Aile Yeme Tutum ve Davranış Ölçeği

Özet

Aile Yeme Tutum ve Davranış Ölçeği, bireylerin yeme alışkanlıkları ve beden algıları üzerindeki aile etkileşimlerinin ve tutumlarının değerlendirilmesi amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış psikolojik bir araçtır. Ölçek, özellikle genç yetişkinlerde görülen patolojik yeme tutumlarına yatkınlığı anlamada ailesel faktörlerin rolünü belirlemek üzere kullanılmıştır. Bu uyarlama çalışması, Öykü Mançe tarafından 2006 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde (ODTÜ) yürütülen yüksek lisans tezinde gerçekleştirilmiştir. Ölçek, ailenin yeme üzerindeki kontrolcü ve eleştirel tutumlarının ölçülmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçeğin orijinal yapısı, aile üyelerinin yeme davranışlarına dair algılanan baskı, teşvik ve modelleme gibi unsurları kapsamaktadır. Uyarlama çalışması, ilk yıl üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiş olup, kültürel bağlamda geçerlik ve güvenilirliğinin incelenmesine odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Aile, yeme tutumu, yeme davranışı, patolojik yeme, adaptasyon, psikometri, yüksek lisans tezi, ODTÜ

Yazarlar

Öykü Mançe

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireyin yeme davranışları, diyet yapma eğilimi ve beden memnuniyetsizliği üzerindeki aile içi etkileşimlerin ve ebeveyn tutumlarının derecesini ölçmektir. Bu araç, özellikle yeme bozukluklarının gelişiminde rol oynayan aile içi baskı, kilo odaklı konuşmalar veya yemeği kontrol etme davranışlarını tespit etmeyi hedefler.

Aile bireylerinin, özellikle ebeveynlerin, yeme alışkanlıkları ve beden imajı konusundaki tutumlarının genç yetişkinler üzerindeki potansiyel risk etkilerini saptamak, ölçeğin birincil kullanım alanını oluşturur. Elde edilen veriler, koruyucu ve önleyici psikolojik müdahale programlarının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.

Yapı

Aile Yeme Tutum ve Davranış Ölçeği, genellikle, yeme bozuklukları literatüründe kritik öneme sahip olan üç ana yapısal boyutu ölçmeyi hedefler: Ailesel Baskı ve Eleştiri, Yeme Kontrolü ve Kısıtlama ve Ebeveyn Model Oluşturma. Bu yapılar, bireyin kendi beden imajı ve yeme alışkanlıklarını içselleştirmesinde ailenin oynadığı rolü yansıtır.

Ölçek, bireylerin ailelerinin kendilerine yönelik kilo, diyet ve yiyecek seçimi hakkındaki tutumlarını nasıl algıladıklarını değerlendirerek, yeme bozukluklarına giden yolda bir risk faktörü olarak aile ortamını nicel olarak analiz etmeye olanak tanır. Ölçülen bu psikolojik yapı, yalnızca bireysel değil, aynı zamanda sistemik faktörlerin de yeme davranışlarını nasıl etkilediğini gösterir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta detaylı sayısal geçerlik bilgisi verilmese de, uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin geçerliğinin sağlanması için gerekli adımlar atılmıştır. Kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, maddelerin kültürel uygunluğu ve dilbilimsel eşdeğerliği sağlanmıştır.

Yapı geçerliği ise Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyla tutarlı alt boyutlara ayrıldığını göstermiş ve ölçeğin amaçladığı yapıları Türk örnekleminde de başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanarak incelenmiştir. Uyarlama çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 veya üzeri) olduğu raporlanmıştır. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede homojen olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının yapılmış olması muhtemeldir. Bu çalışmalar, ölçekten alınan puanların kısa zaman aralıklarında kararlılık gösterdiğini teyit ederek, aracın ölçüm gücünü pekiştirmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin uyarlama sürecinde, orijinal yapının Türk kültürüne uygunluğunu değerlendirmek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) yapılmıştır. AFA öncesinde örneklem büyüklüğünün uygunluğunu test etmek için KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Barlett Küresellik testleri uygulanmıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin birden fazla faktörden oluştuğunu ve bu faktörlerin ailenin yeme tutumları üzerindeki farklı etkilerini temsil ettiğini ortaya koymuştur. Elde edilen faktör yapısı, genellikle aile içi eleştiri ve kontrol boyutlarını ayrıştırmaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise elde edilen faktör yapısının veriyle uyumunu teyit etmek için kullanılmıştır, böylece modelin yapısal bütünlüğü kanıtlanmıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal çalışmada detaylı derecelendirme bilgisi verilmemekle birlikte, benzer psikolojik ölçeklerde sıklıkla kullanılan 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatına sahip olduğu varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik dışı örneklem (Genel popülasyonun bir alt kümesi)

Age Group: Genç Yetişkinlik dönemi (Özellikle 18-25 yaş aralığındaki üniversite öğrencileri).

Population Details: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) birinci sınıf öğrencileri.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim (self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket metodolojisi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Beden imajı, ebeveyn tutumları, yeme bozuklukları, psikometrik özellikler, öz bildirim, genç yetişkinlik, ODTÜ tezi

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerin ve uyarlamayı yapan yazarın etik ve bilimsel izinlerine dikkat edilmelidir. Akademik araştırmalarda referans gösterilerek kullanımı mümkündür.

Ücret: Yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen/uyarlanan bir araç olduğundan, genellikle ticari olmayan akademik araştırmalarda ücret talep edilmemektedir.

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının yapıldığı ve raporlandığı yıl 2006’dır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: aile-yeme-tutum-ve-davranis-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Mançe, Ö. (2006). İlk yıl üniversite öğrencilerini patalojik yeme tutumlarına yatkın yapan faktörler. (Yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

• Tez Kaynağı (YÖK Ulusal Tez Merkezi): tez.yok.gov.tr

[quads id=5]

Aile Yeme Tutum ve Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin içeriği için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.