Babasavar Annelik Ölçeği

Özet

Babasavar Annelik Ölçeği, 2019 yılında Özlem Dönmez tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle okul öncesi çağda çocuğu olan anne-babaların etkileşim davranışlarını incelemek ve annelik tutumlarının çeşitli boyutlarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, 57 maddeden ve beş alt faktörden oluşmakta olup, annelerin ebeveynlik rollerine, eşleriyle olan işbirliği düzeylerine ve çocuklarına yönelik bağlanma biçimlerine dair değerlendirmeler sunmaktadır. Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı Faktör Analizi ve güvenirlik çalışmaları ile desteklenmiştir.

Ölçek, annelik kavramının çok boyutlu doğasını yakalamayı hedeflerken, özellikle babanın çocuk yetiştirme sürecindeki katılımının algılanış biçimlerini yansıtan faktörlere odaklanmaktadır. Bu faktörler arasında Modern Annelik, İki Kat Sorumlu Annelik ve Aşırı Bağlı Annelik gibi çağdaş ebeveynlik dinamiklerini yansıtan boyutlar bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Babasavar annelik, annelik tutumları, ebeveynlik davranışları, Likert ölçeği, faktör analizi, okul öncesi, anne-baba etkileşimi.

Yazarlar

Özlem Dönmez

Amaç

Babasavar Annelik Ölçeği’nin temel amacı, okul öncesi dönemde çocuğu olan annelerin farklı annelik stillerini ve tutumlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Ölçek, annelerin çocuk yetiştirme sorumluluklarını nasıl algıladıklarını, eşleriyle olan ebeveynlik işbirliği düzeylerini ve çocuklarına olan bağlanma biçimlerini sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Bu araştırma aracı, özellikle annenin rolünü babanın rolüne göre nasıl konumlandırdığını, sorumlulukları tek başına üstlenme eğilimini ve geleneksel veya modern annelik normlarına uygunluk düzeyini belirlemeye yöneliktir. Elde edilen veriler, ebeveyn danışmanlığı ve aile terapisi alanlarında annelik stillerinin anlaşılmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

Yapı

Babasavar Annelik Ölçeği, annelik davranışlarını ve tutumlarını beş ana psikolojik yapı etrafında ölçmektedir. Bu beş faktörlü yapı, toplam 57 madde ile temsil edilmektedir. Ölçek, annelerin eşleriyle olan ilişki dinamiklerini, ev işleri ve çocuk bakımı sorumluluklarının paylaşımını, duygusal bağlanma seviyelerini ve dolaylı çatışma yönetim biçimlerini kapsar.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar, annelik literatüründeki farklı yaklaşımları yansıtır. Örneğin, İki Kat Sorumlu Annelik boyutu, annenin babanın yetersiz katılımı nedeniyle ebeveynlik yükünü tek başına üstlenme eğilimini; Dolaylı Annelik boyutu ise annenin eşi hakkındaki olumsuz düşüncelerini çocuk üzerinden aktarma eğilimini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda Babasavar Annelik Ölçeği’nin, beklenen teorik yapıyı destekleyen, 57 maddeden oluşan ve beş faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı annelik tutumu boyutlarını başarıyla ayırt edebildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için Cronbach Alfa değerleri hesaplanmış ve madde analizleri yapılmıştır. Genel ölçek için elde edilen Cronbach Alfa katsayısı .90 olup, bu değer ölçeğin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir. Alt boyutların güvenirlik katsayıları ise aşağıdaki gibidir:

• Modern Annelik: .89
• İki Kat Sorumlu Annelik: .87
• Aşırı Bağlı Annelik: .85
• Geleneksel Annelik: .71
• Dolaylı Annelik: .63

Alt boyutlardan Modern Annelik, İki Kat Sorumlu Annelik ve Aşırı Bağlı Annelik yüksek iç tutarlılık sergilerken; Geleneksel Annelik ve özellikle Dolaylı Annelik boyutlarının Cronbach Alfa değerleri nispeten daha düşüktür, ancak kabul edilebilir sınırlar içerisindedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışmasında, veri yapısının faktör yapısına uygunluğunu test etmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, annelik davranışlarını açıklayan temel boyutları ortaya çıkarmıştır. Faktör analizi sonucunda 57 maddelik ölçeğin, varyansın önemli bir kısmını açıklayan beş temel faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu faktörler, Babasavar Annelik kavramının farklı tezahürlerini yansıtmaktadır.

Faktörler, annelik rollerinin modernleşmesi, sorumluluk paylaşımındaki dengesizlikler ve annenin duygusal olarak çocuğa aşırı bağımlılığı gibi kritik ebeveynlik dinamiklerini temsil etmektedir. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesini sağlamlaştırmıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Anne-Babalar (Özellikle Anneler)

Age Group: Okul öncesi çağda çocuğu olan ebeveynler

Population Details: Okul öncesi çağda çocuğu olan anneler ve babalar

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Annelik stilleri, ebeveynlik sorumluluğu, geçerlik, güvenirlik, Marmara Üniversitesi, çocuk gelişimi, eşler arası işbirliği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul (Tez dönemi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında Özlem Dönmez tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Özlem Dönmez ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalar için genellikle yazar izni ile ücretsiz kullanım sağlanmaktadır.

Kaynaklar

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: babasavar-annelik-olcegi-toad.pdf

Dönmez, Ö. (2019). Babasavar Annelik Ölçeği’nin geliştirilmesi ve okul öncesi çağda çocuğu olan anne-babaların etkileşim davranışlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Tez bağlantısı YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Babasavar Annelik Ölçeği Maddeleri

Ölçek 57 madde beş faktörlü yapıdadır. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir (1=hiçbir zaman, 2=nadiren, 3=bazen, 4=genellikle ve 5=her zaman). Aşağıda alt boyutlar ve örnek maddeler yer almaktadır:

• Modern Annelik (66m): Ebeveynlik ile ilgili konularda eşim ile işbirliği yaparız.
• İki Kat Sorumlu Annelik (40m): Eşim çocuğumla ilgilenmez.
• Aşırı Bağlı Annelik (8m): Çocuğumla birbirimize aşırı bağlıyız.
• Geleneksel Annelik (48m): Ev işlerini eşime öğretene kadar kendim yaparım.
• Dolaylı Annelik (4m): Eşim hakkında olumsuz fikirlerimi çocuğumla paylaşırım.