Okul Yöneticilerinin Yıldırma Davranışlarını Belirleme Ölçeği

Özet

Okul Yöneticilerinin Yıldırma Davranışlarını Belirleme Ölçeği (OY-YDBÖ), ilköğretim okul ve sınıf öğretmenlerinin, okul müdürleri tarafından maruz kaldıkları yıldırma (mobbing) davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, okul yönetiminin öğretmenler üzerindeki olumsuz, sistematik ve etik dışı davranışlarını belirlemeyi hedefler. Geliştirme sürecinde kapsamlı bir literatür taraması yapılmış ve yedi alt boyuta yönelik toplam 71 aday madde belirlenmiştir. OY-YDBÖ, eğitim ortamlarında dikey mobbingin yaygınlığını ve türlerini saptamak için önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yıldırma, Mobbing, Okul Yönetimi, Öğretmen, Okul Müdürü, Yüksek Lisans Tezi, Psikometri, Eğitim Yönetimi, Geçerlik.

Yazarlar

Güldane Yıldırım

Amaç

Ölçeğin temel amacı, görevli ilköğretim okul ve sınıf öğretmenlerinin, kurum yöneticileri (okul müdürleri) tarafından uygulanan sistematik yıldırma davranışlarına ne ölçüde maruz kaldıklarını tespit etmektir. Bu tespit, eğitim kurumlarındaki örgütsel stresi, motivasyon kaybını ve çalışma ortamının kalitesini değerlendirmeye olanak tanır. Ölçek, özellikle idari yetkinin kötüye kullanılması sonucu ortaya çıkan baskı ve tehdit edici davranışları ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçek, akademik araştırmacılara ve eğitim denetçilerine, okullarda yöneticilik pozisyonundaki bireylerin etik dışı davranışlarının boyutlarını belirleme konusunda somut veriler sunarak, bu tür olumsuz durumların önlenmesi için politika geliştirme süreçlerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Yapı

Okul Yöneticilerinin Yıldırma Davranışlarını Belirleme Ölçeği, örgütsel psikolojideki yıldırma (mobbing) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle mağdurların mesleki ve kişisel itibarlarını zedelemeye yönelik, sürekli ve kasıtlı olarak tekrarlanan olumsuz eylemler bütünü olarak tanımlanır.

Ölçek, yıldırma davranışlarını yedi farklı alt boyutta ele alacak şekilde tasarlanmıştır. Bu alt boyutlar, yönetici tarafından gerçekleştirilen; mesleki gelişimi engelleme, sosyal izolasyon, itibarsızlaştırma, ağır iş yükü veya angarya verme, sözlü veya yazılı tehditler ve yetkilerin kötüye kullanılması gibi spesifik davranış kategorilerini içermektedir. Ölçeğin nihai formunun bu yedi boyutu temsil eden maddelerden oluştuğu varsayılmaktadır.

Geçerlik

OY-YDBÖ’nün geliştirilmesi aşamasında geçerlik çalışmaları büyük bir titizlikle yürütülmüştür. Ölçek maddelerinin alana uygunluğunu ve ölçmek istenilen yapıyı temsil etme derecesini belirlemek amacıyla kapsam geçerliği çalışmalarına odaklanılmıştır.

Bu amaçla, eğitim yönetimi ve denetimi, ölçme değerlendirme, program geliştirme, Türkçe, psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanlarından toplam on üç uzmanın görüşüne başvurulmuştur. Uzman görüşleri “gerekli”, “düzeltilmeli” ve “gereksiz” kategorileri altında toplanmıştır. Her bir aday madde için kapsam geçerlik oranları, Lawshe Tekniği kullanılarak hesaplanmıştır.

Hesaplama formülü, Lawshe Tekniği gereği: (“Gerekli” görüşünü belirten uzman sayısı / Toplam uzman sayısı) – 1 şeklinde uygulanmıştır. Elde edilen Kapsam Geçerlik Oranları (KGO), 0.05 yanılma düzeyinde belirlenen minimum değerler ile karşılaştırılmıştır. Bu ölçüt değerlerden daha yüksek çıkan maddeler, ölçeğin nihai formuna dahil edilerek güçlü bir kapsam geçerliği sağlandığı belirtilmiştir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte ölçeğin güvenirlik katsayılarına dair spesifik bir bilgi (örneğin, Cronbach Alfa değeri) sunulmamıştır. Ancak, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen psikometrik bir araç olduğu göz önüne alındığında, iç tutarlılık güvenirlik katsayısının (genellikle Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği çalışmalarının tezin tam metninde yer alması beklenmektedir.

Gelecekteki araştırmacılar ve kullanıcılar için güvenirlik verilerinin, ölçeğin yapısal tutarlılığını değerlendirmede kritik öneme sahip olduğu unutulmamalıdır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, ilk aşamada literatür taraması sonucunda yedi alt boyuta ilişkin toplam 71 aday madde belirlenmiştir. Bu durum, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Aday maddelerin sayısının yüksekliği ve alt boyutların önceden belirlenmesi, geçerlik çalışmalarının ardından bir Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) uygulandığını düşündürmektedir. Bu analiz, 71 aday maddenin elenerek nihai ölçek formunun (daha az madde ve muhtemelen yedi alt boyutlu yapının) belirlenmesinde kullanılmıştır.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Kesin derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamaktadır, ancak bu tür psikometrik araçlar genellikle frekans tabanlı Likert ölçeği kullanır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim okul ve sınıf öğretmenleri

Yaş Grubu: Yetişkin çalışan profesyoneller (Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Kırklareli ilinde görev yapan ilköğretim okul ve sınıf öğretmenleri örneklemi kullanılarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, okul müdürleri tarafından maruz kaldıkları yıldırma davranışlarının sıklığını veya şiddetini değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Lawshe Tekniği, Kapsam Geçerliği, Güvenirlik, Eğitim Yönetimi, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik, Okulda Yıldırma, Örgütsel Davranış.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kırklareli Üniversitesi (Tezin yapıldığı kurum)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ticari kullanım ve izinler hakkında bilgi edinmek için sorumlu yazar Güldane Yıldırım ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2010 (Yüksek Lisans Tezi yayımlanma yılı)

The original PDF can be downloaded here: okul-yoneticilerinin-yildirma-davranislarini-belirleme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Yıldırım, G. (2010). İlköğretim okul ve sınıf öğretmenlerinin okul müdürleri tarafından yıldırma davranışlarına maruz kalma durumları (Kırklareli ili Örneği) (Yüksek Lisans tezi). Kırklareli Üniversitesi, Kırıklareli.

Okul Yöneticilerinin Yıldırma Davranışlarını Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Okul müdürünüz mesleki açıdan kendinizi göstermenizi engeller.

2. Yaptığınız iş, okul müdürünüz tarafından olumsuz eleştirilir.

3. Okul müdürünüz size geçersiz nedenlerle uyarı verir.

4. Okul müdürünüz yetkilerini kötüye kullanarak (sicil doldurma vb.) sizi sözlü olarak tehdit eder.

5. Okul müdürünüz yetkilerini kötüye kullanarak(sicil doldurma vb.) sizi yazılı olarak tehdit eder.

6. Okul müdürünüz yaptığınız olumlu işleri takdir etmez.

7. Okul müdürünüz size gerçekçi olmayan hedeflere ilişkin angarya işler verir.

8. Okul müdürünüz size verdiği işler için gerçekçi olmayan bitirme süresi verir.

9. Okul müdürünüz siz konuşurken sözünüzü kesme eğilimindedir.

10. Okul müdürünüz vücut diliyle veya imalarla kendisiyle iletişim kurmanızı engeller.