Annelik Bekçiliği Ölçeği (ABÖ)

Özet

Annelik Bekçiliği Ölçeği (ABÖ), annelerin, babaların çocuk yetiştirme süreçlerine katılımını kontrol etme veya kısıtlama eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, H. Karabulut ve G. Şendil tarafından 2017 yılında Türkçe’ye uyarlama çalışması gerçekleştirilerek Türk kültürüne kazandırılmıştır. Ölçek, toplam 9 maddeden oluşmakta olup, ebeveynler arasındaki rollere ilişkin algıları değerlendirmektedir. ABÖ, aile içi dinamikleri ve babaların çocuk bakımına katılımını engelleyen tutumları incelemek isteyen araştırmacılar için önemli bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Annelik Bekçiliği, Maternal Gatekeeping, Ebeveynlik, Baba Katılımı, Psikometri, Uyarlama, Aile Dinamikleri.

Yazarlar

Hilal Karabulut, Gürsen Şendil.

Amaç

Annelik Bekçiliği Ölçeği’nin (ABÖ) temel amacı, annelerin babaların çocuk yetiştirme görevlerine ve kararlarına ne ölçüde müdahale ettiğini ya da bu katılımı ne ölçüde engellediğini tespit etmektir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türk aile yapısı ve kültürel bağlamında annelik bekçiliği davranışlarının düzeyini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek standart bir araç sağlamayı hedeflemiştir. Bu, özellikle eşler arasındaki sorumluluk paylaşımını ve çatışma alanlarını anlamak açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, ebeveynlik rolü dağılımındaki eşitsizlikleri ve annelerin çocukla ilgili konularda kendilerini tek otorite olarak görme eğilimlerini belirlemeye yardımcı olur. Elde edilen veriler, çift terapisi ve aile danışmanlığı alanlarında müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlar.

Yapı

ABÖ, psikolojideki Annelik Bekçiliği (Maternal Gatekeeping) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, annenin, babanın çocukla kurduğu ilişkiyi ve bakım görevlerini üstlenmesini aktif veya pasif yollarla düzenlemesi, kısıtlaması veya engellemesi anlamına gelir. Annelik bekçiliği, genellikle annenin kendini birincil ve en yetkili ebeveyn olarak görmesinden kaynaklanır ve babanın ebeveynlik yeterliliğine dair şüpheleri içerir.

Ölçekteki maddeler, babanın karar alma süreçlerine, duygusal desteğe ve günlük bakım rutinlerine katılımına annenin eşinin yaklaşımını yansıtmaktadır. Yüksek puanlar, annenin babanın katılımına karşı yüksek düzeyde bekçilik yaptığını, yani babanın rolünü kısıtladığını işaret eder. Bu yapı, modern ailelerdeki değişen ebeveynlik rollerini anlamak için temel bir kavramdır.

Geçerlik

ABÖ’nün Türkçe’ye uyarlama çalışmasında (Karabulut ve Şendil, 2017), ölçeğin yapısal geçerliği incelenmiştir. Uyarlama, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı amaçlamış ve bu amaçla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Yapılan analizler, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen yapıyı desteklediğini göstermiştir. Bu, ölçeğin gerçekten de annelik bekçiliği davranışlarını ölçtüğüne dair kanıt sunar. Ölçeğin uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA değerleri) genellikle kabul edilebilir sınırların içinde bulunarak yapı geçerliğinin sağlandığı raporlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, maddelerin iç tutarlılığı yoluyla değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında elde edilen iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha), ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermiştir.

Araştırmacılar tarafından bildirilen Cronbach Alfa değerinin, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bu yüksek iç tutarlılık, ABÖ’nün farklı bağlamlarda ve farklı örneklem gruplarında güvenilir sonuçlar üretebileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Annelik Bekçiliği Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda, ölçeğin tek boyutlu yapıyı koruyup korumadığı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. Orijinal ölçeğin yapısına uygun olarak, 9 maddelik Türkçe formun tek faktörlü bir yapıda toplandığı ve bu yapının iyi bir model uyumu sergilediği belirtilmiştir.

Tek faktörlü yapının korunması, annelik bekçiliği kavramının Türk popülasyonunda da tutarlı bir şekilde tek bir psikolojik eğilimi temsil ettiğini göstermektedir. Bu analiz, ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamış ve araştırmacıların toplam puan üzerinden yorum yapmasına olanak tanımıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Yazılı Anket (Öz Bildirim)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlaması yapılmıştır)

Popülasyon Grubu: Evli veya birlikte yaşayan ebeveynler (özellikle anneler ve babalar)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Çocuk sahibi olan ve ebeveynlik sorumluluklarını paylaşan bireyler. Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem detayları ilgili makalede sunulmuştur.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme formatını kullanır. Katılımcılardan her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Derecelendirme: 5’li Likert ölçeği (5 Tamamen katılıyorum – 1 Hiç katılmıyorum).

Toplam Madde Sayısı: 9 madde.

Anahtar Kelimeler

Annelik Bekçiliği Ölçeği, ABÖ, Psikolojik Ölçek, Ebeveyn Çatışması, Çocuk Gelişimi, Tek Faktörlü Yapı, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hilal Karabulut

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarların makalenin yayınlandığı tarihteki kurumsal adresleri referans makalede mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için izinler, sorumlu yazar Hilal Karabulut ile iletişime geçilerek alınabilir. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazardan izin alınması koşuluyla mümkündür. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanma ve yayınlanma yılı 2017’dir.

Ölçek, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayınlanmıştır. Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: annelik-bekciligi-olcegi-abo-toad.pdf

Kaynaklar

1. Karabulut, H. ve Şendil, G. (2017). Annelik Bekçiliği Ölçeği’nin (ABÖ) Türkçe’ye uyarlanması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(61), 686-699.
2. Makalenin DergiPark bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Annelik Bekçiliği Ölçeği (ABÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Çocuğumun kiminle vakit geçireceği konusunda karar verilmesi gerekirse, eşim, bu kararı verecek kişinin ben değil, kendisi olduğunu düşünür.
• Çocuğumun doktora gitmesi gerekirse, eşim, onu doktora götürecek kişinin ben değil, kendisi olduğunu düşünür.
• Çocuğumun duyguları incinirse, eşim, onu benim değil, kendisinin teselli etmesi gerektiğini düşünür.