme aracının temel olarak tek boyutlu bir yapı sergilediği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, faktör sayısı bir ile sınırlandırılarak faktör analizi tekrarlanmıştır. Tek faktörlü yapı, ölçeğin ölçtüğü BİT yeterlilik algısı yapısının bütüncül olduğunu doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 30 maddeden oluşan 5’li derecelendirmeli Likert tipi ölçek.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları (Eğitim Fakültesi Son Sınıf Öğrencileri)

Yaş Grubu: Üniversite Son Sınıf Öğrencileri (Genellikle 21-24 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Araştırmanın yapıldığı eğitim fakültesi farklı programlarında öğrenim gören 317 son sınıf öğrencisi.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, ‘Oldukça yeterliyim’ (En yüksek yeterlilik algısı) ile ‘Oldukça yetersizim’ (En düşük yeterlilik algısı) seçenekleri arasında değişen 5’li derecelendirme üzerinden kendi BİT yeterlilik algılarını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

BİT entegrasyonu, Öğretmenlik yeterlikleri, Öz yeterlilik algısı, Tek faktörlü yapı, Yapı Geçerliliği, İç Tutarlılık, Eğitim Teknolojileri.

Yazar İletişim Bilgileri

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Süleyman Nihat Şad)

Yazışma Adresi: Süleyman Nihat Şad (İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Malatya, Türkiye).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015

Referans Yayın: Şad, S.N. ve Nalçacı, Ö.İ. (2015). Öğretmen Adaylarının Eğitimde Bilgi ve İletişim Teknolojilerini Kullanmaya İlişkin Yeterlilik Algıları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 177-197.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel ve akademik amaçlı kullanımları için sorumlu yazar (Süleyman Nihat Şad) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Şad, S.N. ve Nalçacı, Ö.İ. (2015). Öğretmen Adaylarının Eğitimde Bilgi ve İletişim Teknolojilerini Kullanmaya İlişkin Yeterlilik Algıları. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 177-197. Makalenin dijital bağlantısı: academia.edu

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı indirmek için mevcuttur: ogretmen-adaylari-icin-bilgi-ve-iletisim-teknolojileri-bit-yeterlilik-algisi-olcegi-toad.pdf

Öğretmen Adayları için Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) Yeterlilik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu akademik girişte doğrudan yer almamaktadır; ancak orijinal makalenin ekler bölümünde veya yukarıda bağlantısı verilen PDF dosyasında (toplam 30 madde) mevcuttur. Ölçek maddelerine ekten ulaşılabilir.