Dental Estetiğin Psikososyal Etkileri Anketi

Özet

Dental Estetiğin Psikososyal Etkileri Anketi (PIDAQ), bireylerin diş görünümlerinin yaşam kaliteleri ve psikolojik iyi oluşları üzerindeki etkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu anket, orijinal olarak İngilizce hazırlanmış olup, Aglarcı ve arkadaşları tarafından 2016 yılında Türkçeye çevrilmiş ve dilsel ile psikometrik olarak valide edilmiştir. Ölçek, özellikle ortodontik tedavi ihtiyacı olan veya estetik kaygıları bulunan bireylerde, diş estetiği algısının yarattığı psikososyal sonuçları değerlendirmek için önemli bir araçtır. Anketin Türkçe uyarlaması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında Dental Estetik ile ilişkili algı ve sorun alanlarını belirlemede kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dental Estetik, Psikososyal Etki, Yaşam Kalitesi, Ortodonti, PIDAQ, Uyarlama, Ağız Sağlığı

Yazarlar

Aglarcı, C., Baysal, A., Demirci, K., Dikmen, F., Aglarcı, A. V.

[quads id=5]

Amaç

Bu anketin temel amacı, bireylerin kendi diş ve ağız estetiği algılarının yol açtığı psikososyal etkilerin şiddetini standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Ölçek, diş görünümündeki sorunların (örneğin, çapraşıklık, diş rengi, boşluklar) bireyin özgüveni, sosyal etkileşimleri ve duygusal durumu üzerindeki olumsuz veya olumlu etkilerini nicel olarak belirlemeyi hedefler. Bu sayede, tedavi ihtiyacının sadece klinik değil, aynı zamanda yaşam kalitesi açısından da değerlendirilmesine olanak tanır.

Anketin Türkçe uyarlamasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu çalışma, ortodontik tedavi planlamalarında hastanın subjektif estetik kaygılarını objektif bir şekilde değerlendirmeye yardımcı olur.

Yapı

Dental Estetiğin Psikososyal Etkileri Anketi, genellikle dört ana faktör veya alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Bu alt boyutlar, bireyin Dental Estetik algısının farklı yaşam alanlarına nasıl yansıdığını gösterir. Orijinal PIDAQ yapısı esas alınarak, bu alt boyutlar genellikle şunları içerir:

• Özgüven Üzerindeki Etki: Diş görünümünün bireyin kendine olan güvenini nasıl etkilediği.
• Sosyal Etki: Diş sorunları nedeniyle sosyal ortamlarda hissedilen rahatsızlık veya kaçınma davranışları.
• Psikolojik Etki/Duygusal Etki: Diş estetiği nedeniyle yaşanan utanç, kaygı veya mutsuzluk gibi olumsuz duygular.
• Ağız Sağlığı Etkisi: Diş görünümüne bağlı olarak ağız sağlığı ile ilgili algılanan sorunlar.

Uyarlama çalışması, bu faktör yapısının Türk kültüründe de korunduğunu ve ölçülmek istenen psikososyal yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Dental Estetiğin Psikososyal Etkileri Anketi’nin Türkçe versiyonunun Geçerlik analizleri, Aglarcı ve arkadaşları (2016) tarafından detaylıca incelenmiştir. Uyarlama sürecinde genellikle yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik yöntemleri kullanılır.

Yapılan geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı (diş estetiğinin psikososyal etkisini) gerçekten ölçtüğünü doğrulamıştır. Bu, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gibi istatistiksel yöntemlerle desteklenir. Yüksek düzeyde geçerli bir ölçek, elde edilen sonuçların klinik kararlar için güvenilir bir temel oluşturmasına izin verir.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik (iç tutarlılık) analizleri, Türkçe uyarlama çalışmasında test edilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Bu genellikle Cronbach’ın Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayısı ile rapor edilir.

Aglarcı vd. (2016) çalışmasında, PIDAQ-TR’nin genel iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde olduğu ve alt boyutların da yüksek tutarlılık sergilediği belirtilmiştir. Bu durum, anketin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde benzer sonuçlar verebileceğini işaret eder ve ölçümdeki hata payının düşük olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinin kritik bir aşaması, orijinal PIDAQ’ın faktör yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olup olmadığını araştırmaktır. Bu amaçla Faktör Analizi uygulanmıştır. Orijinal ölçek genellikle dört faktörlü bir yapı sergilediği için, uyarlama çalışmasında da bu dört faktörlü yapının (Özgüven, Sosyal Etki, Psikolojik Etki, Ağız Sağlığı Etkisi) Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmesi beklenir.

Faktör analizi sonuçları, anket maddelerinin beklendiği gibi ilgili alt boyutlar altında toplandığını ve Türkçe versiyonun orijinal ölçekle aynı teorik yapıyı koruduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin kültürlerarası karşılaştırmalar için uygun olduğunu belirtir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon). Orijinal ölçek, Psychosocial Impact of Dental Aesthetics Questionnaire (PIDAQ)’dur.

Format: Likert Tipi Derecelendirme. (Derecelendirme adımları kaynakta belirtilmemiştir, ancak PIDAQ genellikle 5’li veya 6’lı Likert ölçeği kullanır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Versiyon), İngilizce (Orijinal Versiyon) ve çeşitli diğer diller.

Popülasyon Grubu: Klinik veya genel popülasyonda diş estetiği kaygısı olan bireyler.

Yaş Grubu: Genellikle ergenler ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, genellikle ortodonti veya diş hekimliği kliniklerine başvuran, diş estetiği konusunda endişeleri olan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi kendilerine doldurabileceği (Self-report) anket formatındadır. Maddeler, diş görünümleri hakkındaki duygusal, sosyal ve özgüvenle ilgili algılarını değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

PIDAQ-TR, Diş Estetiği, Ortodonti, Özgüven, Sosyal Algı, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Cahide Ağlarcı

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazarın bağlı olduğu kurum veya üniversite adresi (Kaynakta belirtilmemiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazarla e-posta yoluyla iletişim kurulması gerekmektedir. İzinler için Cahide Ağlarcı ile irtibat kurulabilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2016

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: psychosocial-impact-of-dental-aesthetics-questionnaire-toad.pdf

Kaynaklar

Aglarcı, C., Baysal, A., Demirci, K., Dikmen, F., & Aglarcı, A. V. (2016). Translation and validation of the Turkish version of the Psychosocial Impact of Dental Aesthetics Questionnaire. The Korean Journal of Orthodontics, 46(4), 220-227.

[quads id=5]

Dental Estetiğin Psikososyal Etkileri Anketi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça belirtilmemiştir. Maddelerin tam listesi için lütfen referans makaleye (Aglarcı et al., 2016) başvurunuz.