Akıllı Telefon Öz-Yeterlik Ölçeği

Özet

Akıllı Telefon Öz-Yeterlik Ölçeği (ATÖYÖ), Sayım Aktay tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin akıllı telefon kullanımına dair algılanan yeterliliklerini, yani öz-yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiş olup, mobil teknolojilerin günlük yaşamdaki artan rolü bağlamında kullanıcıların teknolojik beceri inançlarını değerlendirmek için önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Akıllı Telefon Öz-Yeterlik, Öz-Yeterlik, Mobil Teknoloji, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Dijital Yeterlilik.

Yazarlar

Sayım AKTAY

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yaygın olarak kullanılan mobil cihazlar olan akıllı telefonları etkin bir şekilde kullanma becerilerine duydukları güveni ve algılanan yeterliliği ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, kullanıcıların cihazlarındaki temel ve karmaşık işlevleri (uygulama yönetimi, dosya erişimi, internet kullanımı gibi) ne kadar başarılı bir şekilde gerçekleştirebileceklerine dair inanç düzeyleri belirlenir.

Bu araç, eğitim bilimleri, iletişim ve teknoloji alanındaki araştırmacılar için, teknoloji kabul modelleri ve dijital okuryazarlık çalışmalarında bireysel farklılıkları anlamak adına kritik veriler sağlamaktadır. Ölçek, özellikle üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler gibi yoğun akıllı telefon kullanıcılarının yeterlilik algılarını incelemeye odaklanmıştır.

Yapı

Akıllı Telefon Öz-Yeterlik Ölçeği’nin ölçtüğü temel psikolojik yapı, Albert Bandura tarafından geliştirilen Öz-Yeterlik (Self-Efficacy) teorisine dayanmaktadır. Öz-yeterlik, bir bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gerekli eylemleri başarıyla gerçekleştirebilme yeteneğine olan inancıdır. Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak akıllı telefon kullanımına yönelik görevlere odaklanmaktadır.

Ölçek, bireyin teknolojik zorluklarla karşılaştığında pes etme eğilimini veya tam tersine, sorunları çözme konusundaki kararlılığını yansıtan bilişsel değerlendirmelerini nicel hale getirir. Yüksek öz-yeterlik puanı alan bir kullanıcı, mobil cihazları öğrenme ve kullanma konusunda daha proaktif ve az stresli olma eğilimindedir.

Geçerlik

Aktay (2018) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin kavramsal yapısının sağlamlığını doğrulamak amacıyla çeşitli geçerlik testleri uygulanmıştır. Bu testler, ölçek maddelerinin gerçekten akıllı telefon kullanımına dair öz-yeterliği ölçüp ölçmediğini belirlemeye odaklanmıştır.

Yapı geçerliği, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak tek bir boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu ortaya koyarak, maddelerin yapısal tutarlılığını kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçekten elde edilen puanların zaman içinde ve farklı koşullar altında ne kadar tutarlı olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Orijinal çalışmada iç tutarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir.

İç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanarak, ölçekteki tüm maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte ne kadar uyumlu olduğu saptanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, Akıllı Telefon Öz-Yeterlik Ölçeği’nin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Akıllı Telefon Öz-Yeterlik Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, yapı geçerliğini desteklemek için faktör analizi (Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri belirlemiştir.

Faktör yapısının incelenmesi, ölçeğin tek bir genel öz-yeterlik faktöründen mi, yoksa “uygulama yönetimi” veya “iletişim becerileri” gibi birden fazla spesifik faktörden mi oluştuğunu ortaya koyar. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin teorik temellerini güçlendirir ve bulguların yorumlanmasına rehberlik eder.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmaktadır. Cevap seçenekleri şunlardır: Kesinlikle katılmıyorum, Katılmıyorum, Kararsızım, Katılıyorum, Kesinlikle katılıyorum.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel akıllı telefon kullanıcıları (Özellikle yetişkin ve üniversite öğrencisi örneklemlerinde kullanıma uygundur).

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçeğin orijinal geliştirme çalışmasında kullanılan örneklem detayları için Aktay (2018) makalesine başvurulmalıdır.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği. Katılımcılar, akıllı telefon kullanımına dair çeşitli ifadeler hakkındaki kendi yeterlik inançlarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Dijital Yeterlilik, Teknoloji Kullanımı, Algılanan Yeterlilik, Mobil Cihaz, Psikolojik Ölçüm, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Akıllı Telefon Öz-Yeterlik Ölçeği 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için gerekli izinlerin alınması zorunludur.

Kullanım izinleri ve telif hakları konusunda detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Sayım Aktay ile doğrudan [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Referanslar

Aktay, S. (2018). A validity and reliability study of the Smartphone Self-Efficacy Scale. International Technology and Education Journal, 2(2), 11-18.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı: itejournal.com

Ölçeğin Türkçe PDF dosyası ise buradan indirilebilir: akilli-telefon-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Akıllı Telefon Öz-Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Akıllı telefonumdaki fotoğraflardan gereksinim duyduğuma ulaşabilirim.
• Akıllı telefona uygulama marketindeki uygulamayı yükleyebilirim.
• Akıllı telefonumdan bir web sitesini ziyaret edebilirim.