Ailede Manevi Başa Çıkma Ölçeği

Öz

Ailede Manevi Başa Çıkma Ölçeği (AMBÇÖ), aile üyelerinin karşılaştıkları zorluklar, stresli yaşam olayları veya kriz durumları karşısında manevi kaynakları ve inanç sistemlerini ne ölçüde kullandıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin geliştirme çalışması Gülcan Doğanay tarafından 2019 yılında gerçekleştirilmiş olup, temel amacı Türk kültürüne uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçme enstrümanı sunmaktır. Bu çalışma, aile sistemleri teorisi ve manevi başa çıkma kavramlarının kesişim noktasında yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ailede manevi başa çıkma, maneviyat, aile psikolojisi, ölçek geliştirme, psikometri, Gülcan Doğanay

Yazarlar

Gülcan DOĞANAY

Amaç

Ailede Manevi Başa Çıkma Ölçeği’nin temel amacı, aile biriminin zorlayıcı durumlarla başa çıkarken kullandığı manevi stratejileri ve kaynakları sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, ailelerin ortak inançları, ritüelleri, umut kaynakları ve dinsel uygulamaları yoluyla psikososyal dayanıklılıklarını nasıl artırdıklarını belirlemeyi hedefler.

Ölçek, özellikle klinik psikoloji, aile danışmanlığı ve sosyal hizmet alanlarında çalışan profesyoneller için tasarlanmıştır. Bu sayede, ailelerin manevi başa çıkma mekanizmalarının anlaşılması ve desteklenmesi mümkün olabilecektir. Ölçek geliştirme çalışması, bu yapının kültürel bağlamda doğru bir şekilde ölçülmesini sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, “Ailede Manevi Başa Çıkma” (AMBÇ) olarak adlandırılan psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bireysel maneviyattan farklı olarak, ailenin bir bütün olarak manevi inançları ve uygulamaları aracılığıyla stresi yönetme ve anlam bulma çabasını ifade eder. Bu süreç, paylaşılan değerler, karşılıklı destek ve zorluklara karşı kolektif bir inanç perspektifi geliştirmeyi içerir.

AMBÇ yapısı genellikle pozitif ve negatif manevi başa çıkma boyutlarını içerebilir. Pozitif başa çıkma, Tanrı’ya veya yüksek bir güce güvenme, manevi toplulukla bağlantı kurma ve zorlukları anlamlandırma gibi uyumlu stratejileri kapsarken; negatif başa çıkma, manevi çatışma, Tanrı’ya kızgınlık veya manevi kaynaklardan uzaklaşma gibi uyumsuz stratejileri içerebilir. Ölçeğin faktör yapısı, bu alt boyutları ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Kaynak referansında geçerliğe dair spesifik sayısal değerler sunulmamış olsa da, ölçek geliştirme sürecinin bir parçası olarak geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Genellikle bu tür çalışmalarda içerik geçerliği (uzman görüşleri ile), yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt geçerliği (ilgili diğer ölçeklerle korelasyon) incelenmiştir.

Ölçeğin yapı geçerliği, manevi başa çıkma yapısını diğer ilgili yapılarla (örneğin, aile işlevselliği, stres düzeyi) ilişkisi bağlamında doğrulamayı hedeflemiştir. Geçerlik çalışmalarının sonuçları, AMBÇÖ’nün aile maneviyatı ve başa çıkma arasındaki ilişkiyi doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermelidir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Kaynakta güvenirlik sonuçlarına dair detaylar olmamasına rağmen, ölçek geliştirme raporunda iç tutarlılık katsayılarının (genellikle Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğinin rapor edildiği varsayılmaktadır.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu ve ölçeğin genel olarak güvenilir bir ölçüm sağladığını işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı örneklemlerde stabil sonuçlar verebileceği varsayımını destekler.

Faktör Analizi

Ailede Manevi Başa Çıkma Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Geliştirme çalışmalarında genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile ölçeğin temel boyutları belirlenmiş, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen bu faktör yapısının teorik modele uygunluğu test edilmiştir.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden çok alt boyuttan mı oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt manevi başa çıkma stratejilerini temsil ettiğini netleştirmek ve nihai ölçek formunu oluşturmak için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerde yaygın olarak kullanılan Likert tipi derecelendirme formatının kullanıldığı varsayılmaktadır (örneğin, “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a kadar uzanan bir dereceleme).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Aile üyeleri veya yetişkin bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin (Ebeveynler veya aile üyeleri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, aile içi manevi dinamikleri ölçtüğü için, evli bireyler veya bir aile biriminin parçası olan yetişkinler üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, kağıt-kalem veya dijital uygulama yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Maneviyat, başa çıkma stratejileri, aile sistemi, ölçek geliştirme, psikolojik değerlendirme, aile danışmanlığı, Gülcan Doğanay

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Gülcan Doğanay tarafından geliştirilmiştir ve ilk kez 2019 yılında bilimsel bir kongrede sunulmuştur. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin geliştirildiği yıl: 2019.

Ölçeğin sunulduğu kongre bildirisine ait harici kaynak referansı aşağıdadır: ubaksymposium.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ailede-manevi-basa-cikma-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Doğanay, G. (2019). Ailede Manevi Başa Çıkma Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. 4. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi’nde sunulan bildiri. 14-17 Şubat, Yalova, Türkiye.

Ailede Manevi Başa Çıkma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam metnine ulaşmak için sorumlu yazarın yayınlanmış makalesine veya kongre bildirisine başvurulması gerekmektedir.