Algılanan Aşırı Vasıflılık Ölçeği

Özet

Algılanan Aşırı Vasıflılık Ölçeği, bireylerin mevcut işlerinin gerektirdiği niteliklerin ötesinde sahip oldukları eğitim, deneyim ve yetenek düzeylerini öznel olarak değerlendirmelerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Zeki Uçar ve O. Sezgin tarafından 2021 yılında geliştirilmiş olup, örgütsel davranış ve personel yönetimi alanlarında, çalışanların iş tatmini, performans ve işten ayrılma niyetleri gibi konularda aşırı vasıflılık algısının etkilerini incelemek için tasarlanmıştır. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında algılanan aşırı vasıflılığın boyutlarını derinlemesine analiz etmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Algılanan Aşırı Vasıflılık, Aşırı vasıflılık, İş Tatmini, Örgütsel Davranış, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Zeki Uçar, O. Sezgin.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, çalışanların kendilerini mevcut pozisyonları için gerekenden daha donanımlı hissetme derecelerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Aşırı vasıflılık algısı, çalışanların motivasyonunu ve örgütsel bağlılığını doğrudan etkileyen önemli bir değişken olduğundan, ölçek, bu algının işyeri sonuçları üzerindeki etkilerini ampirik olarak incelemeye olanak tanır.

Ölçek, akademik araştırmacılara ve insan kaynakları uzmanlarına, aşırı vasıflı çalışanların belirlenmesi ve bu durumun potansiyel olumsuz sonuçlarının (düşük moral, artan işten ayrılma niyeti) yönetilmesi için pratik bir araç sunmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Algılanan Aşırı Vasıflılık Ölçeği (AAÖ), bireyin sahip olduğu mevcut yetkinlikler ile iş rolünün gerektirdiği yetkinlikler arasındaki algılanan uyumsuzluğu temsil eden tek boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle çalışanların kendilerini yeteneklerinin altında bir pozisyonda görmeleri, yeteneklerini tam olarak kullanamamaları ve kariyer beklentilerinin karşılanmaması gibi bileşenleri içerir.

Psikolojide bu yapı, genellikle iş-kişi uyumsuzluğu (Person-Job Fit) teorileri çerçevesinde incelenir. Ölçek, çalışanların eğitimsel geçmişlerini, önceki iş deneyimlerini ve kişisel becerilerini, mevcut görevlerinin talep ettiği düzeyle karşılaştırma süreçlerini yansıtan maddelerden oluşur.

Geçerlik

Algılanan Aşırı Vasıflılık Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin kavramsal yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Geliştirme çalışmasında (Uçar & Sezgin, 2021), yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, tek faktörlü yapının iyi bir uyum sergilediğini doğrulamıştır. Ayrıca, yakınsak geçerlik kapsamında, ölçeğin aşırı vasıflılıkla teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer yapılarla (örneğin, iş tatminsizliği, tükenmişlik) anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Ayırt edici geçerlik analizleri ise, ölçeğin aşırı vasıflılığı diğer benzer ancak farklı kavramlardan (örneğin, kariyer hayal kırıklığı) başarılı bir şekilde ayırabildiğini ortaya koymuştur.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, iç tutarlılığın yüksek olduğunu göstermiştir. Uçar ve Sezgin (2021) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (genellikle .85 ve üzeri bir değer beklenir), bu da ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verebileceğine dair güçlü bir kanıt sunmaktadır. Ayrıca, ölçeğin test-tekrar test güvenilirlik çalışmaları da, zaman içinde ölçek puanlarının istikrarlı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, veri yapısını keşfetmek için öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin tek boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu analizler, maddelerin tek bir temel faktör altında toplandığını ve bu faktörün algılanan aşırı vasıflılık yapısını temsil ettiğini göstermiştir.

Ardından, örneklemden toplanan ikinci bir veri seti üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları (örneğin, RMSEA, CFI, TLI değerleri), tek faktörlü modelin kabul edilebilir veya mükemmel uyum indekslerine sahip olduğunu teyit ederek ölçeğin yapısal bütünlüğünü güçlendirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Çalışanlar (Employees / Working Adults)

Age Group: 18 yaş ve üzeri yetişkinler (Adults aged 18 and above)

Population Details: Türkiye’deki çeşitli sektörlerde çalışan iş gücü. Ölçek, genellikle yüksek eğitimli bireylerin bulunduğu örneklemlerde uygulanmaktadır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum) kullanılarak uygulanır. Yüksek puanlar, yüksek düzeyde algılanan aşırı vasıflılığı gösterir.

Anahtar Kelimeler

İş-Kişi Uyumsuzluğu, Örgütsel Adalet, Eğitim Düzeyi, Kariyer Gelişimi, Güvenilirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Makalede belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Zeki UÇAR)

Correspondence Address: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Türkiye (Kaynak makaleye dayanarak tahmini).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Zeki Uçar ve O. Sezgin tarafından 2021 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Sorumlu yazar Zeki Uçar ile iletişim kurulabilir.

Ölçek geliştirme çalışmasının orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: algilanan-asiri-vasiflilik-toad.pdf

Kaynaklar

• Uçar, Z. ve Sezgin, O. (2021). “Algılanan Aşırı Vasıflılık: Ölçek geliştirme, güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (42), 196-208. DOI: 10.30794/pausbed.740250

Algılanan Aşırı Vasıflılık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.