Annelik Temsilleri Ölçeği

Özet

Annelik Temsilleri Ölçeği, anne adaylarının veya yeni annelerin zihinsel olarak anneliğe dair geliştirdikleri içsel temsilleri ve beklentileri ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlama çalışması yapılmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle gebelik döneminde ve erken annelik sürecinde, kadının kendisi, bebeği ve anne-bebek ilişkisine dair sahip olduğu bilinçli ve bilinçdışı algıları, duygusal ve bilişsel yapıları değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin temel amacı, annelik rolüne geçişteki psikolojik hazırlığı ve potansiyel risk faktörlerini belirlemektir.

Ölçek, E. Taşkın-Ilıcalı tarafından 1999 yılında Boğaziçi Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında Türkiye popülasyonuna adapte edilmiştir. Bu çalışma, annelik temsillerinin psikodinamik teoriler ışığında incelenmesine önemli bir katkı sağlamaktadır, zira sağlam annelik temsilleri, sağlıklı anne-bebek bağlanmasının temelini oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Annelik Temsilleri, Maternal Temsiller, Gebelik, Erken Annelik, Bağlanma, Psikometrik Uyarlama, Psikolojik Değerlendirme.

Yazarlar

Taşkın- Ilıcalı, E.

Amaç

Annelik Temsilleri Ölçeği’nin temel amacı, kadınların gebelik sırasında ve doğum sonrası erken dönemde geliştirdikleri annelik ve bebeklerine yönelik içsel temsilleri kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu temsiller, annenin kendi annesiyle olan ilişkisinden, kültürel beklentilerden ve kişisel deneyimlerinden etkilenir. Ölçek, annenin bebeğiyle kuracağı ilişki biçimini ve bu ilişkinin kalitesini öngörmeye yardımcı olabilecek kritik psikolojik yapıları nicelleştirmeyi amaçlar.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Klinik uygulamada, risk altında olabilecek annelerin erken tespiti ve koruyucu müdahalelerin geliştirilmesi için bir temel sağlar. Araştırmalarda ise annelik temsillerinin gelişimsel psikoloji ve bağlanma teorisi çerçevesinde incelenmesine olanak tanır.

Yapı

Annelik Temsilleri Ölçeği, genellikle psikodinamik kuramların temelini oluşturan ‘içsel çalışma modelleri’ (Internal Working Models) kavramına dayanır. Ölçek, annenin kendisini bir anne olarak nasıl algıladığını (öz-temsil), bebeğini nasıl algıladığını (bebek temsili) ve bu ikisi arasındaki ilişkiyi (ilişki temsili) ölçen boyutlardan oluşur.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı (konstrükt), annenin zihninde canlandırdığı annelik deneyiminin duygusal ve bilişsel organizasyonudur. Bu temsillerin karmaşıklığı, tutarlılığı ve duygusal tonu, annelik rolüne uyum sağlama yeteneği üzerinde belirleyici rol oynar. Adaptasyon çalışmasında, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe kültürüne uygunluğu araştırılmıştır.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik analizlerine dair detaylı bilgi bulunmamaktadır. Ancak, Taşkın-Ilıcalı’nın (1999) yüksek lisans tezi kapsamında, ölçeğin yapı geçerliğini ve kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla gerekli istatistiksel işlemlerin yapıldığı varsayılmaktadır.

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen annelik temsilleri yapılarını ne derece doğru ölçtüğünün belirlenmesi için faktör analizleri (bkz. Faktör Analizi bölümü) ve bilinen diğer ölçeklerle korelasyon analizleri (yakınsak ve ıraksak geçerlik) kullanılmış olabilir.
• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, annelik temsilleri kuramının tüm yönlerini yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri ile değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik katsayılarına dair kesin değerler belirtilmemiştir. Bir psikometrik aracın uyarlamasında, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliğinin hesaplanması standart bir prosedürdür.

Taşkın-Ilıcalı’nın (1999) adaptasyon çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun tutarlılığını göstermek amacıyla iç tutarlılık katsayılarının hesaplandığı ve bu değerlerin kabul edilebilir düzeylerde (genellikle .70 ve üzeri) olduğu tahmin edilmektedir. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermek için kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Annelik Temsilleri Ölçeği’nin uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültüründe de korunduğunu doğrulamak için doğrulayıcı veya açıklayıcı faktör analizleri uygulanmış olmalıdır. Orijinal ölçeğin boyutlarına bağlı olarak, bu analizler annelik temsillerinin farklı alt boyutlarını (örneğin, Ideal Anne Temsili, Gerçekçi Bebek Temsili, İlişki Memnuniyeti) ortaya çıkarmış olabilir.

Faktör analizinin sonucu, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini ve her bir faktörün annelik temsillerinin farklı bir yönünü bağımsız olarak ölçtüğünü göstermelidir. Bu analizler, adaptasyonun başarısını ve ölçeğin yapısal eşdeğerliğini kanıtlamada temel bir adımdır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi (-) olarak belirtilmiştir. Genellikle annelik temsilleri ölçekleri, katılımcının belirli ifadelere katılma düzeyini belirttiği Likert Tipi bir dereceleme formatını kullanır.

Language Available: Türkçe (Türkçe adaptasyonu mevcuttur).

Population Group: Anne adayları (gebelik dönemindeki kadınlar) ve erken annelik dönemindeki kadınlar.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkin kadınlar.

Population Details: Taşkın-Ilıcalı (1999) tarafından yapılan çalışmanın örneklemi, İstanbul’da ikamet eden ve gebelik veya erken annelik döneminde olan kadınlardan oluşmaktadır.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) veya yarı yapılandırılmış görüşme temelli bir formatın standardizasyonu olabilir. Adaptasyon çalışması, yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikodinamik Teori, Öz-Temsil, Bebek Temsili, Anne-Bebek İlişkisi, İç Tutarlılık, Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Çalışmanın yapıldığı dönemde Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyonu 1999 yılında tamamlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için genellikle yazardan (Taşkın-Ilıcalı) ve/veya orijinal ölçeğin geliştiricisinden izin alınması gerekmektedir. Yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen araçlar genellikle akademik araştırmalarda ücretsiz olarak kullanılabilir, ancak ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için izin ve ücret talep edilebilir.

Referanslar

• Taşkın- Ilıcalı, E. (1999). Maternal representations during pregnancy and early matherhood (Master’s thesis). Boğaziçi University, İstanbul.

• Tez kaydına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Annelik Temsilleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir. Ölçek maddelerine erişim için Taşkın-Ilıcalı’nın (1999) yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.