Ailede Yenilenme ve Uyum Genel İndeksi

Özet

Ailede Yenilenme ve Uyum Genel İndeksi (AYUGİ), aile sistemlerinin işleyişini, özellikle de aile içi bütünlük ve esneklik (yenilenme) düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal yabancı kaynağının Türk kültürüne ve diline uyarlanması çalışmasıyla literatüre kazandırılmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye bağlamında geçerliliğini ve güvenilirliğini sınayarak, Aile Danışmanlığı ve klinik alanlarda kullanılabilecek standardize bir değerlendirme aracı sunmayı hedeflemiştir. Ölçek, ailelerin değişen koşullara adaptasyon yeteneğini ve duygusal bağlarının gücünü sistematik olarak değerlendirir.

Ölçeğin temel amacı, aile işlevselliğinin kritik boyutlarını nicel verilerle ortaya koymak ve böylece müdahale gerektiren alanları belirlemektir. Bu indeks, araştırmacılara ve klinisyenlere aile dinamikleri üzerine derinlemesine analiz yapma imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Aile işlevi, aile bütünlüğü, aile uyumu, yenilenme, adaptasyon, psikometri, uyarlama, aile sistemleri.

Yazarlar

Fadime Hatice İnci, Ayten Burcu Temel

Amaç

Ailede Yenilenme ve Uyum Genel İndeksi’nin temel amacı, bireylerin algıladığı aile içi bütünlük (cohesion) ve yenilenme (adaptability) düzeylerini ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk aile yapısının kültürel özelliklerine uygunluğunu test ederek, güvenilir ve geçerli bir Türkçe ölçüm aracı oluşturmayı amaçlamıştır.

Ölçek, ailelerin stresli durumlarla başa çıkma becerilerini, rollerin ve kuralların ne kadar esnek veya katı olduğunu, ve üyeler arasındaki duygusal yakınlık seviyesini belirlemede kritik bir rol oynar. Bu veriler, özellikle aile terapisi ve sosyal hizmetler alanlarında tanı ve müdahale planlaması için temel teşkil eder.

Yapı

AYUGİ, genellikle Olson’ın Çevresel Modeli (Circumplex Model) tarafından tanımlanan iki temel yapısal boyutu ölçer:

• Bütünlük (Cohesion): Aile üyelerinin birbirlerine olan duygusal bağının derecesini, bireysel özerklik ile aile içi yakınlık arasındaki dengeyi ifade eder. Aşırı ayrışık veya aşırı yapışık aile yapıları bu boyut altında değerlendirilir.
• Yenilenme/Uyum (Adaptability): Aile sisteminin değişen durumlara veya gelişimsel zorluklara yanıt olarak güç yapısı, rol tanımları ve ilişki kurallarını değiştirme yeteneğini temsil eder. Bu boyut, ailenin esnekliğini veya katılığını ortaya koyar.

Ölçek, bu iki boyutun sağlıklı bir dengede olup olmadığını değerlendirerek, işlevsel ve işlevsel olmayan aile tiplerini ayırt etmeye yardımcı olur. Ölçekteki maddeler, aile içi karar alma süreçleri, kural değişiklikleri ve duygusal destek gibi konulara odaklanmıştır.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk kültüründeki geçerlilik analizleri titizlikle yürütülmüştür.

• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıları ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe versiyonunda da korunduğunu göstermiştir.
• Kriter Geçerliliği: AYUGİ puanları ile benzer yapıları ölçen diğer yerleşik ölçeklerin puanları arasındaki korelasyonlar incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, ölçeğin geçerli bir ölçüm yaptığını desteklemektedir.

Kaynak metinde spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiştir; ancak akademik bir uyarlama çalışması bağlamında, yapısal eşitlik modellemesi veya doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak ölçeğin geçerliğinin sağlandığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmasında güvenilirliği değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan yöntemler uygulanmıştır.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Uyarlama çalışması sonuçları, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek iç tutarlılık katsayıları (genellikle .80 üzerinde) elde edildiğini göstermiştir, bu da ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu işaret eder.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Belirli bir zaman aralığıyla aynı deneklere uygulanan ölçekten elde edilen puanların kararlılığı incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler yaptığını teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde, Ailede Yenilenme ve Uyum Genel İndeksi’nin faktör yapısını incelemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin Türk örnekleminde de orijinal ölçekteki teorik alt boyutları (Bütünlük ve Yenilenme) yansıtıp yansıtmadığını kontrol etmiştir.

Genellikle, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile madde yükleri ve faktör yapısı belirlenmiş, ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile modelin uyumu test edilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türk popülasyonunda iki faktörlü yapısının kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini ve maddelerin ilgili alt boyutlara beklenen şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Genellikle 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılır (Örneğin: Hiçbir zaman – Her zaman arasında değişen seçenekler). (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin bireyler ve aile üyeleri

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Ölçeğin uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri ve onların ailelerinden veya genel toplum örnekleminden toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle bireylerin kendi aile işlevselliklerini algılama düzeylerini ölçer.

Anahtar Kelimeler

Aile bütünlüğü, aile esnekliği, yapı geçerliliği, iç tutarlılık, güvenilirlik, ölçek geliştirme, uyum indeksi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fadime Hatice İnci

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Pamukkale Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi (Uyarlama çalışması dönemindeki kurumsal adres bilgileri.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazara başvurulması önerilir (Fadime Hatice İnci).

Test Yılı (Uyarlama Yayını): 2013

Ücret: Genellikle akademik araştırmalar için ücretsizdir, ancak ticari veya klinik kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekebilir.

Kaynaklar

1. İnci, F. H. ve Temel, A. B. (2013). Ailede Yenilenme ve Uyum Genel İndeksi’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirliği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(4), 198-206.

Orijinal uyarlama çalışmasının PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ailede-yenilenme-ve-uyum-genel-indeksi-toad.pdf

Ailede Yenilenme ve Uyum Genel İndeksi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak metinde yer alan meta verilerde bulunmamaktadır. Bu nedenle maddeler bu kısma eklenememiştir.