Corah Dental Anksiyete Skalası

Özet

Corah Dental Anksiyete Skalası (CDAS), bireylerin diş tedavisi süreçlerine yönelik yaşadıkları kaygı düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş, kısa ve öz bir öz bildirim aracıdır. Bu ölçek, orijinal olarak N.L. Corah tarafından geliştirilmiş olup, sunulan bu giriş 2006 yılında Seydaoğlu ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasının psikometrik özelliklerini detaylandırmaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

CDAS, özellikle diş hekimliği kliniklerinde ve araştırmalarında, dental anksiyetenin yaygınlığını ve şiddetini hızlıca belirlemek için tercih edilen bir araçtır. Dört maddeden oluşan bu skala, kişinin diş hekimi ziyaretine ve tedavi beklentisine karşı gösterdiği duygusal tepkileri değerlendirmeye odaklanır.

Anahtar Kelimeler

Corah Dental Anksiyete Skalası, Dental Anksiyete, Diş Hekimi Kaygısı, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Faktör Analizi, Güvenilirlik.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Geliştiricisi: Corah, N. L. (1969)

Türkçe Uyarlama Yazarları: Seydaoğlu, G., Doğan, M. C., Şükrü, U, Yazgan İnanç, B., Çelik, M.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin diş hekimi ziyaretleri öncesinde, sırasında veya sonrasında deneyimledikleri kaygı düzeyini hızlı, objektif ve standart bir yöntemle nicel olarak ölçmektir. Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak Türk popülasyonunda dental anksiyete görülme sıklığını ve şiddetini tespit etmek üzere güvenilir bir araç sunmaktır.

Ölçek, klinik uygulamada yüksek düzeyde anksiyete riski taşıyan hastaları erken teşhis etmek ve uygun tedavi yaklaşımlarını (örneğin, davranışsal veya farmakolojik müdahaleler) planlamak için kritik bir rol oynamaktadır.

Yapı

Corah Dental Anksiyete Skalası, diş hekimliği ortamına özgü durumsal kaygı (situational anxiety) psikolojik yapısını ölçer. Bu yapı, diş hekimine gitme, koltuğa oturma ve tedaviye başlama gibi spesifik tetikleyicilere karşı duyulan korku ve gerginlik hislerini kapsar. CDAS, dental fobiye yol açabilecek kaygı düzeylerinin belirlenmesinde oldukça hassastır.

Ölçek, dört temel maddesi aracılığıyla, bireyin geçmiş diş deneyimlerine, beklenen tedaviye ve genel olarak diş hekimi ziyaretine karşı gösterdiği bilişsel ve duygusal tepkileri değerlendirerek tek boyutlu bir kaygı puanı sunar.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak güçlü bir tek faktörlü yapıyı desteklemektedir. Maddelerin faktör yükleri yüksek değerler göstermiştir, bu da her bir maddenin ölçülmek istenen dental anksiyete yapısına güçlü bir katkı sağladığını belirtir.

Yapılan analizler, CDAS’ın Türkçe formunun, diş anksiyetesini ölçme konusunda geçerli bir araç olduğunu ve teorik olarak beklenen yapıyı koruduğunu bilimsel verilerle kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık (test-tekrar test) yöntemleriyle değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

• Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach alfa yöntemine göre 0.81 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.
• Ölçeğin zamana bağlı kararlılığını ölçen test-tekrar test korelasyon katsayısı ise r=0.71 olarak belirlenmiştir. Bu sonuç, ölçek puanlarının zaman içinde tutarlı kaldığını ve kararlı ölçümler sağladığını işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi sonuçları, ölçeğin dört maddesinin tek bir faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktörün psikometrik özellikleri şöyledir:

• Ölçeğin 4 maddesinin faktör yükleri, 0.73 ile 0.81 arasında değişmektedir. Bu yüksek yükler, maddelerin ana yapıya olan güçlü bağlılığını gösterir.
• Saptanan faktörün öz değeri (eigenvalue) 2.58 olarak belirlenmiştir.
• Faktörün açıkladığı varyans yüzdesi %64.0 olarak saptanmıştır. Bu oran, ölçekteki toplam varyansın büyük bir kısmının tek bir dental anksiyete faktörü tarafından açıklandığını göstermektedir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (4 madde)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik veya genel popülasyonda diş tedavisi gören bireyler.

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkinler (uyarlama çalışması bağlamında).

Popülasyon Detayları: Türk popülasyonu üzerinde diş hekimliği fakültesi hastaları veya üniversite öğrencileri örneklemi kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, kısa süreli, kağıt-kalem veya dijital formatta uygulanabilen bir ölçektir. Derecelendirme formatı orijinalinde 1’den 5’e kadar Likert tipi bir skaladır (kaynakta derecelendirme bilgisi boş bırakılmıştır).

Anahtar Kelimeler

Diş Hekimi, Tedavi Kaygısı, Psikometri, Yapısal Eşitlik, Cronbach Alfa, Ölçek Geliştirme, Öz Değer.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Orijinal Test Yılı: 1969 (Corah, N.L.).

Türkçe Uyarlama Yılı: 2006.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiriciden izin gerekebilir. Akademik araştırmalarda genellikle ücretsizdir ancak ticari kullanım için telif hakları kontrol edilmelidir.

Kaynaklar

Seydaoğlu, G., Doğan, M. C., Şükrü, U, Yazgan İnanç, B. ve Çelik, M. (2006). Corah Dental Anksiyete Skalasının Türkçe Uyarlamasının Geçerlilik-Güvenilirliği ve Dental Anksiyete Görülme Sıklığı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 7(1), 7-14.

Corah, N. L. (1969). Development of a dental anxiety scale. Journal of Dental Research, 48(4), 596.

Makalenin orijinal bağlantısı DergiPark üzerinde mevcuttur: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: corah-dental-anksiyete-skalasi-toad.pdf

Corah Dental Anksiyete Skalasının Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Bu bölüm, yalnızca kaynakta belirtilen maddelerin yerleştirilmesi için ayrılmıştır.