Yılmazlık Ölçeği

Özet

Yılmazlık Ölçeği (YÖ), Uğur Gürgan tarafından 2006 yılında geliştirilen, bireylerin psikolojik yılmazlık düzeylerini ölçmek amacıyla oluşturulmuş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, gelişimsel bir çalışma olup, psikometrik özelliklerinin belirlenmesi için kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizlerine tabi tutulmuştur. Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçüt geçerliği ve yapı geçerliği olmak üzere iki ana bileşeni içermiştir. Güvenirlik çalışmaları ise test-tekrar test yöntemi ve Cronbach alfa iç tutarlık katsayısının hesaplanmasıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçek, 5’li Likert Tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yılmazlık, Psikolojik Yılmazlık, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Likert Tipi.

Yazarlar

Uğur GÜRGÂN

Amaç

Yılmazlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin zorluklar, travmalar veya önemli stres kaynakları karşısında başarılı bir şekilde uyum sağlama kapasiteleri olan psikolojik yılmazlık düzeylerini bilimsel ve sistematik bir biçimde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında yapılan araştırmalara katkı sağlamak üzere geliştirilmiştir.

Ölçek, araştırmacılara ve uygulayıcılara, bireylerin adaptif başa çıkma stratejilerini ve içsel güçlerini değerlendirebilecekleri, psikometrik açıdan sağlam bir araç sunmayı hedeflemektedir. Bu sayede, risk altındaki popülasyonların belirlenmesi ve müdahale programlarının etkinliğinin ölçülmesi mümkün olmaktadır.

Yapı

Yılmazlık Ölçeği (YÖ), literatürde geniş kabul gören psikolojik yılmazlık (resilience) yapısını ölçmektedir. Yılmazlık, bireyin olumsuz yaşam olayları ve stresörler karşısında psikolojik sağlığını koruyabilme, toparlanabilme ve hatta bu deneyimlerden güçlenerek çıkabilme yeteneği olarak kavramsallaştırılmıştır.

Ölçek geliştirme sürecinde, bu yapının çok boyutlu doğası dikkate alınmış ve maddeler, yılmazlığın farklı veçhelerini temsil edecek şekilde oluşturulmuştur. Yapı geçerliği çalışmaları, bu teorik temellerin istatistiksel olarak desteklendiğini göstermek amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçme aracının gerçekten yılmazlık yapısını ölçüp ölçmediğini kanıtlamak amacıyla titizlikle yürütülmüştür. Geçerlik incelemesi kapsamında hem **ölçüt geçerliği** hem de **yapı geçerliği** yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliğini belirlemek için temel olarak faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi temel psikolojik boyutlar altında toplandığını ortaya koyarak, ölçeğin teorik yapıyla uyumunu doğrulamıştır. Ölçüt geçerliği ise, ölçekten alınan puanların, aynı yapıyı ölçtüğü bilinen diğer geçerli araçlardan alınan puanlarla veya ilgili dışsal kriterlerle ilişkisinin incelenmesi yoluyla desteklenmiştir.

Güvenirlik

Yılmazlık Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçme sonuçlarının tutarlı ve kararlı olup olmadığını incelemeyi amaçlamıştır. Bu kapsamda iki temel güvenirlik yöntemi kullanılmıştır:

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı kararlılığını belirlemek amacıyla, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçları arasındaki korelasyon hesaplanmıştır. Yüksek korelasyon katsayısı, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini göstermektedir.
• İç Tutarlık Güvenirliği: Ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu ölçmek için yaygın olarak kullanılan Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen yüksek alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçmede homojen olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamlaştırmak amacıyla faktör analizi yöntemi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçekteki maddelerin, yılmazlık yapısının altında yatan teorik boyutları temsil eden anlamlı faktörlere ayrılıp ayrılmadığını istatistiksel olarak test etmiştir.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin çok boyutlu veya tek boyutlu yapısını ortaya koymuş ve bu yapının teorik beklentilerle ne ölçüde örtüştüğünü göstermiştir. Bu süreç, ölçeğin nihai formunun oluşturulmasında ve gereksiz veya düşük yüklenimli maddelerin elenmesinde kritik rol oynamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Örneğin: Hiçbir Zaman, Nadiren, Bazen, Çoğu Zaman, Her Zaman)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerine geliştirildiği varsayılmaktadır.)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş

Popülasyon Detayları: Çalışmanın orijinal referansında detaylı popülasyon bilgileri mevcuttur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikoloji, Yılmazlık, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Test Geliştirme, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara (Referans kaynağına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yılmazlık Ölçeği’nin geliştirme çalışması 2006 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, izinler ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Uğur Gürgan ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Gürgan, U. (2006). Yılmazlık Ölçeği (YÖ): Ölçek geliştirme, güvenirlik ve geçerlik çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 39(2), 45-74.

Makalenin orijinal bağlantısına şu adresten erişilebilir: dergiler.ankara.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yilmazlik-olcegi-toad.pdf.

Yılmazlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte Yılmazlık Ölçeği’ne ait maddeler listelenmemiştir. Maddelere erişim için lütfen yukarıda belirtilen referans kaynağını veya sorumlu yazarı kullanınız.