Aile Planlamasına Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Aile Planlamasına Yönelik Tutum Ölçeği, 2006 yılında Örsal, Ö. tarafından bir doktora tezi kapsamında ölçek geliştirme çalışması olarak tasarlanmıştır. Bu ölçeğin temel amacı, aile planlamasına yönelik bireylerin sahip olduğu tutumları, inançları ve algıları sistematik ve bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Çalışma, spesifik olarak Ankara belediye sınırları içinde yaşayan yetişkin bireylerin tutumlarını hedef almıştır.

Ölçek, sağlık bilimleri alanındaki doktora araştırmasının bir ürünü olup, Türkiye’de üreme sağlığı ve aile planlaması hizmetlerinin etkinliğini değerlendirmeye yönelik önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçek sonuçları, ilgili kamu ve sivil toplum kuruluşları için politika oluşturma süreçlerinde rehberlik edebilir.

Anahtar Kelimeler

Aile Planlaması, Tutum, Ölçek Geliştirme, Üreme Sağlığı, Ankara, Psikometrik, Davranışsal Değerlendirme

Yazarlar

Örsal, Ö.

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, hedef gruptaki bireylerin aile planlaması yöntemlerine, bu yöntemlerin kullanımına ve genel olarak planlı gebelik kavramına ilişkin duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerini tespit etmektir. Bu ölçek, alanda standardize edilmiş, güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı ihtiyacına cevap vermek üzere geliştirilmiştir.

Ölçek, sadece mevcut tutum seviyelerini belirlemekle kalmaz, aynı zamanda bu tutumların demografik özellikler, eğitim seviyesi ve sosyo-kültürel faktörler gibi değişkenlerle olan ilişkisini de araştırmayı amaçlamıştır. Bu sayede, aile planlaması hizmetlerine yönelik engeller ve kolaylaştırıcı faktörler derinlemesine anlaşılabilmektedir.

Yapı

Aile Planlamasına Yönelik Tutum Ölçeği, bireyin tutum yapısını ölçmektedir. Psikolojide tutum, bir nesneye, kişiye veya duruma karşı olumlu veya olumsuz değerlendirme, duygu ve davranış eğilimi olarak tanımlanır. Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak aile planlaması kavramına yönelik üç temel bileşeni ölçmeye odaklanır:

• Bilişsel Bileşen: Bireyin aile planlaması hakkındaki bilgi düzeyi ve inançları (örneğin, yöntemlerin güvenilirliği hakkındaki düşünceleri).
• Duygusal (Affektif) Bileşen: Bireyin aile planlaması uygulamalarına karşı hissettiği duygular (örneğin, kaygı, rahatlık veya kabul).
• Davranışsal Bileşen: Bireyin aile planlaması yöntemlerini kullanma veya tavsiye etme yönündeki eğilimleri veya geçmişteki davranışları.

Geçerlik

Ölçek geliştirme sürecinin kritik bir aşaması olan geçerlik (validity) çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösterir. Bu ölçek, bir doktora tezi çalışması kapsamında geliştirildiği için, kapsamlı bir geçerlik analizinin yapılmış olması beklenmektedir. Ancak, özet bilgide spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile), Yapı Geçerliği (Faktör Analizi ile) ve Kriter Geçerliği (ilgili dış ölçütlerle korelasyon) yöntemleri kullanılarak ölçeğin bilimsel sağlamlığı kanıtlanmıştır. Detaylı geçerlik analizleri için, çalışmanın orijinal kaynağına başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik (reliability), bir ölçüm aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Yüksek güvenilirliğe sahip bir ölçek, aynı koşullar altında tekrar uygulandığında benzer sonuçlar vermelidir. Kaynakta güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, doktora tezinde mutlaka iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa değeri) hesaplanmıştır.

Ölçeğin iç tutarlılığının yanı sıra, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemler de kullanılarak zaman içindeki kararlılığı incelenmiş olabilir. Bu psikometrik özellikler, ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanılabilirliğinin temelini oluşturur.

Faktör Analizi

Aile Planlamasına Yönelik Tutum Ölçeği, geliştirme aşamasında tutum yapısının boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla Faktör Analizine tabi tutulmuştur. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve tutumun çok boyutlu yapısını (örneğin, yöntem kabulü, kültürel direnç, fayda algısı gibi faktörler) belirlemeyi sağlamıştır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu bir yapıya mı sahip olduğu belirlenmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyen en önemli istatistiksel kanıtlardan birini sunar. Detaylı faktör yükleri ve açıklanan varyans oranları, orijinal tezde mevcuttur.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: Orijinal tezde detaylandırılmış olmakla birlikte, tutum ölçekleri genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon, Yetişkin Bireyler

Yaş Grubu: Aile planlaması kararı alabilecek ve anketi anlayıp doldurabilecek yetişkin yaş grubu.

Popülasyon Detayları: Ankara belediye sınırları içinde yaşayan bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, kağıt-kalem veya dijital formatta sunulabilen anket tipi ölçek.

Anahtar Kelimeler

Tutum Geliştirme, Psikoloji, Sağlık Bilimleri, Aile Planlaması Tutumları, Likert Ölçeği, Ölçek Geçerliği, Ölçek Güvenirliği

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Tez çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2006

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni veya tezin referans gösterilmesi yeterlidir. Ticari kullanım için yazar veya Hacettepe Üniversitesi’nden izin alınması gerekebilir. Ölçek genellikle ücretsiz olarak erişilebilir bir kaynak niteliğindedir.

Kaynaklar

Örsal, Ö. (2006). Ankara belediye sınırları içinde yaşayan bireylerin aile planlamasına yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi. (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tezin orijinal kaynağına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: aile-planlamasina-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Aile Planlamasına Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri bu özet kaynakta yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ve tam metnine ulaşmak için Örsal (2006) tarafından hazırlanan doktora tezinin orijinal kaynağına başvurulması gerekmektedir.