Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği (Erişkinler için)

Özet

Akıllı telefon bağımlılığı Ölçeği (Erişkinler için), Koreli araştırmacılar tarafından geliştirilen orijinal Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği’nin (Smartphone Addiction Scale – SAS) Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin akıllı telefon kullanımına yönelik aşırıya kaçan, kontrolsüz ve sorunlu davranışlarını ölçmek amacıyla psikometrik özelliklerinin incelenmesi sonucu Türk kültürüne kazandırılmıştır. Uyarlama çalışması, Kadir Demirci ve arkadaşları tarafından 2014 yılında genç bir popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkiye’deki yetişkin ve genç yetişkinler arasında akıllı telefon bağımlılığı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemede kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Akıllı telefon bağımlılığı, Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği, SAS-TR, teknoloji bağımlılığı, uyarlama, psikometri

Yazarlar

Kadir Demirci, Hakan Orhan, Ayşen Demirdas, Ayşe Akpınar, Hakan Sert

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin akıllı telefon kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan bilişsel, duygusal ve davranışsal bağımlılık semptomlarının şiddetini ölçmektir. Bu uyarlama çalışması özellikle Türkiye’deki genç yetişkin popülasyonunda akıllı telefon kullanımının problemli hale gelip gelmediğini, yani bir akıllı telefon bağımlılığı durumu oluşturup oluşturmadığını tespit etmek için tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, klinik müdahaleler ve halk sağlığı çalışmaları için temel teşkil etmektedir.

Yapı

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği, genellikle davranışsal bağımlılık modeline dayanan altı temel boyutu ölçmektedir. Bu boyutlar, genel olarak Akıllı Telefon Bağımlılığı’nın klinik kriterlerini yansıtır. Ölçek, aşırı kullanıma bağlı olarak ortaya çıkan tolerans, geri çekilme (yoksunluk), kişilerarası ilişkilerde sorunlar, günlük yaşam aktivitelerinde bozulma, siber uzay odaklı ilişkiler kurma ve kontrol kaybı gibi temel bağımlılık bileşenlerini değerlendirir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliliği incelenmiş ve akıllı telefon kullanımının yol açtığı olumsuz sonuçları kapsayan tek bir genel bağımlılık faktörünü veya çoklu boyutları temsil edip etmediği analiz edilmiştir. Bu yapı, bireyin akıllı telefonunu sürekli kontrol etme ihtiyacı ve cihazdan uzak kaldığında yaşadığı anksiyete gibi belirtiler üzerinden ölçülmektedir.

Geçerlik

Demirci ve arkadaşları (2014) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında ölçeğin yapı geçerlik ve ölçüt geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır (bkz. Faktör Analizi bölümü).

Ölçüt geçerliliği kapsamında ise ölçeğin, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılarla (örneğin, İnternet Bağımlılığı Ölçekleri veya depresyon/anksiyete ölçekleri) anlamlı korelasyonlar gösterip göstermediği incelenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten de akıllı telefon bağımlılığı yapısını ölçtüğünü desteklemiştir.

Güvenirlik

Türkçe versiyonunun güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Demirci ve arkadaşları (2014) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının oldukça yüksek olduğu rapor edilmiştir (Genellikle 0.90’ın üzerinde).

Yüksek Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve Akıllı Telefon Bağımlılığı’nın aynı temel yapısını ölçtüğünü göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında stabil ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını incelemek amacıyla doğrulayıcı ve/veya açımlayıcı Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin kısa versiyonu (SAS-SV) genellikle tek faktörlü bir yapı göstermekte olup, bu tek faktörlü yapının Türk genç yetişkin popülasyonunda da yeterli uyum indekslerine sahip olduğu tespit edilmiştir.

Bu analizler sonucunda, ölçek maddelerinin tek bir temel psikolojik yapı altında toplandığı ve bu yapının “Akıllı Telefon Bağımlılığı” kavramını temsil ettiği doğrulanmıştır. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, her bir maddenin bağımlılık yapısına güçlü bir katkı sağladığını göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Genç Yetişkinler ve Erişkinler

Age Group: Genellikle 18-30 yaş aralığındaki genç yetişkinler (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Population Details: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu.

Test Methodology: 6’lı Likert tipi derecelendirme (1 = Kesinlikle Katılmıyorum; 6 = Kesinlikle Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Davranışsal bağımlılık, genç yetişkinler, Akıllı telefon bağımlılığı, güvenirlik, geçerlik, SAS-SV, Türkiye uyarlaması

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Kadir Demirci

Yazar ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl 2014‘tür. Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected]

Kaynaklar

1. Demirci, K., Orhan, H., Demirdas, A., Akpınar, A. ve Sert, H. (2014). Validity and reliability of the Turkish Version of the Smartphone Addiction Scale in a younger population. Bulletin of Clinical Psychopharmacology, 24(3), 226-234.
2. Makalenin orijinal bağlantısı: scopemed.org
3. Ölçeğin orijinal PDF belgesi (uyarlama çalışmasına ait): akilli-telefon-bagimliligi-olcegi-eriskinler-icin-toad.pdf

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeği (Erişkinler için) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye veya PDF belgesine başvurunuz.