Aile Uyum Ölçeği Kısa Formu

Özet

Aile Uyum Ölçeği Kısa Formu (AÜÖ-KF), aile sistemleri içerisindeki işlevselliği ve adaptasyon düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türkçe diline uyarlama çalışmasıdır. Bu kısa form, klinik ve araştırma ortamlarında aile yapısının esneklik ve değişim kapasitesini hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. 2018 yılında Duman-Kula, Ekşi ve Demirci tarafından gerçekleştirilen bu psikometrik özellikler çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve geçerliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, bireylerin ailelerinin stres karşısında ne kadar etkili bir şekilde yeniden organize olabildiklerini ve yeni durumlara ne kadar başarılı adapte olabildiklerini saptamak için önemli bir araç sunar. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin kısa yapısı sayesinde uygulama kolaylığı sağlamakta ve aile araştırmalarında aile uyumu düzeylerinin güvenilir bir şekilde belirlenmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aile Uyum Ölçeği, AÜÖ-KF, aile uyumu, aile işlevselliği, psikometrik özellikler, uyarlama, kısa form.

Yazarlar

Müge Duman-Kula, Halil Ekşi, İbrahim Demirci.

[quads id=5]

Amaç

Aile Uyum Ölçeği Kısa Formu’nun temel amacı, bireylerin algıladıkları aile içi adaptasyon düzeylerini bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Ölçek, ailelerin karşılaştıkları iç ve dış stres faktörlerine tepki olarak kurallarını, rollerini ve güç yapılarını ne ölçüde değiştirebildiklerini ve bu değişimin ne kadar sağlıklı olduğunu belirlemeye odaklanır.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin geçerli ve güvenilir bir Türkçe versiyonunu Türk araştırmacıların ve klinisyenlerin kullanımına sunarak, aile psikolojisi ve danışmanlığı alanındaki bilimsel çalışmalara katkıda bulunmayı amaçlamıştır. Kısa formun kullanılması, uzun süreli değerlendirme süreçlerini kısaltarak zaman ve maliyet etkinliği sağlamaktadır.

Yapı (Construct)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, aile uyumu (family adaptation) kavramıdır. Aile uyumu, aile sistemleri kuramı çerçevesinde, ailenin değişen durumlara veya gelişimsel krizlere yanıt olarak esneklik gösterme ve yeniden yapılanma yeteneği olarak tanımlanır. Yüksek uyum, ailenin yeni koşullara etkili bir şekilde adapte olabildiğini, rollerin gerektiğinde değişebildiğini ve karar verme süreçlerinin esnek olduğunu gösterir.

Aile uyumu yapısı, genellikle aile içi iletişim, problem çözme becerileri ve duygusal tepkisellik gibi bileşenlerle yakından ilişkilidir. AÜÖ-KF, bu karmaşık yapının temel boyutlarını yakalamayı hedeflerken, ailenin katılık (düşük uyum) veya kaotiklik (aşırı yüksek, işlevsiz uyum) uç noktalarından ziyade, işlevsel esneklik düzeyini belirlemeye odaklanmıştır.

Geçerlik (Validity)

Duman-Kula ve arkadaşları (2018) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek için çeşitli analizler kullanılmıştır. Yapılan geçerlik çalışmaları, ölçeğin Türkçe formunun orijinal ölçeğin teorik yapısını koruduğunu göstermiştir.

Özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin tek veya çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde de kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, Aile Uyum Ölçeği Kısa Formu’nun, aile uyumu yapısını Türk kültürü bağlamında geçerli bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir. Ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında ilgili diğer psikolojik yapılarla beklenen yönde anlamlı korelasyonlar tespit edilmiştir.

Güvenirlik (Reliability)

Ölçeğin Türkçe formunun güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık analizleri sonucunda, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğu belirlenmiştir (genellikle .70 ile .90 arasında değişen Alpha katsayıları).

Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı (aile uyumu) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, belirli bir zaman aralığıyla yapılan test-tekrar test güvenirlik analizleri de ölçek puanlarının zamana karşı kararlı olduğunu kanıtlamış ve AÜÖ-KF’nin hem araştırmalarda hem de klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Aile Uyum Ölçeği Kısa Formu’nun psikometrik değerlendirmesinde, ölçeğin yapısal bütünlüğünü incelemek üzere faktör analizleri kritik bir rol oynamıştır. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin yapısal modelini doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA sonuçları, modelin teorik olarak beklenen faktör yapısıyla yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Bu analizler, AÜÖ-KF’nin faktör yüklerinin güçlü olduğunu ve maddelerin ilgili olduğu faktöre anlamlı katkılar sağladığını teyit etmiştir. Faktör yapısının korunmuş olması, ölçeğin kültürlerarası adaptasyonunun başarılı olduğunu ve aile uyumu kavramını Türk kültürü içinde de tutarlı bir şekilde temsil ettiğini belirtmektedir.

Ölçek (Instrument)

Test Türü: Uyarlama ve Kısa Form (Adaptation and Short Form)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Derecelendirme: Orijinal ölçeğe bağlı olarak tipik olarak 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılır. (Örneğin: 1=Hiçbir Zaman, 5=Her Zaman).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Dil).

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve üzeri bireyler (Aile üyeleri).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri ve yetişkinlerden oluşan geniş bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda bireysel olarak uygulanabilir. Uygulama süresi kısa olup, hızlı sonuç alınmasını sağlar.

Anahtar Kelimeler

Aile psikolojisi, aile danışmanlığı, psikometrik geçerlik, güvenirlik analizi, Likert ölçeği, faktör analizi, aile esnekliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Çalışmada sorumlu yazar olarak Müge Duman-Kula belirtilmiştir.

Yazışma Adresi: Müge Duman-Kula ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2018.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve tam madde setinin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için izin koşulları, orijinal yayın makalesi üzerinden kontrol edilmelidir.

Referanslar

Duman-Kula, M., Ekşi, H., & Demirci, İ. (2018). Aile Uyum Ölçeği’nin Türkçe formunun psikometrik özellikleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(1), 97-106.

DOI: https://doi.org/10.17494/ogusbd.457082

Makalenin tam metni (PDF) şu adresten indirilebilir: sbd.ogu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF formu için indirme bağlantısı: aile-uyum-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

Ölçeğin MS Word formatındaki belgesi: aile-uyum-olcegi-kisa-formu-toad.doc

[quads id=5]

Aile Uyum Ölçeği Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, kaynağın sağladığı bağlantılı PDF ve DOC dosyalarında yer almaktadır. Maddelerin telif hakları nedeniyle doğrudan bu metne eklenmesi yerine, araştırmacıların yukarıda belirtilen referans makaleye ve sorumlu yazara başvurması önerilir.

Maddeler, aile sisteminin değişime adaptasyon yeteneğini ölçen çeşitli ifadelerden oluşmaktadır.