Yıldırma Sonucu Tutum Ölçeği (YSTÖ)

Özet

Yıldırma Sonucu Tutum Ölçeği (YSTÖ), çalışanların iş yerinde maruz kaldıkları yıldırma (mobbing) eylemlerinin bir sonucu olarak geliştirdikleri olumsuz örgüt içi tutumlar ve davranışsal eğilimleri ölçmek amacıyla 2017 yılında geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, özellikle örgütsel psikoloji ve yönetim alanlarında, yıldırmanın bireysel sonuçlarını nicel olarak değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilme çalışması, Bozyiğit ve Gülel tarafından gerçekleştirilmiş olup, psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) bilimsel yöntemlerle incelendiği kapsamlı bir ölçek geliştirme sürecini yansıtmaktadır.

YSTÖ, mobbinge maruz kalan bireylerin işten kaçınma, işi bırakma niyeti ve üst yönetime yönelik olumsuz algıları gibi temel tepkilerini ölçen 33 maddeden oluşmaktadır. Ölçek, çalışanların duygusal ve bilişsel tepkilerini derinlemesine analiz ederek, yıldırmanın örgütsel bağlılık üzerindeki yıkıcı etkilerini ortaya koymayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yıldırma, Mobbing, Örgütsel Tutum, İşten Ayrılma Eğilimi, İş Tatmini, Geçerlik, Güvenirlik, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Elif Bozyiğit, Fatma Elif Gülel

Amaç

Yıldırma Sonucu Tutum Ölçeği’nin (YSTÖ) temel amacı, iş yerinde karşılaşılan yıldırma eylemlerinin çalışanlar üzerindeki tutumsal sonuçlarını sistematik ve standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, mobbing mağdurlarının geliştirdiği olumsuz tutumları, örgütsel bağlılık eksikliğini ve işten ayrılma niyetini belirleyerek, örgütsel davranış araştırmalarına katkı sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, yalnızca yıldırmanın varlığını tespit etmek yerine, yıldırmanın yol açtığı spesifik psikolojik ve davranışsal tepkileri (örneğin, işten kaçınma eğilimi veya üst yönetimin çabaları değersiz bulduğu inancı) ölçmeye odaklanarak, mobbingin uzun vadeli örgütsel maliyetlerini anlamada araştırmacılara yardımcı olur.

Yapı

YSTÖ, iş yerinde yıldırmanın bir sonucu olarak ortaya çıkan olumsuz örgütsel tutumlar yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle birden fazla alt boyutu içermektedir, ancak temel olarak bireyin işine, çalıştığı kuruma ve yöneticilerine karşı geliştirdiği olumsuz bilişsel ve duygusal değerlendirmeleri kapsar.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar arasında İşten Kaçınma Eğilimi (devamsızlık, işi yavaşlatma), İşi Bırakma Niyeti (organizasyondan tamamen ayrılma düşüncesi) ve Algılanan Değersizlik/Düşük Saygınlık (üstlerin çabaları takdir etmediği veya küçümsediği inancı) gibi mobbingin doğrudan sonuçları yer almaktadır. Bu maddeler, yıldırma eylemlerinin doğrudan bir sonucu olarak ortaya çıkan yıkıcı tutumları temsil etmektedir.

Geçerlik

YSTÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten yıldırma sonucu ortaya çıkan tutumları ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla Bozyiğit ve Gülel (2017) tarafından yürütülmüştür. Bu çalışmalar kapsamında, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak için çeşitli istatistiksel analizler kullanılmıştır.

Yapı geçerliği, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleriyle incelenir. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, maddelerin teorik olarak öngörülen faktör yapılarına uygun dağılım gösterdiği ve ölçülen yapıyı temsil edebilecek düzeyde olduğu belirtilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, Bozyiğit ve Gülel’in 2017 tarihli çalışmasında detaylı olarak incelenmiştir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapabilme yeteneğini ifade eder.

YSTÖ’nün iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Geliştirme çalışması, 33 maddelik ölçeğin genelinde yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiş, bu da maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Yıldırma Sonucu Tutum Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde, 33 maddenin hangi alt boyutlar altında toplandığını belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır.

AFA sonuçları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yıldırma sonucu tutum yapısının çok boyutlu olduğunu ve belirlenen faktörlerin teorik beklentilerle uyumlu olduğunu ortaya koymuştur. Bu analizler, maddelerin faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu ve ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal makalede belirtilmese de, tutum ölçeklerinde standart uygulamadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (Örgüt çalışanları)

Yaş Grubu: Yetişkin iş gücü

Popülasyon Detayları: Ölçek, genellikle farklı sektörlerde çalışan, yıldırmaya maruz kalma riski taşıyan veya maruz kalmış olan yetişkin çalışan grupları üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, 33 maddeden oluşan bir envanterdir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Psikoloji, İş Yerinde Şiddet, Duygusal Taciz, Örgütsel Bağlılık, Çalışan Tutumları.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Elif Bozyiğit (Orijinal makalede belirtilen akademik veya kurumsal adresler için ilgili referansa başvurulmalıdır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yıldırma Sonucu Tutum Ölçeği (YSTÖ), akademik araştırma amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Kullanım izinleri ve telif hakları, sorumlu yazar Elif Bozyiğit ve makalenin yayınlandığı dergiye aittir. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2017 (Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayımlandığı yıl.)

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: yildirma-sonucu-tutum-olcegi-ysto-toad.pdf

Kaynakça

• Bozyiğit, E. ve Gülel, F.E. (2017). Yıldırma Sonucu Tutum Ölçeği (YSTÖ): Geliştirilmesi, geçerliliği ve güvenirliği. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD), 7 (2), 167-174.

• Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.gov.tr

Yıldırma Sonucu Tutum Ölçeği (YSTÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• İşten kaçma eğilimindeyim.
• İşimi bırakmayı düşündüğüm zamanlar olur.
• Üstlerim çabalarımı değersiz bulur.

Madde Sayısı: 33