Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Uyku Ölçeği

Özet

Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Uyku Ölçeği, 2011 yılında Ezgi Ayhan tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) tanısı almış bireylerin uyku kalitesini ve solunum rahatsızlıklarından kaynaklanan uyku bozukluklarını değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, KOAH hastaları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Ölçeğin geliştirilme süreci, psikometrik açıdan sağlam bir yapı sunmayı hedeflemiş olup, özellikle faktör yapısının teorik beklentilerle uyumunu test etmeye odaklanmıştır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin, kronik solunum yolu hastalıklarının uyku üzerindeki etkilerini ölçmek için uygun ve tutarlı bir araç olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Astım, KOAH, Uyku Ölçeği, Kronik Solunum Hastalığı, Psikometri, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Ezgi Ayhan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Astım ve KOAH hastalarının yaşadığı uyku problemlerini standardize edilmiş ve bilimsel yöntemlerle geçerliği kanıtlanmış bir şekilde ölçmektir. Kronik solunum yolu hastalıkları, gece semptomlarının artması nedeniyle uyku kalitesini ciddi şekilde bozabilmektedir. Bu ölçek, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda bu bozuklukların şiddetini tespit etmek için spesifik bir araç sağlamayı amaçlamaktadır.

Bu geliştirme çalışması aynı zamanda, mevcut uluslararası uyku ölçeklerinin kronik akciğer hastalarına özgü zorlukları ne ölçüde yansıttığını incelemek ve bu özel popülasyonun ihtiyaçlarına cevap verecek, kültürel olarak uyarlanmış bir enstrüman sunmak hedefini taşımıştır.

Yapı

Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Uyku Ölçeği, kronik solunum yolu hastalıklarının uyku üzerindeki etkileşimini ölçen psikolojik bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, genellikle hastalık semptomlarının (nefes darlığı, öksürük vb.) uyku başlangıcına, uyku sürdürülmesine ve genel dinlenmişlik hissine olan etkilerini kapsar.

Ölçeğin, hastaların gece boyunca yaşadığı subjektif uyku kalitesini, uyanma sıklığını ve solunumla ilişkili rahatsızlık düzeylerini tek bir faktör veya birden fazla alt boyutta ele alacak şekilde tasarlandığı anlaşılmaktadır. Kullanılan istatistiksel yöntemler (Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Yapısal Eşitlikler), ölçülen yapının teorik olarak belirlenen faktörlerden oluşup oluşmadığını veya gözlenen değişkenlerin bağımsız bir biçimde faktörleşip faktörleşmediğini anlamayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, özellikle yapı geçerliğine odaklanmıştır. Çalışmada, teorik olarak belirlenen faktörlerin gözlenen değişkenlerden bağımsız bir şekilde faktörleşip faktörleşmediğini belirlemek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) çalışmalarından önce, ölçeğin temel boyutlarını keşfetmek için atılan önemli bir adımdır.

Faktör analizlerinin uygulanabilirliği açısından kritik bir ölçüt olan örneklem büyüklüğü de detaylıca incelenmiştir. Güvenilir faktör sonuçları elde etmek için genel olarak önerilen değişken başına on gözlem (1:10) oranı esas alınmıştır. Bu çalışmada 7 madde ve 97 kişi ile oran 13.86 olarak hesaplanmıştır (97 kişi / 7 madde = 13.86). Bu bulgu, örneklem büyüklüğünün elde edilen sonuçların genellenebilirliği ve kararlılığı açısından yeterli olduğunu ve geçerlik analizleri için uygun bir zemin sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik düzeyi, Cronbach Alfa Katsayısı ile değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısının 0.87 olduğu tespit edilmiştir. Bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda başarılı olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, madde-toplam puan korelasyon değerleri de incelenmiştir. Bazı maddelerin korelasyonunun düşük olduğu belirtilmiş olsa da, bu maddelerin korelasyon değerlerinin kritik değer olan 0.30’dan yüksek olduğu saptanmıştır. Bu durum, ölçekte sorunlu veya atılması gereken bir maddenin bulunmadığını ve tüm maddelerin ölçeğin bütününe anlamlı katkı sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek için hem Açıklayıcı Faktör Analizi hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Yapısal Eşitlik Modellemesi gibi ileri istatistiksel teknikler kullanılmıştır. Açıklayıcı faktör analizinin kullanılmasının temel nedeni, teorik olarak belirlenen faktörlerin (gözlenen değişkenlerden oluşan) birbirlerinden bağımsız bir şekilde faktörleşip faktörleşmediğini anlamaktır.

Faktör analizinde örneklem büyüklüğünün uygunluğu temel bir ön koşuldur. Çalışma, değişken başına gözlem oranını (1:10) aşarak (13.86:1) faktör yapısının kararlılığını desteklemiştir. Bu metodoloji, ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamak ve solunum hastalarındaki uyku bozukluğu yapısını doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermek için sağlam bir zemin oluşturmuştur.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Bildirilmemiştir (Likert tipi veya evet/hayır yanıt formatında olduğu varsayılmaktadır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) ve Astım hastaları.

Age Group: Yetişkin (Çalışma KOAH hastaları üzerinde yapıldığı için).

Population Details: Geçerlik ve güvenirlik çalışması 97 kişi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Psikometrik analizler AFA, DFA, Yapısal Eşitlik Modellemesi ve iç tutarlılık analizi (Cronbach Alfa) içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ezgi Ayhan, Atatürk Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Madde-Toplam Korelasyon, Psikometrik Özellikler, Akciğer Hastalığı, Uyku Kalitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Ezgi Ayhan (Sorumlu Yazar). Çalışma adresi: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Erzurum (2011).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011

İzinler ve Ücret: Yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım için sorumlu yazar Ezgi Ayhan veya tez danışmanından izin alınması önerilir.

Kaynaklar

1. Ayhan, E. (2011). Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Uyku Ölçeğinin kronik obstrüktif akciğer hastalığında geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
2. Tez kaydına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr.
3. Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: astim-ve-kronik-obstruktif-akciger-hastaligi-uyku-olcegi-toad.pdf

Astım ve Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Uyku Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Orijinal teze başvurulması gerekmektedir.