Anne Baba Stres Ölçeği

Özet

Anne Baba Stres Ölçeği (ABSÖ), ebeveynlerin çocuk yetiştirme sürecinde deneyimledikleri stresi ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, temel olarak iki ana alandan oluşur: Çocuğa ilişkin zorlukları kapsayan Çocuk Alanı ve ebeveynin kişisel zorluklarını ve kaynaklarını değerlendiren Ebeveyn Alanı. Türkiye uyarlaması Çekiç, Akbaş ve Hamamcı (2015) tarafından gerçekleştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile psikolojik danışmanlık ve klinik uygulamalar için kullanıma uygunluğu gösterilmiştir.

Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanmakta olup, her iki ana alanda da yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahiptir (Çocuk Alanı için α=.92; Ebeveyn Alanı için α=.95; Toplam ölçek için α=.96).

Anahtar Kelimeler

Anne baba stresi, ebeveynlik, stres ölçeği, psikometrik araç, Likert ölçeği, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi.

Yazarlar

Ali Çekiç, Tuba Akbaş, Zeynep Hamamcı.

Amaç

Anne Baba Stres Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuk yetiştirme rolü bağlamında deneyimledikleri psikolojik stres düzeylerini ve bu stresin kaynaklarını kapsamlı bir şekilde belirlemektir. Ölçek, hem çocuğun davranışsal ve duygusal özelliklerinden kaynaklanan baskıyı hem de ebeveynin kişisel yeterlilik algısı ve sosyal destek sistemlerindeki eksikliklerden doğan zorlukları ölçmeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, yerel popülasyonda ebeveyn stresini geçerli ve güvenilir bir biçimde değerlendirebilecek standart bir araç sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede klinik ve araştırma ortamlarında ebeveynlerin yaşadığı zorlukların tespiti ve müdahale programlarının geliştirilmesi kolaylaşmıştır.

Yapı

Anne Baba Stres Ölçeği (ABSÖ), ebeveyn stresi yapısını iki temel alanda inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu iki ana alan, çocuğun özellikleri ile ilgili stres kaynaklarını (Çocuk Alanı) ve ebeveynin kendisi, çevresi ve yeterlilik algısı ile ilgili stres kaynaklarını (Ebeveyn Alanı) içermektedir.

Çocuk Alanı (ÇA) alt boyutları (Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite, Duygu Durum, Kabul Edilebilirlik, Uyumluluk, Talepkarlık, Desteklenen Ebeveyn), ebeveynin çocuğun davranışlarını, duygusal durumunu ve uyumunu algılayış biçiminden kaynaklanan stresi yansıtır. Ebeveyn Alanı (EA) alt boyutları (Yeterlik, Bağlanma, Rolün Kısıtlanması, Depresyon, Eş İlişkisi, İzolasyon, Sağlık) ise ebeveynin yeterlik algısı, sosyal izolasyonu, ruh sağlığı ve eş ilişkileri gibi kişisel ve çevresel faktörlerden kaynaklanan baskıyı değerlendirir.

Geçerlik

Anne Baba Stres Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının yapı geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Elde edilen uyum indeksleri, ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde doğrulandığını göstermektedir. Hem Çocuk Alanı hem de Ebeveyn Alanı için uyum değerleri literatürde kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur (p<.000).

Çocuk Alanına (ÇA) İlişkin Uyum İndeksleri:

• Uyum İndeksi (χ²/df): 1.693
• İyilik Uyum İndeksi (GFI): 0.84
• Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI): 0.82
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): 0.85
• Standartlaştırılmış Kök Ortalaması Artığı (SRMR): 0.056
• Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması (RMSEA): 0.042

Ebeveyn Alanına (EA) İlişkin Uyum İndeksleri:

• Uyum İndeksi (χ²/df): 1.720
• İyilik Uyum İndeksi (GFI): 0.82
• Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI): 0.80
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): 0.88
• Standartlaştırılmış Kök Ortalaması Artığı (SRMR): 0.052
• Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması (RMSEA): 0.043

Bu değerler, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve modelin veriyle yeterli düzeyde uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Anne Baba Stres Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirlik analizleri, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Çocuk Alanı (ÇA) Güvenirlik Değerleri:

• Çocuk Alanı alt boyutlarının Cronbach Alfa iç tutarlık katsayıları 0.56 ile 0.87 arasında değişmektedir.
• Çocuk Alanı toplam puanı için Cronbach Alfa değeri 0.92 olarak bulunmuştur.

Ebeveyn Alanı (EA) Güvenirlik Değerleri:

• Ebeveyn Alanı alt boyutlarının Cronbach Alfa iç tutarlık katsayıları 0.73 ile 0.89 arasında değişmektedir.
• Ebeveyn Alanı toplam puanı için Cronbach Alfa değeri 0.95 olarak tespit edilmiştir.

Ölçeğin tamamına ilişkin genel iç tutarlık katsayısı ise 0.96 olarak rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, ABSÖ’nün yüksek düzeyde güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal uygunluğunu incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak iki ana faktörden oluştuğunu desteklemektedir: Çocuk Alanı ve Ebeveyn Alanı. Bu iki ana alan, toplamda 13 alt boyuta ayrılmaktadır.

DFA sonuçlarında elde edilen uyum indeksleri, modelin Türk kültürüne uyarlanmış veri setine kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu durum, Anne Baba Stres Ölçeği’nin çok boyutlu yapısının geçerliğini kanıtlamakta ve ebeveyn stresinin farklı kaynaklarının bağımsız olarak ölçüldüğünü ortaya koymaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanır. Cevaplar 1 (kesinlikle katılmıyorum) ile 5 (kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Anne ve Babalar)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, çocuk sahibi olan veya birincil bakımı üstlenen yetişkinler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn stresi, çocuk yetiştirme, psikolojik değerlendirme, aile terapisi, psikometrik özellikler, iç tutarlılık, Gaziantep Üniversitesi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ali Çekiç

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2015

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Ali Çekiç ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: anne-baba-stres-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Çekiç, A., Akbaş, T. ve Hamamcı, Z. (2015). Anne Baba Stres Ölçeği’nin Türkçe’ ye uyarlaması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3), 647-667. Makaleye şu adresten ulaşılabilir: jss.gantep.edu.tr.

Anne Baba Stres Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, herhangi bir değişikliğe uğratılmamalıdır.

Anne Baba Stres Ölçeği (ABSÖ), Çocuk ve Ebeveyn olmak üzere iki alandan oluşmaktadır.

Çocuk Alanı’nın (ÇA) Alt Boyutları:

• Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite (DEH)
• Desteklenen Ebeveyn (DE)
• Duygu Durum (DU)
• Kabul Edilebilirlik (KE)
• Uyumluluk (UY)
• Talepkarlık (TA)

Ebeveyn Alanı’nın (EA) Alt Boyutları:

• Yeterlik (YE)
• Bağlanma (BA)
• Rolün Kısıtlanması (RO)
• Depresyon (DEP)
• Eş İlişkisi (EŞ)
• İzolasyon (İZ)
• Sağlık (SA)