A Psikolojik Yıldırma Ölçeği

Özet

A Psikolojik Yıldırma Ölçeği, 2017 yılında Tatar ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş, iş ortamlarında ve diğer sosyal bağlamlarda gözlemlenen psikolojik yıldırma davranışlarını ölçmeyi amaçlayan özgün bir psikometrik araçtır. Geliştirme çalışmaları, ölçeğin sağlam psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin tek faktörlü bir yapı sergilediği Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile kanıtlanmıştır. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve güvenirlik katsayılarına sahiptir, bu da onu psikolojik yıldırma olgusunun değerlendirilmesinde güvenilir bir araç haline getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Yıldırma, Mobbing, İşyeri Zorbalığı, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Tek Faktörlü Yapı, Likert Ölçeği, Cronbach Alfa

Yazarlar

Tatar, A., Namlı, M., Özüdoğru, M., Uysal, A., Yeşilkanat, G., Bahadır, E., Aydın, S.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin maruz kaldığı veya algıladığı psikolojik yıldırma (mobbing) düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu araç, özellikle çalışma yaşamında karşılaşılan sistematik düşmanca ve etik dışı iletişim davranışlarını, hedefteki kişinin psikolojik sağlığını ve kariyerini olumsuz etkileme potansiyeli bağlamında değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Geliştirme süreci, Türk kültürüne özgü bağlamları da dikkate alarak, alanyazındaki mevcut yıldırma ölçüm araçlarına alternatif, güçlü bir psikometrik yapı sunmayı hedeflemiştir. Bu ölçek, örgütsel psikoloji ve davranış bilimleri alanlarında hem araştırma hem de uygulama amaçlı kullanılabilir.

Yapı (Ölçülen Kavram)

A Psikolojik Yıldırma Ölçeği, temel olarak psikolojik yıldırma (mobbing) kavramını ölçmektedir. Bu kavram, bir veya birden fazla kişi tarafından bir hedefe yönelik olarak sürekli ve düşmanca bir şekilde gerçekleştirilen, etik dışı iletişim ve davranışları içerir. Ölçeğin tek faktörlü yapısı, yıldırma olgusunun genel ve bütünleşik bir stres kaynağı olarak algılandığını desteklemektedir.

Ölçek, yıldırmanın çeşitli boyutlarını (örneğin, sosyal izolasyon, kişisel itibara saldırı, mesleki görevlere müdahale) tek bir bütünleşik yapı altında toplamaktadır. Bu yaklaşım, yıldırma deneyiminin şiddetini ve yaygınlığını tek bir puan üzerinden değerlendirme imkanı sunar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yapılmıştır. Uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin tek faktörlü bir yapı sergilediğini göstermiştir. Bu tek faktörlü yapı, toplam varyansın %45,93’ünü açıklamaktadır.

Yapısal modelin uygunluğu, daha sonra uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile kesinleştirilmiş ve ölçeğin teorik olarak beklenen tek boyutlu yapıyı doğruladığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten de psikolojik yıldırma yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

A Psikolojik Yıldırma Ölçeği, yüksek düzeyde güvenirlik katsayıları sergilemiştir. Tüm form için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) 0,96 gibi mükemmel bir değere ulaşmıştır. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ek olarak, iki yarım test güvenirlik analizleri (split-half reliability) de yapılmıştır. Tek numaralı maddelerden oluşan birinci yarı ve çift numaralı maddelerden oluşan ikinci yarı için ayrı ayrı hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0,92 olarak bulunmuştur. Spearman-Brown ve Guttman iki yarı güvenirlik katsayıları ise 0,95 olarak hesaplanmıştır. İki yarı arasındaki korelasyon katsayısının 0,91 olması, ölçeğin içindeki maddelerin yüksek düzeyde homojen olduğunu ve ölçümde istikrar sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özellikleri, psikometrik standartlara uygun olarak Faktör Analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda, ölçek maddelerinin tek bir temel faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu tek faktör, toplam varyansın önemli bir kısmını (%45,93) açıklamaktadır.

AFA sonuçlarının ardından, bu tek faktörlü yapının örneklemden bağımsız olarak genellenebilirliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, tek boyutlu modelin veri ile uyumlu olduğunu ve ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu teyit etmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 30 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (1=hiç uygun değil – 5=çok uygun).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Genel iş gücü popülasyonu için uygundur.)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada popülasyon detayı net belirtilmese de, işyerinde psikolojik yıldırma deneyimleyen veya buna maruz kalan yetişkin bireyler hedeflenmiştir.

Test Metodolojisi: Kağıt/kalem veya dijital ortamda bireysel uygulama. Puanlama, maddelerin toplanmasıyla yapılmakta olup, yüksek puanlar yüksek düzeyde yıldırma algısını işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Yıldırma, Mobbing, İş Stresi, Örgütsel Davranış, İç Tutarlılık, Yapısal Eşitlik Modellemesi, 2017

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Arkun Tatar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017

İzinler ve Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Tatar, A., Namlı, M., Özüdoğru, M., Uysal, A., Yeşilkanat, G., Bahadır, E., … Aydın, S. (2017). A Psikolojik Yıldırma Ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. İşte Davranış Dergisi, 2(2), 79-88. DOI: 10.25203/idd.328590.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: a-psikolojik-yildirma-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

A Psikolojik Yıldırma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde sağlanmamıştır. Kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.