Aile Temelli Oyun Bozukluğu Ölçeği (Gaming Disorder Scale-for Family)

Özet

Aile Temelli Oyun Bozukluğu Ölçeği (ATOBÖ), bireylerdeki Oyun Bozukluğu semptomlarını aile üyelerinin veya yakın çevrenin perspektifinden değerlendirmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiş ve geçerliği/güvenirliği test edilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle dijital oyun bağımlılığına ilişkin davranışsal ve duygusal tepkileri, kişinin sosyal ve psikolojik işlevselliği üzerindeki etkileri bağlamında, 18 maddelik tek boyutlu bir yapı içerisinde ölçmektedir.

ATOBÖ, vekil raporlama formatında olup, bireyin oyun oynama üzerindeki kontrol kaybını, diğer aktivitelere karşı ilgisizliğini ve oyun nedeniyle yaşadığı kişilerarası veya psikolojik sorunları belirlemeye odaklanmıştır. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık (Cronbach Alfa = 0.963) ve zamana bağlı puan kararlılığı göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Oyun Bozukluğu, Dijital Oyun Bağımlılığı, Aile Temelli Değerlendirme, Psikometrik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yalçin Irmak, A., Çelikkalp, Ü., Özdemir Aydin, G., Metinoglu, M.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin dijital oyun oynama davranışlarındaki sorunlu örüntüleri ve potansiyel Oyun Bozukluğu belirtilerini, bu durumdan doğrudan etkilenen aile üyeleri veya yakın gözlemciler aracılığıyla tespit etmektir. Bu sayede, klinik değerlendirmelere ve erken müdahale çabalarına aile perspektifinden katkı sağlanması hedeflenmiştir.

ATOBÖ, özellikle çocuk ve ergenlerdeki oyun bağımlılığı semptomlarının, ebeveynler veya bakıcılar tarafından ne sıklıkta gözlemlendiğini ölçerek, profesyonel yardım gerektiren durumların belirlenmesinde standart bir araç sunar. Bu vekil raporlama formatı, bireyin kendi davranışlarını doğru bir şekilde değerlendiremediği durumlarda objektif bir veri kaynağı sağlar.

Yapı

Ölçek, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) ve Amerikan Psikiyatri Birliği’nin (APA) tanımladığı Oyun Bozukluğu (Gaming Disorder) kriterlerine dayanan tek boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, üç temel bileşeni içerir: oyun üzerindeki kontrol kaybı, oyun oynamaya diğer yaşam alanlarına göre öncelik verme ve olumsuz sonuçlar ortaya çıkmasına rağmen oyun oynamaya devam etme.

ATOBÖ’nün 18 maddesi, bireyin oyun davranışının duygusal (sinirlilik, kaygı), sosyal (ilişki sorunları, yalan söyleme) ve sorumluluk alanlarındaki (ihmal, okul başarısı) etkilerini kapsayarak, bu bozukluğun aile içi dinamikler üzerindeki yansımalarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Aile Temelli Oyun Bozukluğu Ölçeği’nin yapısal ve istatistiksel geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Madde-toplam puan korelasyonları r=0.67 ile r=0.81 arasında oldukça güçlü bulunmuştur. Bu korelasyon katsayıları, istatistiksel açıdan pozitif yönde ve ileri düzeyde anlamlıdır (p<0.001), bu da her bir maddenin ölçeğin genel yapısına önemli ölçüde katkıda bulunduğunu belirtir.

Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendiren test-tekrar test güvenirliği, aynı katılımcı grubuna 3 haftalık arayla iki kez uygulanmıştır. Bu analiz sonucunda, puanlar arasında olumlu yönde ve ileri düzeyde anlamlı bir ilişki (r=0.80, p<0.001) tespit edilmiştir. Test-tekrar test ortalamaları t-testi ile karşılaştırıldığında ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmaması (p>0.05), ölçeğin puan kararlılığının yüksek olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Toplam Cronbach Alfa değeri α=0.963 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin maddeleri arasındaki tutarlılığın ve iç güvenirliğin mükemmel düzeyde olduğunu göstermektedir.

Bu yüksek iç tutarlılık değeri, ölçekteki tüm maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte etkin olduğunu ve ölçüm hatalarının minimum düzeyde kaldığını işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ATOBÖ’nün klinik ve araştırma ortamlarında yüksek bir güvenirlik düzeyiyle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçlarına göre, ölçek beklendiği gibi tek bir boyuttan oluşmaktadır. Bu tek boyutlu yapı, toplam varyansın %61.7’sini açıklamıştır. Faktör yükleri ise 0.706 ile 0.845 arasında değişmekte olup, tüm maddelerin faktörle güçlü bir ilişkisi olduğunu göstermektedir.

Yapılan doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları da iyi uyum modelini desteklemiştir. Uyum indeksi değerleri şu şekildedir: x2=269.36, df= 135, x2/df oranı =1.99. Diğer uyum indeksleri de modelin kabul edilebilir veya mükemmel uyumunu doğrulamıştır: CFI = 0.98, RMSEA = 0.076, AGFI = 0.81, GFI = 0.85 ve SRMR = 0.059. Bu sonuçlar, ölçeğin teorik olarak öngörülen tek boyutlu yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: 18 maddeden oluşan ve 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılan bir öz bildirim (vekil raporlama) ölçeğidir.

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon: Oyun Bozukluğu riski taşıyan bireyleri gözlemleyen aile üyeleri, ebeveynler veya birincil bakım veren kişiler.

Yaş Grubu: Ölçeği yanıtlayanlar için yaş grubu belirtilmemiş olup, gözlemlenen bireyler genellikle ergenler veya genç yetişkinlerdir.

Popülasyon Detayları: Psikometrik çalışmaları, Türkiye’deki aile üyeleri ve bakıcılar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Aile üyelerinin, oyun oynayan bireyin davranışlarını 1 (hiçbir zaman) ile 5 (her zaman) aralığında derecelendirdiği vekil raporlama yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Vekil Raporlama, Psikososyal Hemşirelik, Kontrol Kaybı, Test-Tekrar Test Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aylin Yalçın Irmak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Yok

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi Yok

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

Derecelendirme: Ölçek maddeleri 1-5 aralığında puanlanmaktadır (1=hiçbir zaman, 5=her zaman).

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin bilimsel veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Aylin Yalçın Irmak ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Referanslar

Yalçin Irmak, A., Çelikkalp, Ü., Özdemir Aydin, G., Metinoglu, M. (2021). Development and validation of the Gaming Disorder Scale–Family Form. Journal of Psychosocial Nursing and Mental Health Services, 59(11), 25–32. doi:10.3928/02793695-20210527-02.

Makalenin orijinal yayın bağlantısı: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

Orijinal PDF dosyası bu kaynakta mevcut değildir.

Aile Temelli Oyun Bozukluğu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Dijital oyun oynamak için her fırsatı değerlendirir.
2. Sürekli bir sonraki oyunu ne zaman ve ne kadar oynayacağının hesabını/pazarlığını yapar
3. Oyun oynaması yasaklandığı/sonlandırıldığı zaman duygu durumunda değişimler (sinirli, kaygılı, hüzünlü vb.) olur.
4. Oyun oynaması yasaklandığı/sonlandırıldığı zaman bu yasağın kaldırılması için ısrarcı olur (zorlar, farklı yollar dener vb).
5. Oyun oynamak için harcadığı zamanı giderek arttırma eğilimindedir
6. Oyun oynamayı sonlandırması istendiğinde ‘oyunun en önemli yerindeyim biraz sonra bırakacağım’ söylemleri giderek artar/ tekrarlanır.
7. Oyun oynama süresi ve sıklığını azaltacağına dair kişilere verdiği sözü tutamaz.
8. Oyun oynamayı kontrol etmeye veya durdurmaya çalışsa bile başarısız olur.
9. Oyun oynamayı diğer aktivitelerden (arkadaşları ile oynama, resim yapma, kitap okuma vb.) daha çok tercih eder.
10. Oyun dışında başka faaliyetleri yaparken ilgisiz ve isteksiz davranır.
11. Yakın çevresindeki kişilerle (aile, arkadaş, öğretmen vb.) sorunlar yaşamasına rağmen oyun oynamaya devam eder.
12. Psikolojik sağlık sorunları (agresyon, uyku, odaklanma problemleri, depresyon vb.) yaşamasına rağmen oyun oynamaya devam eder.
13. Oyun oynama süresi ve sıklığı ile ilgili yakın çevresindekilere yalan söyler.
14. Başka faaliyet yapacağını belirtmiş olmasına rağmen oyun oynar.
15. Olumsuz bir duygu durumdan (çaresizlik, suçluluk, kaygı vb.) kaçmak için oyun oynamayı tercih eder.
16. Olumsuz bir duygu durum ile karşılaştığında oyun oynamak onu geçici olarak rahatlatır.
17. Oyun oynaması nedeni ile sorumluluklarını ihmal eder.
18. Oyun ile meşguliyetin bir sonucu olarak önceki sahip olduğu fırsatları (kişilerarası ilişkileri, mesleki fırsatları, okul başarısı vb) riske atar veya kaybeder.