Aile-çocuk İlişkileri Ölçeği Anne Formu

Özet

Aile-çocuk İlişkileri Ölçeği Anne Formu, orijinal olarak Dr. Ronald P. Rohner tarafından geliştirilen Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (PARQ) Mother-Form ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu uyarlama çalışması, Meral Anjel tarafından 1993 yılında Boğaziçi Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, annelerin kendi çocuklarına yönelik algılanan kabul ve red düzeylerini değerlendirmektir. Bu adaptasyon, özellikle Çocuk İstismarı riskini değerlendirmek için bir araç olarak geliştirilmiştir.

Ölçek, ebeveyn davranışlarının çocuk üzerindeki etkilerini inceleyen Ebeveyn Kabul-Red Kuramı (IPARTheory) çerçevesinde yapılandırılmıştır ve annelerin sevgi, düşmanlık/saldırganlık, kayıtsızlık/ihmal gibi temel kabul ve red boyutlarına ilişkin algılarını ölçmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Aile-çocuk ilişkisi, ebeveyn kabulü, ebeveyn reddi, PARQ, uyarlama, çocuk istismarı, anne formu, psikometrik.

Yazarlar

Meral Anjel (Uyarlayan); Ronald P. Rohner (Orijinal Geliştirici).

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, annelerin çocuklarıyla kurdukları ilişkideki kabul edici ve reddedici davranışlarını annenin bakış açısıyla sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, annenin çocuğa karşı gösterdiği sıcaklık, şefkat, düşmanlık, kayıtsızlık ve ayrımcı red gibi boyutlardaki davranışsal eğilimlerini belirleyerek, çocuğun psikolojik uyumunu etkileyebilecek ebeveynlik stillerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır.

Uyarlamanın özel bir amacı da, Türkiye bağlamında Çocuk İstismarı potansiyelini değerlendirmede kullanılabilecek, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı sağlamaktır. Yüksek düzeyde red algısı, çocukların psikolojik sorunlar geliştirme riskini artırdığı için, bu ölçek erken müdahale çalışmalarında kritik bir rol oynayabilir.

Yapı

Aile-çocuk İlişkileri Ölçeği Anne Formu, kökenini Ebeveyn Kabul-Red Kuramı‘ndan (IPARTheory) almaktadır. Bu kuram, kabul ve red boyutlarının evrensel olarak iki temel ebeveynlik davranışı olduğunu ve bunların çocuğun kişilik gelişimi üzerinde güçlü etkileri olduğunu varsayar.

Ölçek, genellikle dört ana alt boyutta yapılandırılmıştır: Sıcaklık/Şefkat (Kabul), Düşmanlık/Saldırganlık (Red), Kayıtsızlık/İhmal (Red) ve Ayrımcı Red (Red). Bu yapı, annenin çocuğa yönelik duygusal tepkilerini ve davranışsal eğilimlerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Meral Anjel’in (1993) uyarlama tezi, ölçeğin Türkçe formunun yapısal ve kültürel geçerliğini incelemiştir. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin kavramsal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek amacıyla çeviri-geri çeviri (transliteral equivalence) çalışmaları yapılmıştır.

Ölçeğin geçerlik çalışmalarında genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerlik (örneğin, depresyon veya davranış sorunları gibi dış ölçütlerle korelasyonlar) yöntemleri kullanılmıştır. Detaylı geçerlik sonuçları için Anjel’in yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak, uyarlama çalışmaları kapsamında ölçeğin iç tutarlılığının ve zamana bağlı istikrarının (test-tekrar test güvenirliği) incelendiği varsayılmaktadır.

PARQ’nun uluslararası literatürde yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğu bilinmektedir. Anjel (1993) tarafından yapılan çalışmada, Türkçe formun alt ölçekler bazında kabul edilebilir düzeyde güvenirlik katsayılarına (genellikle Cronbach Alfa) sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Aile-çocuk İlişkileri Ölçeği Anne Formu’nun uyarlama çalışmasında, ölçeğin kuramsal yapısını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Orijinal PARQ, genellikle dört ana faktörlü bir yapıyı destekler.

Anjel’in çalışması, büyük olasılıkla, Türk örnekleminde de bu dört temel boyutun (Sıcaklık/Kabul, Düşmanlık/Saldırganlık, Kayıtsızlık/İhmal ve Ayrımcı Red) ayrışıp ayrışmadığını incelemiştir. Faktör yüklerinin incelenmesi, maddelerin ilgili alt boyutları ne kadar iyi temsil ettiğini göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal PARQ formatına uygun olarak, genellikle 4 veya 5 seçenekli)

Language Available: Türkçe

Population Group: Anneler

Age Group: Yetişkin anneler (Çocuklarının yaş grubu genellikle okul çağı ve ergenlik öncesi dönemi kapsar)

Population Details: Uyarlama çalışması İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. Detaylı örneklem bilgisi için teze bakılmalıdır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği. Annelerden, çocuklarıyla olan ilişkilerinde sergiledikleri davranışları ve duygusal tutumları belirtmeleri istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, anne-çocuk, kabul-red, IPARTheory, psikometri, güvenirlik, geçerlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Meral Anjel (1993 itibarıyla Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinali olan PARQ, Ronald P. Rohner ve ekibi tarafından geliştirilmiştir. Kullanım izinleri genellikle IPARTheory merkezinden alınmalıdır.

Test Yılı (Uyarlama): 1993

İzinler ve Ücret: Akademik araştırmalar için kullanım genellikle izne tabidir; ticari veya klinik kullanım için ücretlendirme söz konusu olabilir.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: aile-cocuk-iliskileri-olcegi-anne-formu-toad.pdf

Kaynaklar

• Anjel, M. (1993). The transliteral equivalence, reliability and validity studies of the parental acceptance-rejection questionnaire (parq) mother-form: A Tool for Assessing Child Abuse (Master’s thesis). Boğaziçi University Institute for Graduate Studies in Social Sciences, İstanbul.
• YÖK Ulusal Tez Merkezi Kaynağı: tez.yok.gov.tr
• Rohner, R. P. (2005). Handbook for the Parental Acceptance-Rejection Questionnaire (PARQ). Storrs, CT: Ronald P. Rohner.

[quads id=5]

Aile-çocuk İlişkileri Ölçeği Anne Formu Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

[Kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır.]