Abeer Çocuk Dental Anksiyete Skalası

Özet

Abeer Çocuk Dental Anksiyete Skalası (ACDAS), çocuklarda diş hekimi ziyareti veya dental işlemlerle ilişkili korku ve kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Türkiye’de bu ölçeğin kullanımı, Aylin Aslan tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen bir uzmanlık tezi çalışması ile sağlanmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılıp kullanılamayacağını araştırmayı amaçlamıştır. Dental anksiyete, çocukluk döneminde yaygın karşılaşılan ve tedavi başarısını olumsuz etkileyen önemli bir sorundur; bu nedenle, kültürel olarak uyarlanmış güvenilir araçlara ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Abeer Çocuk Dental Anksiyete Skalası, Dental Anksiyete, Çocuk, Diş Hekimi Korkusu, Psikometrik Uyarlama, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Aylin Aslan.

Amaç

ACDAS’ın temel amacı, çocukların diş hekimliği ortamına özgü yaşadıkları kaygı düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu sayede klinisyenler ve araştırmacılar, yüksek dental anksiyeteye sahip çocukları erken teşhis edebilir ve uygun davranış yönetimi veya psikolojik müdahale stratejilerini planlayabilirler. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültürüne ve dil yapısına uygun, standardize edilmiş bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Bu ölçek, özellikle pedodonti alanında çalışan uzmanlar için kritik öneme sahiptir. Kaygı düzeyinin doğru ölçülmesi, tedaviye uyumun artırılması ve çocukların gelecekteki diş hekimi ziyaretlerine karşı pozitif bir tutum geliştirmesi açısından önemlidir.

Yapı

Abeer Çocuk Dental Anksiyete Skalası, psikolojideki anksiyete kavramının alt kümesi olan dental anksiyeteyi ölçmektedir. Bu yapı, genellikle spesifik bir fobi olarak kabul edilir ve diş hekimi koltuğunda oturmak, iğne olmak veya matkap sesi gibi dental uyaranlara karşı duyulan yoğun korku ve kaçınma davranışları ile karakterizedir. Ölçek, çocukların bu durumlara karşı gösterdiği duygusal, bilişsel ve fizyolojik tepkileri değerlendirmeyi amaçlar.

Ölçeğin orijinal yapısı hakkında detaylı bilgiye ulaşılmamakla birlikte, uyarlama çalışması (Aslan, 2020) ölçeğin kültürel eşdeğerliğini ve yapısal bütünlüğünü korumayı hedeflemiştir. Dental anksiyete, sadece korkuyu değil, aynı zamanda beklenen zarara karşı duyulan endişeyi de içerir, bu da ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı hedeflediğini düşündürmektedir.

Geçerlik

Aylin Aslan’ın 2020 tarihli uzmanlık tezinde, Türkçe uyarlamanın geçerlilik analizlerine dair detaylı sonuçlar sunulmuş olmalıdır, ancak bu özet kaynakta belirtilmemiştir. Genel olarak, bir ölçeğin geçerli sayılabilmesi için, ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlaması gerekir.

ACDAS’ın Türkçe versiyonu için beklenen geçerlilik türleri arasında yapı geçerliği (örneğin, Faktör Analizi ile), ölçüt geçerliği (bilinen diğer dental anksiyete ölçekleri ile korelasyon) ve içerik geçerliği (uzman görüşleri) yer alır. Bu tür analizler, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde psikometrik standartlara uygunluğunu doğrulamak için zorunludur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları da kaynakta detaylandırılmamıştır. Ancak, bir ölçeğin güvenilir olması, tutarlı ve tekrarlanabilir sonuçlar ürettiği anlamına gelir. ACDAS’ın Türkçe uyarlaması için genellikle iç tutarlılık güvenilirliği (Cronbach alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılmış olmalıdır.

Yüksek bir Cronbach alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Aslan’ın tezinde, ACDAS’ın Türkçe formunun klinik ve araştırma ortamlarında stabil ve güvenilir bir performans sergilediği varsayılmaktadır. Bu güvenirlik sonuçları, ölçeğin psikometrik kalitesini belirlemede temel rol oynar.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında temel yapı geçerliğini incelemek amacıyla genellikle Açımlayıcı (Faktör Analizi – AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır. Bu analizler, orijinal ölçeğin boyutlu yapısının (eğer varsa) Türkçe popülasyonda da korunup korunmadığını kontrol etmek için kritiktir.

ACDAS’ın çok boyutlu bir ölçek olması durumunda, faktör analizi, dental anksiyetenin hangi alt bileşenlerinin (örneğin, iğne korkusu, doktor korkusu, tedavi beklentisi) Türkçe formda ayrıştığını ortaya koyar. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin teorik temellerini destekler.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) / Öz Bildirim Ölçeği.

Format: Orijinal ölçeğin derecelendirme formatı belirtilmemiştir. Ancak çocukların anlayabileceği düzeyde Likert tipi veya yüz ifadeleri kullanılan görsel analog skalalar tercih edilmektedir.

Language Available: Türkçe (Turkish).

Population Group: Çocuklar (Children).

Age Group: Spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir. Genellikle okul çağı çocukları hedeflenir.

Population Details: Türkiye’deki diş hekimliği kliniklerine başvuran çocuklar üzerinde standardize edilmiştir (Karadeniz Teknik Üniversitesi tez çalışması kapsamında).

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulaması yapılabilir. Cevaplar, çocuğun dental durumlara karşı hissettiği kaygı düzeyini yansıtan önceden belirlenmiş seçenekler üzerinden toplanır.

Anahtar Kelimeler

Pedodonti, Psikometri, Çocuk Sağlığı, Ölçek Uyarlama, Klinik Değerlendirme, Karadeniz Teknik Üniversitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2020 yılında tamamlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına veya orijinal geliştiricisi tarafından belirlenen ücretlere dair bilgi mevcut değildir. Ölçek, Aylin Aslan’ın yayınlanmamış uzmanlık tezi kapsamında kullanılmıştır ve akademik veya klinik kullanım için sorumlu yazar Aylin Aslan ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Aslan, A. (2020). Abeer Çocuk Dental Anksiyete Skalası’nın (ACDAS) Türkçe uyarlamasının geçerlilik-güvenilirliği [Yayınlanmamış uzmanlık tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.

Tez kaydına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden ulaşılabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF materyali buradan indirilebilir: abeer-cocuk-dental-anksiyete-skalasi-toad.pdf

Abeer Çocuk Dental Anksiyete Skalası Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu bölüme, orijinal kaynakta ölçek maddeleri yer almadığı için maddeler eklenmemiştir. Maddelerin tam içeriği için, sorumlu yazar Aylin Aslan’ın uzmanlık tezine veya ilgili PDF dosyasına başvurulmalıdır.