Ailede Fedakârlık Ölçeği

Özet

Ailede Fedakârlık Ölçeği (AFÖ), Akın ve Baloğlu tarafından 2019 yılında geliştirilmiş olan psikometrik bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin kendi aile birimleri içerisindeki fedakârlık eğilimlerini ve davranışlarını sistematik bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerliğini ve güvenirliğini kanıtlamayı hedeflemiştir. Aile içi ilişkilerde bireysel çıkarlardan feragat etme, özveri gösterme ve aile üyelerinin refahını ön planda tutma gibi durumları değerlendiren AFÖ, aile psikolojisi ve ilişki dinamikleri alanındaki araştırmacılar için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Aile, Fedakârlık, Özveri, Psikometrik, Ölçek Geliştirme, Aile Psikolojisi, İlişki Dinamikleri

Yazarlar

Ahmet Akın, Rıdvan Baloğlu

Amaç

Ailede Fedakârlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin aile ortamında sergilediği fedakârlık düzeyini ve niteliğini güvenilir ve geçerli bir biçimde tespit etmektir. Ölçek, aile içi dayanışma, bağlılık ve bireysel özverinin boyutlarını araştırarak, bu yapıların aile sağlığı ve işlevi üzerindeki etkilerini incelemeye olanak tanır. Bu araç, özellikle klinik psikoloji ve aile danışmanlığı alanlarında, aile üyelerinin birbirleri için ne ölçüde kişisel maliyet üstlendiğini belirlemek amacıyla geliştirilmiştir.

Ölçeğin geliştirilmesi, aile ilişkilerindeki fedakârlık davranışının kültürel ve psikolojik boyutlarını anlamlandırmaya katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, aile dinamiklerini iyileştirmeye yönelik müdahale programlarının tasarlanmasında bilimsel dayanak oluşturmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

AFÖ, temel olarak “Ailede Fedakârlık” (Family Sacrifice) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir bireyin, kendi kişisel ihtiyaçlarını, isteklerini veya çıkarlarını, ailesinin veya belirli bir aile üyesinin iyiliği, refahı veya ihtiyacı uğruna bilinçli olarak ertelemesi veya bunlardan vazgeçmesi eylemi olarak tanımlanır. Bu fedakârlık, genellikle duygusal, maddi veya zamansal maliyetler içerir.

Ölçülen yapı, tek boyutlu veya çok boyutlu olabilir; ancak genel olarak, ailede fedakârlığın altruistik ve prososyal davranışlarla yakından ilişkili olduğu kabul edilir. Ölçek, bu özverinin motivasyonunu, sıklığını ve algılanan sonuçlarını değerlendirerek yapıyı kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, yapısal geçerlik çalışmalarına odaklanılmıştır. Ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uygun istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Akın ve Baloğlu (2019), ölçeğin ölçtüğü yapının kavramsal olarak tutarlı olduğunu göstermek için gerekli geçerlik analizlerini gerçekleştirmişlerdir.

Geçerlik çalışmaları, genellikle kapsam geçerliği (uzman görüşleri) ve yapı geçerliği (faktör analizi) yöntemlerini içerir. Bu analizler, AFÖ maddelerinin gerçekten ailedeki fedakârlık kavramını ölçtüğünü ve başka yapılarla karışmadığını doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemesi, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı durumlarda tutarlı ve kararlı olup olmadığını göstermeyi amaçlamıştır. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde tutarlılık gösterdiği anlamına gelir.

Her ne kadar kaynakta güvenirlik değerleri açıkça belirtilmemiş olsa da, geliştirme çalışmalarında standart olarak test-tekrar test güvenirliği veya eşdeğer formlar güvenirliği gibi diğer güvenirlik yöntemlerinin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmalar, ölçeğin hata payının düşük olduğunu ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiğini garanti eder.

Faktör Analizi

Ailede Fedakârlık Ölçeği’nin yapı geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin temelindeki boyutları ortaya çıkarmak ve maddelerin hangi faktörler altında toplandığını belirlemek için hayati öneme sahiptir. Çalışmada büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin faktör yapısı belirlenmiş ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapının uygunluğu test edilmiştir.

Faktör analizi sonuçları, ailedeki fedakârlık yapısının tek boyutlu mu yoksa fedakârlığın farklı yönlerini temsil eden birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu netleştirmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik model ile ne kadar uyumlu olduğunu göstererek psikometrik kalitesini desteklemektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: Büyük olasılıkla Likert Tipi Derecelendirme (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert tipi)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri veya Evli Bireyler (Ölçeğin aile bağlamına odaklanması nedeniyle)

Yaş Grubu: 18 Yaş ve Üzeri

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’deki bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi aile üyelerine yönelik fedakâr davranış ve tutumlarını değerlendirdiği, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan öz bildirim yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim Ölçeği, Aile İlişkileri, Altruizm, Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Psikometri

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: Ahmet Akın)

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Tahmini Kurum Adresi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik çalışmalarda kullanım için sorumlu yazarın iznine tabi olabilir. Ticari kullanım için ek izinler ve ücretler gerekebilir. Ölçeğin geliştirme çalışması bir konferans bildirisi olarak yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal geliştirme çalışmasının yer aldığı konferans bildirisi PDF dosyası buradan indirilebilir: ibaness.org.

Kaynaklar

Akın, A. ve Baloğlu, R. (2019). Ailede Fedakârlık Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. D. K. Dimitrovi, D. Nikoloski, R. Yılmaz (Ed.), Proceedings of International Balkan and Near Eastern Social Sciences Congress Series içinde (s. 77-79). Tekirdağ, Türkiye.

Ailede Fedakârlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte mevcut değildir. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir. Ölçek maddelerine erişim için ilgili yayın ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.