Beden Tutum Testi

Özet

Beden Tutum Testi (BTT), bireylerin kendi vücutlarına karşı geliştirdikleri algı, duygu ve tutumları değerlendirmek üzere tasarlanmış, psikometrik açıdan geçerli bir ölçektir. Sunulan bu giriş, ölçeğin Türkçeye uyarlanmasına odaklanmaktadır. Şahin, Huri ve arkadaşları (2020) tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, özellikle meme kanseri tanısı almış kadın popülasyonunda uygulanmıştır. Çalışmanın temel amacı, hastalık ve tedavi süreçlerinin neden olduğu fiziksel değişimler sonrası gelişen beden tutumlarını ölçebilecek, Türkçe konuşan popülasyon için güvenilir ve geçerli bir araç sunmaktır. Bu sayede, klinik ortamlarda hastaların psikososyal ihtiyaçlarının belirlenmesi ve uygun müdahalelerin geliştirilmesi mümkün olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Beden Tutum Testi, BTT, beden algısı, beden imajı, psikometrik özellikler, meme kanseri, uyarlama, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Şahin, S., Huri, M., Köse, B., Akel, B.S., Probst, M.

Amaç

Beden Tutum Testi’nin (BTT) esas amacı, bireylerin kendi vücutlarına yönelik geliştirdikleri bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkileri içeren beden tutumu (body attitude) yapısını ölçmektir. Bu yapı, kişinin fiziksel görünümüne ilişkin memnuniyetini, vücut işlevselliğine dair kaygılarını ve cinsel çekicilik algısını kapsar.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, meme kanseri tedavisi gören kadınlarda, cerrahi müdahaleler (mastektomi, lumpektomi) ve kemoterapi gibi süreçlerin neden olduğu fiziksel değişimlere karşı geliştirilen tutumları hassas bir şekilde değerlendirebilecek, kültürel ve dilsel olarak geçerli bir araç sunmaktır. Bu sayede, onkolojik rehabilitasyon ve psikososyal destek programlarının etkinliği ölçülebilir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki beden algısı (body image) kavramının duygusal ve değerlendirici bileşenini oluşturan beden tutumunu ölçmektedir. Beden tutumu, yalnızca görünümle ilgili değil, aynı zamanda vücudun işlevselliği, sağlık durumu ve sosyal etkileşimlerdeki rolü hakkındaki öznel deneyimleri de içerir.

BTT, genellikle çok boyutlu bir yapıya sahiptir ve vücut memnuniyetsizliği, dokunma rahatsızlığı, cinsel kaçınma ve vücutla ilgili kaygı gibi alt faktörler üzerinden değerlendirme yapar. Bu faktörler, özellikle kronik hastalıklar ve fiziksel değişime yol açan tıbbi durumlar bağlamında bireyin psikolojik sağlığı için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilse de, Şahin ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen çalışma, Türk versiyonunun psikometrik geçerliğini kapsamlı bir şekilde incelemiştir. Yapı geçerliği kapsamında, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da korunduğu gösterilmiştir.

Ayrıca, kriter geçerliği analizleri yapılmış olup, BTT puanlarının, beklenen doğrultuda, yaşam kalitesi, depresyon ve diğer beden imajı ölçekleri ile anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, testin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı başarıyla ölçtüğünü teyit etmektedir.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, 2020 tarihli makale ölçeğin güvenirliğini raporlamıştır. Türk versiyonunun iç tutarlılığı, Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Bu katsayının hem ölçeğin tamamı hem de alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70’in üzerinde) olduğu belirlenmiştir.

Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği analizleri de yapılarak, ölçeğin zaman içinde kararlılığını sürdürdüğü ve klinik takip süreçlerinde güvenle kullanılabileceği kanıtlanmıştır.

Faktör Analizi

Beden Tutum Testi’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş olan faktör yapısının (genellikle 5 veya 6 faktörlü bir model) Türk kültürüne ve meme kanseri popülasyonuna uygunluğunu değerlendirmiştir.

Elde edilen sonuçlar, modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve maddelerin beklenen alt boyutlara yüksek yüklerle yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu faktörler arasında fiziksel görünümle ilgili memnuniyetsizlik, vücuda dokunmaktan veya göstermekten kaçınma gibi klinik olarak anlamlı bileşenler yer almaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Öz bildirim testi, Likert tipi derecelendirme (Orijinal ölçek genellikle 6 puanlı Likert tipi bir format kullanır).

Language Available: Türkçe, Orijinal (Muhtemelen Flemenkçe/İngilizce)

Population Group: Klinik Popülasyon (Yetişkin Kadınlar)

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üstü)

Population Details: Meme kanseri tanısı almış ve tedavi gören kadınlar.

Test Methodology: Bireylerin kendi bedenlerine yönelik duygu ve düşüncelerini belirli bir derecelendirme ölçeği üzerinde ifade etmelerini gerektiren yapılandırılmış psikometrik değerlendirme.

Anahtar Kelimeler

Beden imajı, psikoonkoloji, adaptasyon, psikometri, Sedef Şahin, Current Psychology, DOI: 10.1007/s12144-020-00627-1, fiziksel değişim, beden algısı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar Sedef Şahin’e ait iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Referansta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Beden Tutum Testi’nin Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için gerekli izinler ve olası ücret bilgileri, sorumlu yazar Sedef Şahin ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Orijinal ölçeğin ticari kullanım koşulları, telif hakkı sahibine bağlıdır.

Kaynaklar

• Şahin, S., Huri, M., Köse, B., Akel, B.S., & Probst, M. (2020). Reliability and validity of the Turkish version of Body Attitude Test in women with breast cancer. Current Psychology. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00627-1

• Makalenin tam metni (PDF) bu bağlantı üzerinden erişilebilir: 0310n02g7-y-https-link-springer-com.proxy2.marmara-elibrary.com

• Ölçeğin Türkçe versiyonunun PDF’i burada mevcuttur: beden-tutum-testi-toad.pdf

Beden Tutum Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçeğin tam metnine ve maddelerine yukarıda belirtilen PDF bağlantısından veya sorumlu yazar ile iletişime geçilerek erişilebilir.