Aile Okuryazarlığı Ölçeği

Özet

Aile Okuryazarlığı Ölçeği, 2017 yılında Kılıç, Doğan ve Özden tarafından geliştirilmiş, psikometrik özellikleri incelenmiş ve Türkçe literatüre kazandırılmış bir ölçme aracıdır. Ölçek, bireylerin aile içi okuma, yazma ve genel öğrenme süreçlerine yönelik bilgi, tutum ve davranışlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Temel olarak, ebeveynlerin çocuklarının eğitim ve aile okuryazarlığı gelişimine sağladığı desteğin düzeyini belirlemek için tasarlanmıştır.

Bu araç, ailelerin eğitimsel kaynakları kullanma yeterliliklerini, çocuklarıyla etkileşim kurma biçimlerini ve evde oluşturdukları öğrenme ortamının kalitesini sistematik bir şekilde ölçmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Aile Okuryazarlığı, Ölçek Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik, Türkçe Ölçek, Ebeveyn Katılımı.

Yazarlar

Fergül Kılıç, M. Cüneyt Doğan, Burcu Özden

[quads id=5]

Amaç

Aile Okuryazarlığı Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye bağlamında bireylerin sahip olduğu aile okuryazarlığı düzeylerini, yani ailelerin çocuklarının akademik ve sosyal gelişimlerini destekleme yeterliliklerini belirlemek üzere geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu ölçek, özellikle erken çocukluk eğitimi ve temel eğitim süreçlerinde, ailelerin rolünü nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına, eğitim politikası yapıcılara ve rehberlik uzmanlarına, ailelerin okuryazarlık alanındaki ihtiyaçlarını ve güçlü yönlerini tespit etme konusunda pratik bir araç sağlamayı hedefler. Bu sayede, aile destek programlarının daha hedefe yönelik olarak tasarlanmasına katkıda bulunur.

Yapı

Aile Okuryazarlığı Ölçeği, ebeveynlerin çocuklarının okuryazarlık gelişimini teşvik etme rollerini yansıtan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, sadece geleneksel okuma ve yazma becerilerini değil, aynı zamanda aşağıdaki unsurları da içermektedir:

• Evde öğrenme ortamının oluşturulması ve zenginleştirilmesi.
• Eğitimle ilgili materyallere erişim ve bunların kullanımı.
• Ebeveynlerin çocuklarının okul çalışmalarına aktif katılımı.
• Ebeveynlerin okuryazarlığa yönelik olumlu tutumları ve inançları.

Ölçek, bu karmaşık yapının farklı alt boyutlarını ayrıştırmayı ve her bir boyuttaki yeterliliği ayrı ayrı değerlendirmeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, esas olarak yapı geçerliğini belirlemeye odaklanmıştır. Geliştirme sürecinde, ölçeğin kapsam geçerliği, alanında uzman akademisyenlerin görüşleri alınarak sağlanmıştır. Uzman görüşleri doğrultusunda madde havuzu oluşturulmuş ve gerekli düzeltmeler yapılmıştır.

Yapı geçerliği ise istatistiksel yöntemlerle, özellikle Faktör Analizi kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı aile okuryazarlığı yapısını ne ölçüde temsil ettiğini ve maddelerin beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermiştir. Yapılan çalışmalar, ölçeğin geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayıları, özellikle Cronbach Alfa değeri hesaplanarak, maddelerin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğü incelenmiştir.

Geliştirme çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu rapor edilmiş olup, bu durum ölçeğin güvenilir sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Aile Okuryazarlığı Ölçeği’nin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla çok aşamalı bir faktör analizi süreci uygulanmıştır. İlk aşamada, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu keşfetmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, Aile Okuryazarlığı yapısının teorik beklentilerle uyumlu birden fazla alt faktörden oluştuğunu ortaya koymuştur.

İkinci aşamada ise, elde edilen faktör yapısının toplanan veri setiyle ne kadar uyumlu olduğunu doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonucunda elde edilen uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.), ölçeğin çok boyutlu yapısının kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği (Öz-bildirim esasına dayalı)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler, Veli veya Bakım Verenler

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Çeşitli sosyo-ekonomik düzeylerden ve eğitim seviyelerinden ebeveynler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Katılımı, Öğrenme Desteği, Okuma Alışkanlığı, Eğitim Bilimleri, Psikometri, Yetişkin Eğitimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin yayın yılı 2017‘dir. Ölçek, bilimsel bir dergide yayımlanmış akademik bir araçtır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar (Fergül Kılıç) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi ve izin alınması önerilir. Ticari kullanım için ücretlendirme politikası yazara bağlıdır.

Kaynaklar

Kılıç, F., Doğan, M. C. ve Özden, B. (2017). Aile Okuryazarlığı Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. HAYEF: Journal of Education, 14(2), 203‒219. http://dx.doi.org/10.26650/hayef.2017.14.2.0021

Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected]

The original PDF can be downloaded here: aile-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Aile Okuryazarlığı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddelerinin tam metni, referans olarak verilen akademik makalenin ekinde veya ilgili PDF dosyasında (aile-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf) yer almaktadır. Maddelere erişim için lütfen kaynak bölümünde belirtilen makaleyi inceleyiniz.