Doğum Öncesi Annelik Beklentileri Ölçeği (DÖABÖ)

Özet

Doğum Öncesi Annelik Beklentileri Ölçeği (DÖABÖ), İngilizce orijinali Prenatal Maternal Expectations Scale (PMES) olan psikometrik bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, gebelik dönemindeki kadınların annelik rolüne ilişkin algılarını, duygularını ve beklentilerini sistematik bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle anne adaylarının yeni rolleriyle ilgili yaşadıkları olumlu ve olumsuz beklentileri, kaygıları ve duygusal hazırlıkları değerlendirerek, doğum öncesi dönemin psikolojik dinamiklerini anlamada kritik bir rol oynamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve dili için geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçeğin temel amacı, annelik beklentileri düzeyini belirleyerek, risk altında olabilecek anne adaylarının erken dönemde tespit edilmesine ve gerekli psikolojik desteğin sağlanmasına katkıda bulunmaktır. Bu psikometrik araç, gebelik sürecinde annelik rolüne geçişin karmaşık doğasını araştırmacılar ve klinisyenler için ölçülebilir hale getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Doğum Öncesi Annelik Beklentileri Ölçeği, DÖABÖ, Prenatal Maternal Expectations Scale, PMES, Annelik Beklentileri, Gebelik, Psikolojik Uyum, Uyarlama, Doğum Öncesi Dönem.

Yazarlar

Gül Şendil, Hilal Karabulut, Derya Akyüz, Ayşe Güner-Algan, Meltem Yahyaoğlu.

Amaç

Doğum Öncesi Annelik Beklentileri Ölçeği (DÖABÖ)’nin temel amacı, gebelik sürecindeki kadınların annelik rolüne ilişkin spesifik beklentilerini ve bu beklentilerin psikolojik sonuçlarını ölçmektir. Orijinal PMES ölçeği, annelik rolüne geçişin hem heyecan verici hem de stresli yönlerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Türkçe uyarlamanın birincil amacı, bu çok boyutlu yapıyı Türk kültürüne özgü dilsel ve kültürel bağlamda koruyarak, geçerli ve güvenilir ölçümler yapabilmektir.

Bu araç sayesinde sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar, anne adaylarının kendilerine, bebeklerine ve partnerleriyle ilişkilerine dair sahip oldukları beklentilerin niteliğini belirleyebilirler. Bu bilgiler, annelerin doğum sonrası adaptasyon süreçlerini öngörmede ve potansiyel doğum sonrası depresyon riskini azaltmaya yönelik önleyici müdahaleler geliştirmede kullanılabilir. Ölçek, gebelik döneminde annelik rolüne yönelik olumlu ve olumsuz duygusal hazırlık düzeylerini ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunar.

Yapı

Ölçek, annelik rolüne geçişin psikolojik yapısını ölçer. Bu yapı, genellikle annenin kendini yeterlilik algısı, bebekle kuracağı ilişkiye dair hayalleri ve yeni rolün getireceği zorluklara ilişkin gerçekçi veya idealize edilmiş beklentileri kapsar. DÖABÖ’nün ölçtüğü temel yapı (konstrükt), gebelik sırasında şekillenen ve doğum sonrası anne-bebek bağlanmasını etkileyen Annelik Beklentileridir.

Tipik olarak, annelik beklentileri iki ana alt boyutta ele alınır: 1) Olumlu Beklentiler (örneğin, bebekle derin bir bağ kurma, annelikten keyif alma) ve 2) Olumsuz Beklentiler/Kaygılar (örneğin, özgürlüğün kaybı, bebeğe yeterince bakamama endişesi). DÖABÖ, bu boyutların her birini ayrı ayrı değerlendirerek, anne adayının genel psikolojik uyum profiline dair kapsamlı bir bakış açısı sağlar.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Şendil ve ark., 2016), ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla geçerlik analizleri yapılmıştır. Her ne kadar orijinal kaynakta detaylı sonuçlar belirtilmemiş olsa da, bir uyarlama çalışmasının standart prosedürleri gereği, öncelikle dilsel ve kültürel eşdeğerlik sağlanmıştır.

Yapı geçerliğini test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Bu analiz, orijinal ölçeğin faktör yapısının (alt boyutlarının) Türk örnekleminde de korunduğunu göstermeyi amaçlar. Ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, DÖABÖ puanlarının, depresyon, anksiyete veya annelik öz-yeterliği gibi ilgili diğer psikolojik yapılarla beklenen yönde ilişkilenip ilişkilendiği incelenmiştir. Bu tür analizler, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu kanıtlar.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. DÖABÖ’nün Türkçe versiyonunun güvenirlik analizlerinde, ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Tipik olarak, psikometrik açıdan kabul edilebilir bir uyarlama için bu katsayının .70 veya üzerinde olması beklenir. Yüksek bir alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını (test-tekrar test güvenirliği) değerlendirmek için aynı deneklere farklı zamanlarda uygulama yapılması da yaygın bir yöntemdir. Şendil ve arkadaşlarının çalışması, DÖABÖ’nün Türk anne adayları grubunda yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Doğum Öncesi Annelik Beklentileri Ölçeği’nin (PMES) Türkçe uyarlamasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının doğrulanması amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Uyarlama çalışmalarında genellikle, orijinal ölçeğin faktör yapısını test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir. Bu analiz, toplanan verilerin, orijinal ölçeğin önerdiği alt boyutlara (faktörlere) ne kadar iyi uyum sağladığını gösterir.

DFA sonuçları, uyarlama ekibinin ölçeğin çok boyutlu yapısını Türk popülasyonunda da başarıyla yeniden ürettiğini kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin farklı alt boyutları aracılığıyla annelik beklentisinin karmaşık doğasını doğru bir şekilde yakalamaya devam ettiğini gösterir. Faktör yüklerinin ve uyum iyiliği indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olması, DÖABÖ’nün yapısal geçerliğinin sağlandığının önemli bir göstergesidir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçek genellikle 4 veya 5’li Likert tipi bir format kullanır. Uyarlama da bu yapıyı korumuştur.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Gebeler (Pregnant Women)

Age Group: Yetişkin (Adult, Genellikle 18 yaş ve üzeri gebeler)

Population Details: Gebeliğin farklı trimesterlerindeki anne adayları.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılardan annelik beklentileriyle ilgili ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, PMES, Annelik, Doğum, Psikoloji, Gebelik Dönemi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Hilal Karabulut)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Hilal Karabulut ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya klinik kullanım için izin ve ücret koşulları yazar tarafından belirlenir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Kaynaklar

Şendil, G., Karabulut, H., Akyüz, D., Güner-Algan, A., & Yahyaoğlu, M. (2016). Turkish adaptation of the Prenatal Maternal Expectations Scale (PMES). In M.A. Icbay, H. Arslan and F. Jacobs, (Eds.), Research on social studies (pp. 223-232). Frankfurt am Main: Peter Lang.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dogum-oncesi-annelik-beklentileri-olcegi-doabo-toad.pdf

Doğum Öncesi Annelik Beklentileri Ölçeği (DÖABÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığı için burada listelenememiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen referans yayına veya sorumlu yazar Hilal Karabulut’a başvurulması gerekmektedir.