Akıllı Telefon Uygulamasına Dayalı Bağımlılık Ölçeği

Özet

Akıllı Telefon Uygulamasına Dayalı Bağımlılık Ölçeği (ATUDBÖ), akıllı telefon uygulamalarına yönelik kullanıcıların geliştirdiği bağımlılık düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış kısa bir psikometrik araçtır. Gökler ve Bulut (2019) tarafından Türk popülasyonu üzerinde geçerlilik ve güvenilirliği değerlendirilen bu ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahiptir ve toplam 6 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, özellikle bireylerin akıllı telefonlarını kullanırken yaşadıkları zaman kaybı, hayatlarındaki önem düzeyi ve kontrol kaybı gibi bağımlılık belirtilerini saptamayı hedeflemektedir.

Yapılan analizler sonucunda ölçeğin hem iç tutarlılık hem de yapısal geçerlilik açısından yüksek standartları karşıladığı belirlenmiştir. Bu uyarlama çalışması, akıllı telefon bağımlılığı alanındaki araştırmacılar için güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akıllı Telefon Bağımlılığı, ATUDBÖ, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Mehmet Enes GÖKLER, Yunus Emre BULUT

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, akıllı telefon uygulamaları kullanımının bireylerde oluşturduğu bağımlılık düzeyini bilimsel olarak ölçmektir. Ölçek, orijinal yapısının psikometrik özelliklerini koruyarak, Türk kültürüne ve diline uygun bir şekilde bağımlılık davranışlarını değerlendirmeyi amaçlamıştır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirliğini, istatistiksel yöntemlerle detaylı bir şekilde değerlendirerek, psikoloji ve halk sağlığı alanındaki araştırmalara sağlam bir veri toplama aracı sunmayı hedeflemiştir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Kavram)

ATUDBÖ, genel olarak teknoloji bağımlılığı ve özelde akıllı telefon bağımlılığı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin akıllı telefonu hayatının merkezi haline getirmesi (önem/salience), kullanım süresi üzerinde kontrol kaybı yaşaması ve telefonla geçirilen zamanın artması gibi temel bağımlılık bileşenlerini kapsamaktadır.

Ölçek, tek boyutlu bir yapıya odaklanarak, akıllı telefon uygulamalarına yönelik aşırı ve kompulsif kullanım eğilimini, yani bireyin günlük işlevselliğini olumsuz etkileyecek derecede oluşan psikolojik ve davranışsal bağımlılığı tespit etmeye çalışır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini değerlendirmek amacıyla Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin 6 maddeden oluşan tek boyutlu yapısının, ölçek puanlarındaki toplam değişimin %58.6’sını açıkladığını göstermiştir. Bu oran, ölçeğin yapısal olarak güçlü olduğunu ve ölçmek istediği kavramı yeterli düzeyde temsil ettiğini işaret etmektedir.

Madde yüklerinin incelenmesinde, temel bileşenler analizine göre ölçekteki maddelerin faktör yüklerinin 0.68 ile 0.79 arasında değiştiği saptanmıştır. Bu yüksek faktör yükleri, her bir maddenin ölçülen tek boyutlu yapıya önemli katkı sağladığını göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin geçerliğini desteklemek amacıyla eşdeğer form geçerliliği çalışmaları da yapılmış ve sonuçlar ölçeğin geçerli bir araç olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

ATUDBÖ’nün iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile test edilmiştir. Bu katsayı 0.855 olarak belirlenmiştir, bu değer ölçeğin mükemmel düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçekte yer alan maddelerin madde-toplam korelasyon katsayıları 0.55 ile 0.75 arasında değişmektedir. Bu korelasyon değerleri, her bir maddenin ölçeğin genel puanıyla güçlü bir ilişki içinde olduğunu ve ölçeğin homojen bir yapıya sahip olduğunu desteklemektedir. İç tutarlılığın yanı sıra, test-tekrar test uygulaması sonuçları da ölçeğin zamana karşı tutarlı ölçümler yapabildiğini ve güvenirliğinin yüksek olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Yapılan Temel Bileşenler Faktör Analizi, Akıllı Telefon Uygulamasına Dayalı Bağımlılık Ölçeği’nin tek boyutlu bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Bu tek boyutlu yapı, ölçekteki toplam varyansın %58.6’sını başarıyla açıklamaktadır.

Faktör yüklerinin yüksek olması (0.68-0.79 aralığı), ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen bağımlılık yapısını güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin kısa olmasına rağmen yapısal geçerliliğinin sağlam olduğunu ve tek bir bağımlılık skorunun hesaplanması için uygun olduğunu doğrulamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Bireyin kendini değerlendirmesine dayalı (Self-Report) 6 maddelik ölçek.

Language Available: Türkçe

Population Group: Genel Popülasyon, özellikle akıllı telefon kullanıcıları.

Age Group: Çalışmada belirtilmemiştir, ancak genel olarak yetişkin ve genç yetişkin popülasyonuna uygulanabilir.

Population Details: Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması Türkiye’deki akıllı telefon kullanıcıları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 6’lı Likert Ölçeği kullanılarak cevaplama yapılmaktadır (1: Kesinlikle Katılmıyorum, 6: Kesinlikle Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Akıllı Telefon Uygulaması, Bağımlılık, Psikometri, Temel Bileşenler Analizi, Madde Analizi, Test-Tekrar Test, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Mehmet Enes GÖKLER (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ticari ücretlendirme detayları için sorumlu yazar Mehmet Enes GÖKLER ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine ait PDF dosyası bulunmaktadır. Orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: akilli-telefon-uygulamasina-dayali-bagimlilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Gökler, M. E., ve Bulut, Y. E. (2019). Akıllı Telefon Uygulamasına Dayalı Bağımlılık Ölçeği’nin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 8(2), 100-106. https://doi.org/10.5455/JCBPR.38288

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan da ulaşılabilir: ejmanager.com

Akıllı Telefon Uygulamasına Dayalı Bağımlılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplam 6 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 6’lı Likert tipindedir (1: kesinlikle katılmıyorum, 6: kesinlikle katılıyorum).

• 1. Akıllı telefonum hayatımdaki en önemli şey.
• 4. Zamanla, akıllı telefonumla daha çok vaktimi boşa harcıyorum.