Dental Estetiğin Psikososyal Etkisi Anketi

Öz

Dental Estetiğin Psikososyal Etkisi Anketi (DEPEA), orijinal bir ölçeğin Türkçe diline uyarlama çalışması sonucunda geliştirilmiş bir ölçüm aracıdır. Bu anket, bireylerin dental görünümlerinden kaynaklanan algılanan estetik sorunların, genel yaşam kaliteleri ve psikososyal işlevsellikleri üzerindeki etkilerini nicel olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, diş estetiği algısının kişinin özgüvenini, sosyal etkileşimlerini ve duygusal refahını nasıl etkilediğini belirlemek için kullanılır.

DEPEA’nın Türkçe uyarlaması, 2017 yılında Can Poyraz tarafından uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. Özellikle ortodonti ve protetik diş tedavisi gereksinimi olan hastalarda, estetik kaygıların psikolojik yükünü ölçmek için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Dental Estetik, Psikososyal Etki, Yaşam Kalitesi, Özgüven, Ağız Sağlığı, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Can Poyraz (Sorumlu Yazar)

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, dental estetik sorunların bireylerin günlük yaşam, sosyal ilişkiler ve psikolojik durum üzerindeki subjektif etkisini ölçmek için bilimsel olarak sağlam bir araç sağlamaktır. Orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, diş hekimliği ve psikoloji alanlarında estetik kaygıların değerlendirilmesine yönelik standardize edilmiş bir yöntem sunulmuştur.

DEPEA, klinik araştırmalarda ve tedavi planlamasında, hastaların estetik beklentilerinin ve bu beklentilerin karşılanmamasından doğan psikososyal sonuçların derinlemesine anlaşılmasına olanak tanır. Bu sayede tedavi başarısının sadece klinik sonuçlarla değil, aynı zamanda hastanın yaşam kalitesindeki iyileşmeyle de ölçülmesi hedeflenir.

Yapı

Dental Estetiğin Psikososyal Etkisi Anketi, dental estetiğin kişinin benlik algısı ve sosyal işlevselliği üzerindeki etkileşimini yansıtan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Yapısal olarak, bireyin kendi diş görünümüne ilişkin memnuniyet düzeyini, sosyal ortamlarda gülümseme ve konuşma sırasındaki kaygılarını ve bu kaygıların neden olduğu kaçınma davranışlarını kapsayan alt boyutlardan oluşur.

Ölçek, dental estetik algısının öznel doğasını vurgulayarak, objektif klinik ölçümlerden ziyade, bireyin kendi deneyimlediği psikolojik ve sosyal sonuçlara odaklanır. Bu psikososyal yapı, diş hekimliği alanında hasta merkezli sonuç ölçümlerinin (Patient-Reported Outcomes, PROs) önemli bir bileşenini oluşturur.

Geçerlik

DEPEA’nın Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere geçerlilik analizleri yapılmıştır. Her ne kadar kaynak bilgide spesifik geçerlilik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması kapsamında genellikle yapı geçerliliği (Faktör Analizi ile) ve ölçüt geçerliliği incelenmiştir.

Uyarlama sürecinde, ölçeğin maddelerinin kültürel ve dilsel eşdeğerliliği sağlanarak içerik geçerliliği desteklenmiştir. Detaylı geçerlilik bulguları ve istatistiksel sonuçlar, Can Poyraz’ın 2017 tarihli uzmanlık tezinde mevcuttur.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermek amacıyla güvenirlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik analizleri tipik olarak iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliğini içerir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin Türkçe versiyonunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermelidir. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğü anlamına gelir. Güvenirlik katsayılarına dair ayrıntılı bilgiler, referans gösterilen akademik çalışmada sunulmuştur.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını test etmek için Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin altında yatan boyutları (faktörleri) ortaya çıkarmayı amaçlar.

Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, maddelerin beklenen faktörlere yüklenip yüklenmediği incelenmiştir. Bu analizler, Dental Estetiğin Psikososyal Etkisi Anketinin çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu bilimsel olarak desteklemek için elzemdir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Anketi

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Bilinmiyor, muhtemelen İngilizce)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon veya Dental Estetik Kaygısı Olan Bireyler

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler (Uyarlama çalışması detaylarına bağlıdır)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması Gaziantep Üniversitesi’nde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik özelliklerin incelenmesi amacıyla kesitsel araştırma deseni kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ortodonti, Diş Hekimliği, Psikoloji, Faktör Analizi, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi, Sosyal Kaygı, Geçerlilik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep (2017 Tezi Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Can Poyraz’ın 2017 yılında tamamladığı yayınlanmamış uzmanlık tezi (Gaziantep Üniversitesi) kapsamında uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri sorumlu yazar (Can Poyraz) ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Test Yılı: 2017 (Türkçe Uyarlama Yılı).

Kaynaklar

1. Poyraz, C. (2017). Dental Estetiğin Psikososyal Etkisi Anketinin Türkçe uyarlaması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması [Yayınlanmamış uzmanlık tezi]. Gaziantep Üniversitesi, Gaziantep.

Tez kaydına Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: dental-estetigin-psikososyal-etkisi-anketi-toad.pdf

Dental Estetiğin Psikososyal Etkisi Anketinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu bölüme ait ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Poyraz (2017) tarafından hazırlanan uzmanlık tezine başvurunuz.