Anne Yılmazlık Ölçeği

Özet

Anne Yılmazlık Ölçeği (AYÖ), Kaner ve Bayraklı (2010) tarafından Türk kültüründe annelerin yılmazlık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, annelerin stresli yaşam olayları karşısında gösterdikleri adaptasyon yeteneğini, pozitif başa çıkma stratejilerini ve psikolojik sağlamlıklarını değerlendirmeyi hedeflemektedir. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını ortaya koyarak, bu önemli psikolojik yapının ölçülmesine yönelik güvenilir bir kaynak sağlamıştır. Bu ölçek, özellikle annelik rolü bağlamındaki zorluklarla mücadele edebilme kapasitesini inceleyen araştırmacılar için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Anne Yılmazlık, Psikolojik Sağlamlık, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Ebeveynlik, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Sema Kaner, Halil Bayraklı

Amaç

Anne Yılmazlık Ölçeği’nin temel amacı, annelerin yaşadıkları zorluklara, strese ve olumsuz yaşam olaylarına karşı gösterdikleri psikolojik sağlamlık ve uyum düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, annelik rolünün getirdiği sorumluluklar ve zorluklar karşısında bireylerin ne kadar dirençli olduğunu, olumsuzlukları aşma kapasitelerini ve pozitif adaptasyon süreçlerini belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçek, klinik ve akademik araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, annelerin psikososyal ihtiyaçlarının belirlenmesine, koruyucu ruh sağlığı programlarının geliştirilmesine ve annelik stresi ile başa çıkma mekanizmalarının anlaşılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle Türk popülasyonuna özgü kültürel ve sosyal bağlamlar dikkate alınarak geliştirilmiştir.

Yapı

AYÖ, psikolojideki yılmazlık (resilience) yapısını annelik bağlamında ele almaktadır. Yılmazlık, bireyin travma, tehdit veya önemli stres kaynakları karşısında başarılı bir şekilde adapte olabilme süreci olarak tanımlanır. Anne yılmazlığı ise, annelerin çocuk yetiştirme sürecinde karşılaştıkları zorluklara rağmen duygusal istikrarlarını sürdürebilmeleri, kaynakları etkili kullanabilmeleri ve pozitif sonuçlar elde edebilmeleri ile ilişkilidir.

Ölçeğin ölçmeyi hedeflediği alt boyutlar genellikle; bireysel yeterlilik algısı, sosyal destekten faydalanma, geleceğe yönelik iyimserlik ve duygusal düzenleme becerileri gibi temel yılmazlık bileşenlerini içermektedir. Bu yapı, annenin kendi kaynaklarını ve çevresel desteklerini kullanarak stresle başa çıkabilme yeteneğini kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

Geçerlik

Kaner ve Bayraklı (2010) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğine büyük önem verilmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen psikolojik yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini göstermiştir.

Geçerlik çalışmalarında genellikle açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi (bkz. Faktör Analizi bölümü) kullanılmıştır. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, AYÖ puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, depresyon, stres veya genel yaşam doyumu) anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, Anne Yılmazlık Ölçeği’nin güçlü bir yapısal geçerlik sergilediğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı maddelere karşı tutarlılığını değerlendirmiştir. Güvenirlik kapsamında temel olarak iç tutarlılık katsayıları incelenmiştir.

Kaner ve Bayraklı (2010) çalışmasında, Anne Yılmazlık Ölçeği’nin iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerinin oldukça yüksek olduğu bildirilmiştir (genellikle .80’in üzerinde). Bu yüksek katsayı, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve tek bir yapıyı ölçmeye hizmet ettiğini göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışmaları da yapılmış olup, iki farklı zamanda uygulanan ölçümler arasındaki korelasyonun yüksek olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar, AYÖ’nün güvenirlik açısından sağlam bir araç olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Anne Yılmazlık Ölçeği’nin yapısal boyutlarını belirlemek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Geliştirme sürecinde, veri setinin faktör analizi için uygunluğu (KMO ve Barlett Sphericity Testi) incelenmiş ve uygun bulunmuştur.

Yapılan açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda, ölçeğin birden fazla faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu faktörler, annelik yılmazlığı yapısının farklı bileşenlerini temsil etmektedir. Her bir faktörün ölçeğin toplam varyansının önemli bir kısmını açıkladığı ve maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiği rapor edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ise, AFA’da ortaya çıkan faktör yapısının teorik modeli doğruladığını ve iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Tipi: Geliştirme (Ölçek geliştirme çalışması)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatında olup, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri beklenir. Orijinal çalışmada derecelendirme seçenekleri belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerde sıklıkla 4’lü veya 5’li Likert skalası kullanılır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Anneler

Yaş Grubu: Yetişkin (Çocuk sahibi olan anneler)

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle farklı sosyo-ekonomik ve eğitim düzeylerinden anneler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temsil edici bir örneklem ile yürütülmüş olması, ölçeğin genellenebilirliğini artırmaktadır.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim (self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket formu. Uygulama süresi kısadır.

Anahtar Kelimeler

Anne Yılmazlık Ölçeği, Kaner ve Bayraklı, Psikolojik Sağlamlık, Ebeveyn Stresi, Öz Bildirim Ölçeği, Aile Psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi, yazarın çalışma dönemindeki kurumsal adresine bağlıdır; ancak güncel iletişim için yukarıdaki e-posta adresi kullanılabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarlardan izin alınmasını gerektirir. Sorumlu yazar Sema Kaner ile iletişim kurulması önerilir.

Ücret: Ölçeğin akademik amaçlı kullanımı için herhangi bir ücret talep edildiğine dair bilgi mevcut değildir.

Test Yılı: Ölçeğin geliştirildiği ve psikometrik özelliklerinin yayımlandığı yıl 2010’dur.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: anne-yilmazlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Kaner, S. ve Bayraklı, H. (2010). Anne Yılmazlık Ölçeğinin psikometrik özellikleri. Journal of Educational Sciences & Practices, 9(17), 77-94.

Anne Yılmazlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal akademik yayına (Kaner & Bayraklı, 2010) başvurulması gerekmektedir.