Asperger Bozukluğu Olan Çocuklarda Weschler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği (WÇZÖ-R)

Özet

Bu akademik çalışma, Figen Öktem tarafından 1998 yılında gerçekleştirilmiş olup, Asperger Bozukluğu tanısı almış çocukların bilişsel profilini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği-Gözden Geçirilmiş Formu’nun (WÇZÖ-R) alt test örüntülerini analiz ederek, bu popülasyonda gözlenen zeka dağılımının kendine özgü doğasını ortaya koymayı hedeflemiştir.

WÇZÖ-R, standart bir zeka ölçüm aracı olmasına rağmen, bu araştırma spesifik bir klinik grubun (Asperger Bozukluğu) performansını analiz etmesi açısından bir uyarlama ve uygulama çalışması niteliği taşımaktadır. Elde edilen alt test puanları, genellikle otizm spektrum bozukluklarında görülen sözel ve performans zekası arasındaki belirgin farklılıkları derinlemesine incelemek için kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Asperger Bozukluğu, WÇZÖ-R, Zeka Ölçeği, Bilişsel Profil, WISC-R Alt Test Örüntüleri, Psikometrik Analiz, Çocuk Psikiyatrisi.

Yazarlar

Öktem, Figen

[quads id=5]

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Asperger Bozukluğu olan çocukların Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği-Gözden Geçirilmiş Formu (WÇZÖ-R) üzerindeki performanslarını karşılaştırmalı olarak analiz etmektir. Araştırma, bu çocukların zihinsel yeteneklerinin standart norm gruplarına göre nasıl farklılaştığını ve özellikle alt testler bazında hangi bilişsel alanlarda güçlü veya zayıf olduklarını belirlemeyi amaçlamıştır.

Özellikle, Asperger Bozukluğu tanısı alan bireylerde sıklıkla rapor edilen Sözel Zeka Puanı (S-IQ) ile Performans Zeka Puanı (P-IQ) arasındaki tutarsızlıkların incelenmesi, bu popülasyonun bilişsel heterojenliğini anlamak açısından kritik öneme sahiptir. Bu analiz, klinik değerlendirme ve eğitim stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamayı hedeflemektedir.

Yapı

Bu çalışma, WÇZÖ-R’nin temel aldığı çok faktörlü zeka yapısını kullanmaktadır. WÇZÖ-R, zekayı bir dizi farklı alt yetenek üzerinden ölçer; bunlar genel olarak Sözel Bölüm (Verbal Scale) ve Performans Bölümü (Performance Scale) olmak üzere iki ana bileşene ayrılır.

İncelenen psikolojik yapı, bireyin genel bilişsel kapasitesi ve bu kapasitenin alt bileşenleridir. Sözel alt testler genellikle kristalize zekayı (dil, bilgi, akıl yürütme) ölçerken; performans alt testleri ise akıcı zekayı (görsel-motor koordinasyon, hız, uzamsal algılama) ölçmektedir. Asperger Bozukluğu olan çocuklarda bu iki ana yapı arasındaki korelasyonlar ve sapmalar, bozukluğun bilişsel imzası olarak ele alınmıştır.

Geçerlik

Öktem’in 1998 tarihli makalesi, WÇZÖ-R’nin Asperger Bozukluğu olan çocuklardaki alt test örüntülerini inceleyen bir uygulama çalışmasıdır. Ölçeğin kendisi (WÇZÖ-R), uluslararası alanda kabul görmüş yüksek geçerlik standartlarına sahiptir ve Türkiye’deki adaptasyonu da bu standartlara uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

Ancak, bu spesifik çalışmada (Öktem, 1998) yeni bir geçerlik analizi (örn. yapı geçerliği, ölçüt geçerliği) sunulmamıştır. Çalışma, ölçeğin mevcut geçerliğini Asperger Bozukluğu popülasyonunda klinik anlamlılık açısından değerlendirmeye odaklanmıştır. Bu nedenle, makale içeriğinde doğrudan geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Güvenirlik

Orijinal WÇZÖ-R (WISC-R), yüksek derecede güvenilir bir zeka testidir ve tutarlılık (iç tutarlılık) ve zamana bağlı kararlılık (test-tekrar test) açısından geniş çaplı çalışmalarla desteklenmiştir. Bu çalışma, ölçeğin mevcut güvenilirliğini varsayarak ilerlemiştir.

Öktem (1998) çalışması, ölçeğin güvenirlik verilerini yeniden hesaplamayı amaçlamamıştır. Klinik popülasyonda elde edilen alt test puanlarının güvenilirliği, testin standart uygulama prosedürlerine bağlı kalmasıyla sağlanmıştır. Makalede spesifik güvenirlik katsayılarına yer verilmemiştir.

Faktör Analizi

WÇZÖ-R, David Wechsler tarafından geliştirilen ve zekanın hiyerarşik yapısını temel alan bir model üzerine kurulmuştur. Ölçeğin faktör yapısı, Sözel Anlama (Verbal Comprehension), Algısal Organizasyon (Perceptual Organization), İşlem Hızı ve bazen de Çalışma Belleği gibi faktörleri ortaya koyan kapsamlı faktör analizleriyle desteklenmiştir.

Öktem’in 1998 araştırması, WÇZÖ-R’nin mevcut faktör yapısını doğrulamak yerine, bu yapı içinde Asperger Bozukluğu olan çocukların hangi faktörlerde belirgin bir şekilde düşük veya yüksek puanlar aldığını incelemiştir. Bu, klinik bir hipotezin mevcut faktör yapısı üzerinden test edilmesi anlamına gelmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Klinik Uygulama Çalışması

Format: Bireysel olarak uygulanan, yüz yüze, standartlaştırılmış psikometrik zeka testi (WÇZÖ-R)

Mevcut Diller: Türkçe (Türk popülasyonuna uyarlanmış WÇZÖ-R)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Çocuklar (WÇZÖ-R standart yaş aralığı: 6-16 yaş, çalışma popülasyonuna göre sınırlı olabilir)

Popülasyon Detayları: Resmi olarak Asperger Bozukluğu tanısı almış çocuklar.

Test Metodolojisi: WÇZÖ-R alt testlerinin standart uygulaması ve ardından elde edilen puanların örüntü analizleri (pattern analysis) ve karşılaştırmalı istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmesi.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Bozukluklar, Sözel Performans, Gözden Geçirilmiş Zeka Ölçeği, Figen Öktem, Türk Psikoloji Dergisi, WÇZÖ-R.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: Mevcut Değil

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihte yazarın bağlı olduğu kurum adresi (Detaylı bilgi makalede yer almaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: WÇZÖ-R’nin kullanımı, telif hakkı sahibi kuruluşun ve Türkiye’deki yetkili dağıtıcının izinlerine tabidir. Bu çalışma (Öktem, 1998) akademik bir yayın olup, makale erişimine izin verilmiştir. Makalenin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: asperger-bozuklugu-olan-cocuklarda-weschler-cocuklar-icin-zeka-olcegi-wczo-r-toad.pdf

Ücret: Testin uygulanması ve materyalleri ücretlidir. Makalenin kendisi akademik dergi aracılığıyla erişilebilir durumdadır.

Test Yılı (Çalışma Yılı): 1998

Kaynaklar

• Öktem, F. (1998). Asperger Bozukluğu Olan Çocuklarda WÇZÖ-R Alt Test Örüntüleri. Türk Psikoloji Dergisi, 13(42), 1-12.
• Makalenin çevrimiçi bağlantısı: turkpsikolojiyazilari.com

[quads id=5]

Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu çalışma, WÇZÖ-R’nin (Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği-Gözden Geçirilmiş Formu) standart alt testlerini kullanmıştır. WÇZÖ-R, telif hakları korunan, bireysel olarak uygulanan ve karmaşık materyaller (kitapçıklar, küpler, resimler vb.) gerektiren on iki alt testten oluşur. Bu alt testlerin tamamı ticari ve profesyonel gizlilik gerektirdiğinden, maddeleri burada listelenemez. Alt testler genel olarak şunları içerir:

• Sözel Alt Testler: Genel Bilgi, Benzerlikler, Aritmetik, Sözcük Dağarcığı, Yargılama, Rakam Dizisi (isteğe bağlı).
• Performans Alt Testleri: Resim Tamamlama, Resim Düzenleme, Küp Desen, Parça Birleştirme, Şifre, Labirentler (isteğe bağlı).