Bağımlılık Profil İndeksi (BAPİ)

Özet

Bağımlılık Profil İndeksi (BAPİ), Türkiye’de madde kullanım bozukluklarının kapsamlı değerlendirilmesi amacıyla 2012 yılında geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, madde kullanımının farklı boyutlarını, şiddetini ve bireyin yaşam üzerindeki etkilerini çok boyutlu bir yaklaşımla ölçmek üzere tasarlanmıştır. BAPİ, toplam 37 maddeden ve beş ayrı alt boyuttan oluşmaktadır. Geliştirme, geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları Türk Psikiyatri Dergisi‘nde yayımlanmıştır ve klinik ve araştırma alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık Profil İndeksi, BAPİ, madde kullanım bozuklukları, psikiyatri, psikometrik araç, bağımlılık şiddeti, tanı ölçütleri.

Yazarlar

Kültekin Ögel, Cemal Evren, Figen Karadağ, Derya Tunç Gürol.

Amaç

BAPİ’nin birincil amacı, madde kullanım bozukluklarının klinik değerlendirmesinde kullanılan standart araçlara ek olarak, bağımlılık olgusunun sadece tanı kriterlerini değil, aynı zamanda kullanım örüntülerinin derinliğini ve bireyin bırakma motivasyonunu da kapsayan bütüncül bir profilini çıkarmaktır. Bu sayede klinisyenler, hastanın tedavi ihtiyaçlarını daha hassas bir şekilde belirleyebilirler.

Ölçek, özellikle tedavi merkezlerinde, bireyin madde kullanım yoğunluğunu nicel olarak ölçmek, tedavi sürecindeki ilerlemeyi izlemek ve bağımlılığın farklı bileşenlerindeki iyileşmeyi ayrı ayrı değerlendirmek için güçlü bir araç sunar. Geliştirme süreci, Türkiye popülasyonunun kültürel ve dilsel özelliklerini dikkate alarak gerçekleştirilmiştir.

Yapı

Bağımlılık Profil İndeksi, madde kullanım bozukluklarının karmaşık doğasını yansıtacak şekilde çok boyutlu olarak yapılandırılmıştır. Ölçek, madde kullanımının hem davranışsal hem de bilişsel ve motivasyonel yönlerini ölçen beş temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin madde ile ilişkisinin farklı aşamalarını ve sonuçlarını kapsamaktadır.

BAPİ’nin yapısal bütünlüğü, madde kullanımına ilişkin uluslararası kabul görmüş tanı sistemlerinin (örneğin, DSM) kriterlerini esas almakla birlikte, motivasyon gibi klinik açıdan önemli ek faktörleri de dahil ederek bağımlılığın klinik profilini zenginleştirmektedir.

Geçerlik

BAPİ’nin geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve ölçmek istediği kavramı doğru bir şekilde ölçme yeteneğini (geçerliğini) kanıtlamıştır. Yapılan geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik temellere dayanan beş faktörlü yapısını desteklemektedir. Bu analizler, maddelerin ilgili oldukları alt boyutlarla tutarlı olduğunu ve bağımlılığın farklı yönlerini birbirinden ayrıştırabildiğini göstermiştir.

Özellikle ölçüt bağımlı geçerlik incelemelerinde, BAPİ puanlarının klinik tanı grupları ile anlamlı ilişkiler gösterdiği ve diğer standardize bağımlılık ölçüm araçlarıyla yüksek korelasyonlar sergilediği bildirilmiştir. Bu durum, BAPİ’nin madde kullanım bozukluklarını tespit etme konusunda güvenilir bir ayrım gücüne sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, BAPİ’nin tutarlı ve istikrarlı ölçümler sağladığını göstermektedir. İç tutarlılık güvenilirliği, her bir alt boyut ve toplam ölçek puanı için yüksek Cronbach Alfa katsayıları ile belirlenmiştir. Yüksek Alfa değerleri, ölçek içerisindeki 37 maddenin homojen bir yapıyı ölçtüğünü ve maddeler arasındaki ilişkinin güçlü olduğunu teyit etmektedir.

Ayrıca, BAPİ’nin zaman içerisindeki istikrarını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının da yürütüldüğü, bu çalışmaların ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar ürettiğini ortaya koyduğu belirtilmiştir. Bu bulgular, BAPİ’nin hem klinik hem de araştırma amaçlı uzun süreli izlemlerde kullanılabilirliğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

BAPİ’nin geliştirilmesi sürecinde uygulanan faktör analizi, ölçeğin beklenen teorik yapıyı yansıtan 5 alt boyutta toplandığını göstermiştir. Bu 5 faktör, madde kullanım bozukluğunun farklı klinik ve davranışsal yönlerini temsil etmektedir. Toplam 37 madde, bu faktörler arasında dağılmıştır.

Faktör analizi sonucunda belirlenen ve klinik psikiyatri alanında bağımlılığın değerlendirilmesinde kritik öneme sahip olan alt boyutlar şunlardır:

• Madde Kullanım Özellikleri Boyutu (12 madde)
• Bağımlılık Tanı Ölçütleri Boyutu (8 madde)
• Madde Kullanmanın Kişinin Yaşamına Etkisi Boyutu (10 madde)
• Madde Kullanma için Şiddetli İstek Boyutu (4 madde)
• Madde Kullanmayı Bırakma Motivasyonu (3 madde)

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1 = hiç – 5 = hemen hemen her gün).

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Madde kullanım bozukluğu olan veya risk altında bulunan bireyler.

Age Group: Yetişkin popülasyon.

Population Details: Ölçek, madde bağımlılığı tedavisi gören hastalar üzerinde valide edilmiştir, bu da klinik örneklemler için uygunluğunu kanıtlamaktadır.

Test Methodology: Bireylerin kendi madde kullanım deneyimlerini ve motivasyon düzeylerini değerlendirdiği öz bildirim (Self-report) ölçeğidir. Yanıtlar, 1 (hiç) ile 5 (hemen hemen her gün) arasında değişen 5 dereceli Likert Ölçeği formatında toplanır.

Anahtar Kelimeler

Kültekin Ögel, psikometrik, madde bağımlılığı, geçerlik, güvenilirlik, Likert Ölçeği, psikiyatri, 5’li Likert.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Kültekin Ögel)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

BAPİ’nin geliştirme ve yayın yılı 2012‘dir. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle izin gereklidir. Kullanım izinleri, telif hakları ve potansiyel ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Kültekin Ögel ile doğrudan [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Ögel, K., Evren, C., Karadağ, F. ve Gürol, D. T. (2012). Bağımlılık Profil İndeksi’nin (BAPİ) geliştirilmesi, geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 23(4), 264-273.

Makalenin orijinal bağlantısı burada mevcuttur: turkpsikiyatri.com. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF’i burada indirilebilir: bagimlilik-profil-indeksi-bapi-toad.pdf.

Bağımlılık Profil İndeksi (BAPİ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

BAPİ, 5 alt boyut ve toplam 37 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve madde sayıları aşağıdadır:

• Madde Kullanım Özellikleri Boyutu ( 12 m)
• Bağımlılık Tanı Ölçütleri Boyutu( 8 m)
• Madde Kullanmanın Kişinin Yaşamına Etkisi Boyutu ( 10 m)
• Madde Kullanma için Şiddetli İstek Boyutu ( 4 m)
• Madde Kullanmayı Bırakma Motivasyonu ( 3 m)