Algılanan Annelik Özyeterlik Ölçeği

Özet

Algılanan Annelik Özyeterlik Ölçeği, annelerin bebek bakımı ve annelik rollerini yerine getirme konusundaki kişisel yeterlilik inançlarını ölçmek amacıyla kullanılan bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, özellikle prematüre yenidoğan annelerinin annelik öz yeterliliğini değerlendirmek ve bebek bakım eğitimlerinin bu yeterlik üzerindeki etkisini incelemek üzere kullanılmıştır. Ölçek, annelerin kendilerine olan güvenlerini ve bebekleriyle kurdukları bağı inceleyen geniş çaplı bir araştırmanın parçası olarak işlev görmüştür.

Ölçeğin adaptasyon çalışması, annelik rolüne geçişte zorluk yaşayan veya yüksek stres altında olan annelerin psikososyal ihtiyaçlarını belirlemede önemli bir tanı aracı sağlamaktadır. Elde edilen veriler, sağlık profesyonellerine (özellikle hemşirelere) yönelik anne destek programlarının etkinliğini değerlendirmede temel bir gösterge sunar.

Anahtar Kelimeler

Annelik Özyeterlik, Öz Yeterlik, Prematüre Bebek Bakımı, Uyarlama, Psikometri, Anne-Bebek Bağı, Algılanan Yeterlilik.

Yazarlar

Türkan Kadiroğlu, Funda Güdücü Tüfekci.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, annelerin bebek bakımı ve annelik görevlerini başarıyla yerine getirebileceklerine dair sahip oldukları inanç düzeyini, yani annelik öz yeterliğini, nicel olarak saptamaktır. Bu adaptasyon çalışmasında, ölçek, bebek bakım eğitiminin prematüre yenidoğan annelerinin öz yeterlik seviyeleri üzerindeki etkisini değerlendirmek için kritik bir araç olarak kullanılmıştır.

Ölçek, annelerin kendilerini yetkin hissetme derecelerini ölçerek, annelik stresini azaltmaya yönelik müdahalelerin planlanmasına ve uygulanmasına yardımcı olmayı hedefler. Yüksek öz yeterlik düzeyleri, genellikle daha sağlıklı anne-bebek etkileşimi ve daha iyi gelişimsel sonuçlarla ilişkilidir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisi çerçevesinde tanımlanan Algılanan Annelik Özyeterlik (Perceived Maternal Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir annenin, annelikle ilgili belirli görevleri (besleme, rahatlatma, gelişimini destekleme vb.) başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan kişisel inancını ifade eder. Anneler, bu inançlar sayesinde zorluklarla başa çıkma motivasyonlarını artırırlar.

Öz yeterlik, anne-bebek sağlığı alanında önemli bir belirleyicidir ve annelik rolüne uyum sürecini doğrudan etkiler. Bu ölçek, annelik davranışlarını ve duygusal tepkilerini tahmin etme gücüne sahip olduğu için klinik ve araştırma ortamlarında sıkça tercih edilmektedir.

Geçerlik

Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu için kullanılan orijinal kaynakta (Kadiroğlu & Güdücü Tüfekci, 2022) spesifik geçerlik katsayıları detaylı olarak belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin bilimsel bir dergide yayımlanan çalışmada kullanılmış olması, yapının geçerliğini sağlamak adına gerekli psikometrik analizlerin (örn. yapı geçerliği) yapıldığını düşündürmektedir.

Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten annelik öz yeterliğini ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlar. Tipik olarak, eş zamanlı geçerlik (benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyon) ve ayırt edici geçerlik (ilgili olmayan yapılardan ayrışma) incelemeleri bu süreçte yer alır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik verileri, bu kaynak girişi için doğrudan sağlanmamıştır. Ancak, bir ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanılabilmesi için yüksek derecede iç tutarlılığa sahip olması beklenir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir.

Ölçeğin kullanıldığı çalışma, özellikle prematüre yenidoğan anneleri üzerinde tutarlı ölçümler sağlamayı amaçlamıştır. Güvenirliğin yüksek olması, zaman içinde veya farklı denek gruplarında uygulandığında benzer sonuçlar elde edilmesini garanti eder.

Faktör Analizi

Algılanan Annelik Özyeterlik Ölçeği’nin faktör yapısı, adaptasyon çalışmasının temel bir parçasıdır. Özgün ölçeğin faktör yapısının Türkçe kültüre uygunluğunu belirlemek amacıyla genellikle Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemleri uygulanır.

Bu analizler, annelik öz yeterliğinin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuttan (örneğin, bebek bakımı becerileri, duygusal yeterlilik veya problem çözme yeterliliği) mı oluştuğunu ortaya koyar. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapısal geçerliğini destekler ve puanlamanın nasıl yapılacağını belirler.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme bilgisi bu kaynakta mevcut değildir ancak ölçeğin doğası gereği Likert tipi bir derecelendirme (örneğin, 1=Hiç yetenekli değilim, 5=Çok yetenekliyim) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Anneler

Age Group: Yetişkin anneler

Population Details: Ölçek, özellikle yenidoğan yoğun bakım ünitesinde bebeği bulunan prematüre yenidoğan anneleri üzerinde kullanılmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Maternal Self-Efficacy, Ölçek, Adaptasyon, Prematüre, Neonatal Bakım, Annelik, Psikolojik Ölçüm, Ölçek Geliştirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Türkan Kadiroğlu)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Türkan Kadiroğlu ve Funda Güdücü Tüfekci tarafından 2022 yılında yayımlanan bir makale kapsamında kullanılmıştır. Ölçeğin akademik ve klinik amaçlarla kullanımı genellikle sorumlu yazar (Türkan Kadiroğlu) ile iletişime geçmeyi gerektirir.

Orijinal makalenin (Effect of Infant Care Training on Maternal Bonding, Motherhood Self‑Efcacy, and Self‑Confdence in Mothers of Preterm Newborns) tam metin PDF bağlantısı mevcuttur: link.springer.com

Ölçeğin Türkçe adaptasyonunun orijinal PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• algilanan-annelik-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf
• algilanan-annelik-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kadiroğlu, T. & Güdücü Tüfekci, F. (2022). Effect of Infant Care Training on Maternal Bonding, Motherhood Self‑Efcacy, and Self‑Confdence in Mothers of Preterm Newborns. Maternal and Child Health Journal, 26, 131–138.

[quads id=5]

Algılanan Annelik Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu kaynak girişinde ölçeğin orijinal maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler için lütfen sorumlu yazar ile iletişime geçiniz veya referans gösterilen makaleyi inceleyiniz.