Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği (Lise Öğrencileri için)

Öz

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği (Lise Öğrencileri için), Uyarlama yöntemiyle Türk kültürüne kazandırılmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, lise düzeyindeki Lise Öğrencileri arasında giderek yaygınlaşan akıllı telefon kullanımının bağımlılık düzeylerini, psikososyal etkilerini ve aşırı kullanımdan kaynaklanan olumsuz sonuçları ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin uyarlanması, Türk örnekleminde geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin sağlanarak, alanda yapılacak araştırmalara sağlam bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Akıllı Telefon Bağımlılığı, Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği, ATBÖ, Lise Öğrencileri, Psikolojik Ölçme, Psikometrik Özellikler, Uyarlama.

Yazarlar

Mehmet Şata, İbrahim Çelik, Zeynep Ertürk, Ufuk Emre Taş.

Amaç

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği’nin (ATBÖ) temel amacı, lise çağındaki gençlerin akıllı telefon kullanım alışkanlıklarının bağımlılık boyutunu ne ölçüde yansıttığını belirlemektir. Bu Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak, Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmeyi amaçlamıştır.

Ölçek, klinik ve akademik araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır, böylece eğitimciler, rehberlik uzmanları ve psikologlar, Lise Öğrencileri arasında potansiyel risk gruplarını tespit edebilir ve önleyici müdahale programları geliştirebilirler. Bu araç, özellikle teknoloji bağımlılığı alanında yapılan çalışmalar için temel bir ölçüm aracı sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireyin akıllı telefon kullanımının kontrol kaybı, tolerans, yoksunluk, kişilerarası ilişkilerde bozulma ve günlük yaşam aktivitelerinde aksama gibi temel Akıllı Telefon Bağımlılığı bileşenlerini ölçmektedir. Bu yapı, genellikle davranışsal bağımlılık modellerinden türetilen çok boyutlu bir yapıdır.

Psikometrik açıdan, ölçeğin maddeleri, öğrencilerin akıllı telefona duydukları aşırı bağlılığı, cihazdan uzaklaştıklarında yaşadıkları kaygıyı ve planlanandan daha uzun süre cihaz kullanma eğilimlerini kapsamaktadır. Bu boyutlar, bağımlılığın bilişsel, duygusal ve davranışsal yönlerini temsil eder.

Geçerlik

Şata ve arkadaşları (2016) tarafından yürütülen Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermeyi hedeflemiştir.

Yapı geçerliği kapsamında, ölçeğin teorik olarak ilgili olması beklenen diğer yapılarla ilişkisi (örneğin, depresyon, kaygı veya yalnızlık) incelenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten Akıllı Telefon Bağımlılığı yapısını ölçtüğünü destekler nitelikte sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık (internal consistency) yöntemiyle değerlendirilmiştir. Psikometrik çalışmada, ölçeğin toplam puanı ve alt boyutları için Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmıştır. Yüksek Alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü işaret etmektedir.

Genellikle bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği de rapor edilir. Bu, ölçekten elde edilen puanların kısa bir zaman aralığında tutarlı kaldığını gösterir. Şata vd. (2016) çalışmasında, elde edilen güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir, bu da ölçeğin Türk Lise Öğrencileri popülasyonunda güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir aşaması olan faktör analizi, ölçeğin boyutluluğunu ve yapısal geçerliğini incelemek için kullanılmıştır. Çalışmada, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

Faktör analizi sonuçları, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığını veya kültürel farklılıklar nedeniyle modifiye edilmiş bir faktör yapısının ortaya çıktığını göstermiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlara (örneğin, kontrol kaybı, sanal tolerans, yoksunluk) yüklendiğini netleştirerek, ölçeğin teorik yapısını desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme formatı genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipindedir (Örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a). Çalışmanın detayları için referansa bakılmalıdır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler

Age Group: Genellikle 14-18 yaş aralığındaki Lise Öğrencileri.

Population Details: Türkiye’deki çeşitli lise türlerinde (Anadolu Lisesi, Fen Lisesi vb.) öğrenim gören öğrenciler.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Bağımlılık, Ergenlik, Eğitim Psikolojisi, Akıllı Telefon Bağımlılığı, Psikometrik Test.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Şata ve arkadaşları tarafından 2016 yılında Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir. Sorumlu yazarın iletişim bilgileri aşağıda belirtilmiştir. Ölçek, akademik araştırmalarda çoğunlukla ücretsiz olarak kullanılabilir, ancak ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Sorumlu Yazar: Mehmet Şata. İletişim: [email protected]

Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

akilli-telefon-bagimliligi-olcegi-lise-ogrencileri-icin-toad.pdf

Kaynaklar

Şata, M., Çelik, İ., Ertürk, Z., ve Taş, U.E. (2016). Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği’nin (ATBÖ) Türk Lise Öğrencileri için Uyarlama çalışması. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 7(1), 156-169.

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği (Lise Öğrencileri için) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçeğin tam maddelerine ulaşmak için ilgili referans makaleye (Şata et al., 2016) başvurulması gerekmektedir.