Beden Eğitimi ve Spor Dersi Değerler Eğitimi Ölçeği (BESDDEÖ)

Özet

Beden Eğitimi ve Spor Dersi Değerler Eğitimi Ölçeği (BESDDEÖ), beden eğitimi ve spor dersleri kapsamında öğrencilerin sahip olduğu değerleri ölçmek ve değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Ölçek, spor ortamının bireylerin sosyal gelişimine ve ahlaki yargılarına olan etkisini belirlemeyi amaçlar. BESDDEÖ, 28 maddeden ve 5 temel faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu faktörler; sorumluluk, adalet, yardımseverlik, öz denetim ve dostluk gibi kritik değer boyutlarını kapsamaktadır. Yapılan kapsamlı geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin psikometrik açıdan güçlü ve Türk kültürüne uygun olduğunu göstermiştir.

Ölçek, 2021 yılında Kangalgil ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır ve eğitim programlarının değerler eğitimi hedeflerine ne ölçüde ulaştığını belirlemek için kritik bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin derecelendirme formatı 5’li Likert tipi olup, yanıtlar “Kesinlikle Katılmıyorum” (1) ile “Kesinlikle Katılıyorum” (5) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Beden Eğitimi, Spor Eğitimi, Değerler Eğitimi, Psikometrik Özellikler, BESDDEÖ, Sorumluluk, Öz Denetim, Yapı Geçerliği.

Yazarlar

Mustafa Kangalgil, Fikret Özgül, Ahmet Temel, Tolga Kural, Yunus Karagöz

Amaç

BESDDEÖ’nün temel amacı, öğrencilerin beden eğitimi ve spor derslerinde edindikleri veya sergiledikleri ahlaki değerler ve sosyal beceriler düzeyini saptamaktır. Bu ölçüm, öğrencilerin spor dersleri aracılığıyla kazandıkları beş temel değeri (sorumluluk, adalet, yardımseverlik, öz denetim ve dostluk) nicel olarak değerlendirmeyi hedefler.

Ölçek, öğretmenlere ve araştırmacılara, spor ortamının bireylerin sosyal ve ahlaki gelişimine katkısını analiz etme imkanı sunarak, değerler eğitiminin spor pedagojisi içindeki etkinliğini bilimsel yöntemlerle incelemeye olanak tanır. Böylece, eğitim programlarının bu alandaki eksiklikleri veya başarıları tespit edilebilir.

Yapı/Kurgu

Beden Eğitimi ve Spor Dersi Değerler Eğitimi Ölçeği (BESDDEÖ), spor eğitimi bağlamında öğrencilerin sergilediği beş temel değeri ölçmek üzere tasarlanmış 28 maddelik çok boyutlu bir yapıdır. Bu yapı, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçlarına dayanarak oluşturulmuştur ve bireyin hem kişisel hem de grup içindeki sosyal etkileşimlerini düzenleyen kritik boyutları temsil eder.

Ölçeğin ölçtüğü ve faktörler olarak adlandırılan temel psikolojik yapılar şunlardır:

• Sorumluluk: Bireyin görev bilinci, kurallara ve taahhütlere bağlılığı.
• Adalet: Oyun ve ders ortamında eşitlik ilkesine bağlılık ve tarafsızlık.
• Yardımseverlik: Takım arkadaşlarına ve çevresine destek olma, empati kurma yeteneği.
• Öz Denetim: Spor sırasındaki duygusal tepkileri kontrol etme ve dürtüleri yönetme (Self-Control) becerisi.
• Dostluk: İşbirliği, takım ruhu ve sosyal bağlılık kurma eğilimi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, iki farklı örneklem üzerinde hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak titizlikle incelenmiştir. Birinci çalışma grubuna uygulanan AFA sonucunda, toplam varyansın %58,328’ini açıklayan, 28 maddelik ve 5 faktörden oluşan yapı elde edilmiştir. Bu faktörler (sorumluluk, adalet, yardımseverlik, öz denetim ve dostluk), ölçeğin teorik çerçevesini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

İkinci gruba uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise elde edilen yapının uygunluğunu teyit etmiştir. DFA sonuçları, modelin kabul edilebilir uyum indeks değerlerine sahip olduğunu göstermiştir (χ²/sd: 2,851; GFI: .91; AGFI: .90; CFI: .93; RMSEA: .04; RMR: .03; IFI: .93; TLI: .93). Özellikle RMSEA değerinin (.04) ve CFI ile TLI değerlerinin (.93) yüksek olması, beş faktörlü modelin veriyle mükemmel bir uyum sergilediğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

BESDDEÖ’nün güvenirliği, yüksek iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık analizleriyle kanıtlanmıştır. Ölçeğin genel iç tutarlılığını gösteren Cronbach Alpha katsayısı .93 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin zamana bağlı istikrarını belirlemek amacıyla yürütülen Test-Tekrar Test Analizi ise son derece güçlü sonuçlar vermiştir. İki uygulama arasındaki ilişki katsayısı pozitif yönlü ve mükemmel düzeyde (.99) bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, BESDDEÖ’nün ölçüm sonuçlarının zaman içinde kararlı ve güvenilir olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme sürecinde, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel yapısı belirlenmiştir. AFA, 28 maddenin beş ana faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, toplam varyansın %58,328’ini açıklamaktadır. Faktör isimleri, beden eğitimi ve spor etiği literatürüne uygun olarak atanmıştır.

Yapının sağlamlığı, ikinci bir örneklem grubu üzerinde gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. DFA sonuçları, önerilen 5 faktörlü modelin (sorumluluk, adalet, yardımseverlik, öz denetim, dostluk) gözlenen veriye son derece iyi uyum sağladığını gösteren kabul edilebilir uyum indeksleri sunmuştur. Bu bulgular, BESDDEÖ’nün teorik olarak öngörülen beş boyutlu yapısını desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Maddeler: 28

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Beden Eğitimi ve Spor Dersi Alan Öğrenciler

Yaş Grubu: Çalışmada kesin yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak uygulama alanı beden eğitimi dersleri olan öğrencilerdir.

Derecelendirme:

1. Kesinlikle Katılmıyorum
2. Katılmıyorum
3. Kararsızım
4. Katılıyorum
5. Kesinlikle Katılıyorum

Ölçme Metodolojisi: Kendi kendine raporlama (Self-report)

Anahtar Kelimeler

Spor Pedagojisi, Psikometri, Güvenilirlik, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Ahlaki Değerler, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet TEMEL

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

Ölçek, Kangalgil ve arkadaşları tarafından 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri, telif hakları ve ticari olmayan akademik kullanımları hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Ahmet Temel ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir. Kullanım ücretine dair bilgi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Kangalgil, M., Özgül, F., Temel, A., Kural, T., & Karagöz, Y . (2021). Beden Eğitimi ve Spor Dersi Değerler Eğitimi Ölçeği (BESDDEÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(1), 70-80. Makaleye DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: https://dergipark.org.tr/tr/pub/bsd/issue/60685/855962

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, detaylı madde ve uygulama bilgileri için buradan indirilebilir: beden-egitimi-ve-spor-dersi-değerler-eğitimi-ölçeği-besddeo-toad.pdf

Beden Eğitimi ve Spor Dersi Değerler Eğitimi Ölçeği (BESDDEÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin tam 28 maddesi, kaynak metinde açıkça listelenmemiştir. Ölçek, 5 alt faktör altında toplanan toplam 28 maddeden oluşmaktadır.

Derecelendirme Sistemi:

• 1= Kesinlikle Katılmıyorum
• 2= Katılmıyorum
• 3= Kararsızım
• 4= Katılıyorum
• 5= Kesinlikle Katılıyorum