Bağımlı Kendini Düzenleme Ölçeği

Özet

Bağımlı Kendini Düzenleme Ölçeği (Dependent Self-Regulation Scale), bireylerin davranışlarını, duygularını ve bilişlerini düzenleme süreçlerinde ne ölçüde dışsal etkilere veya başkalarına bağımlı olduklarını ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2011 yılında Ümit Morsünbül tarafından yürütülen geniş kapsamlı bir Doktora Tezi çalışması kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, özellikle ergenlik dönemindeki bireylerin özerklik düzeyleri, kimlik biçimlenmeleri ve genel öznel iyi oluş halleri arasındaki karmaşık ilişkileri incelemeye odaklanmıştır. Ölçek, bireyin içsel motivasyon yerine, dışsal ödül, ceza veya onay mekanizmalarına dayalı olarak hareket etme eğilimini tespit etmede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bağımlı kendini düzenleme, kendini düzenleme, ergenlik, özerklik, kimlik biçimlenmesi, psikometrik uyarlama, öznel iyi oluş.

Yazarlar

Ümit Morsünbül

Amaç

Bağımlı Kendini Düzenleme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi hedeflerine ulaşma yolunda sergiledikleri düzenleyici davranışların kaynağını belirlemektir. Özellikle ergen popülasyonunda, bu ölçek, bireyin eylemlerinin içselleştirilmiş değerlerden mi yoksa ebeveyn, öğretmen veya akran gibi dışsal figürlerin beklentilerinden mi kaynaklandığını nicel olarak ölçmeye hizmet eder.

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2011 yılında Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan bir Doktora Tezi içerisinde kullanılmış olup, bağımlı kendini düzenleme düzeylerinin, ergenlerin gelişimsel görevleri olan özerklik kazanımı ve sağlıklı kimlik biçimlenmesi süreçlerini nasıl etkilediğini araştırmayı amaçlamıştır. Bu bağlamda, ölçek, gelişim psikolojisi ve eğitim psikolojisi alanlarında önemli bir tanı aracı olarak konumlandırılmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki kendini düzenleme (self-regulation) yapısının bağımlı veya dışsal odaklı ucunu temsil eder. Kendini düzenleme, genellikle bireyin hedeflerine ulaşmak için düşünce, duygu ve davranışlarını kontrol etme yeteneği olarak tanımlanır. Bağımlı kendini düzenleme ise, bu kontrol mekanizmasının içsel motivasyondan ziyade, dışsal baskılar, koşullu kabul veya cezadan kaçınma gibi unsurlara dayanmasını ifade eder.

Bu yapı, genellikle Öz Belirleme Teorisi (Self-Determination Theory – SDT) çerçevesinde incelenen içsel (intrinsek) ve dışsal (ekstrinsek) motivasyon spektrumunun dışsal ve daha az özerk olan ucuna karşılık gelir. Yüksek bağımlı kendini düzenleme puanı alan bireyler, genellikle çevrelerindeki otorite figürlerine veya sosyal normlara aşırı uyum göstererek, kişisel gelişim ve özerklik gelişiminde zorluklar yaşayabilirler. Ölçek, bu bağımlılık derecesini ölçerek, gelişimsel riskleri belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

Bağımlı Kendini Düzenleme Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır, ancak bu akademik kayıt içerisinde spesifik geçerlik katsayıları veya yöntemleri (yapı geçerliği, ölçüt bağımlı geçerlik vb.) hakkında özet bilgi bulunmamaktadır. Ölçeğin geçerliğine dair detaylı bilgilere, sorumlu yazar Ümit Morsünbül’ün 2011 tarihli doktora tezinin metodoloji ve bulgular bölümlerinden ulaşılması gerekmektedir. Tez, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’ne sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları (iç tutarlılık, test-tekrar test güvenilirliği gibi), uyarlama süreci kapsamında titizlikle yürütülmüştür. Ancak, bu kayıt, Cronbach Alfa katsayısı veya diğer güvenirlik istatistikleri gibi özet verileri içermemektedir. Ölçeğin psikometrik açıdan tutarlı ve güvenilir olduğunu gösteren bulgular, tezin tam metninde yer almaktadır. Akademik araştırmacılar, ölçeği kullanmadan önce bu güvenirlik verilerini incelemelidirler.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek amacıyla faktör analizleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmıştır. Bu analizler, Bağımlı Kendini Düzenleme yapısının tekil bir faktör olarak mı yoksa birden fazla alt boyutta mı kümelendiğini ortaya koymayı amaçlamıştır. Spesifik faktör yükleri ve varyans açıklama oranları bu özet kayıtta sunulmamıştır; ancak Morsünbül’ün tezinde, ölçeğin yapısal bütünlüğünü doğrulayan bulgulara yer verilmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme formatı bu kaynakta belirtilmemiş olmakla birlikte, bu tür psikolojik ölçekler genellikle Likert tipi yanıt formatını kullanır (örneğin, 1=Hiç uymuyor, 5=Tamamen uyuyor).

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler

Age Group: Genellikle ortaokul ve lise öğrencilerini kapsayan ergenlik dönemi (yaklaşık 12-18 yaş).

Population Details: Ölçek, ergenlik döneminde kimlik biçimlenmesi ve özerklik konularında çalışan araştırmacılar için tasarlanmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Anahtar Kelimeler

Öz düzenleme, dışsal motivasyon, doktora tezi, psikometrik özellikler, uyarlama çalışması, kendini düzenleme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Aksaray Üniversitesi (Tezin yapıldığı kurum: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik araştırmalarda kullanımı için gerekli izinlerin, sorumlu yazar Ümit Morsünbül ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek alınması tavsiye edilmektedir. Ölçeğin uyarlama çalışması 2011 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin orijinal PDF dökümanına buradan ulaşılabilir: bagimli-kendini-duzenleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Morsünbül, Ü. (2011). Ergenlikte özerkliğin ve kimlik biçimlenmesinin öznel iyi oluş üzerindeki etkisi (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
2. Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerindeki bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Bağımlı Kendini Düzenleme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesine, ilgili doktora tezinin ekler bölümünden ulaşılabilir.