5 – 10 Yaş Grubu Çocuklarına Yönelik Çalışma Belleği Ölçeği

Özet

Bu ölçek, Ç. Yılmaz tarafından 2016 yılında 5 ila 10 yaş grubu çocuklarının çalışma belleği kapasitelerini ve işlevlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin geliştirilmesi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle erken çocukluk ve ilkokul dönemindeki çocukların bilişsel performanslarını akademik başarı bağlamında incelemeyi ve çalışma belleği ile başarı arasındaki ilişkileri psikometrik olarak ortaya koymayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Çalışma Belleği, Bilişsel Gelişim, Çocukluk Dönemi, Psikometrik Özellikler, Mekansal Ayırt, Geçerlilik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ç. Yılmaz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 5-10 yaş aralığındaki çocukların çalışma belleği düzeylerini standart ve güvenilir bir biçimde ölçmektir. Çalışma belleği, öğrenme ve bilişsel görevleri yerine getirmede kritik bir rol oynadığından, bu ölçüm çocukların akademik öğrenme süreçlerindeki potansiyel zorlukları erken tespit etmeye ve uygun eğitimsel müdahaleleri planlamaya yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Ölçek aynı zamanda, çalışma belleği bileşenlerinin (örneğin, mekansal ayırt etme) okul öncesi ve ilkokul düzeyindeki akademik başarı ile olan ilişkisini belirlemek için bir araç olarak kullanılmıştır. Bu sayede, bilişsel beceriler ile okul performansı arasındaki nedensel ve korelasyonel bağların incelenmesine olanak tanınmıştır.

Yapı

Ölçek, çalışma belleği yapısını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Çalışma belleği, bilgiyi kısa süreliğine tutma ve aynı anda manipüle etme yeteneği olarak tanımlanan karmaşık bir bilişsel işlevdir. Ölçek, bu genel yapıyı ölçmekle birlikte, kaynaklarda belirtilen “Mekansal Ayırt Alt Ölçeği” gibi bileşenler aracılığıyla çalışma belleğinin spesifik yönlerini de hedeflemektedir.

Mekansal ayırt etme yeteneği, görsel ve uzamsal bilgilerin depolanması ve işlenmesiyle ilgili olan görsel-mekansal kopyalama defteri (visuospatial sketchpad) bileşeniyle yakından ilişkilidir. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, çalışma belleği modelinin farklı modalitelerini kapsayacak şekilde geliştirilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlilik analizleri, özellikle ölçüt temelli geçerliğe odaklanmıştır. Çalışma Belleği Ölçeği’nden elde edilen toplam puanlar ile çocukların genel başarı puanları arasındaki korelasyonlar istatistiksel olarak manidar bulunmuştur. Bu korelasyonların düzeyleri orta ve düşük aralıkta yer almasına rağmen, ölçeğin akademik performansla ilişkili bir yapıyı ölçtüğünü desteklemektedir.

Ancak, alt ölçek düzeyinde yapılan incelemelerde dikkat çekici bir bulguya rastlanmıştır: “Mekansal Ayırt Alt Ölçeği” ile kullanılan dış ölçüt olan “Anasınıfı Akademik Başarı Ölçeği” arasındaki korelasyon manidar kabul edilmemiştir. Bu durum, mekansal çalışma belleği bileşeninin okul öncesi akademik başarıyı diğer bileşenler kadar güçlü bir şekilde yordayamayacağını düşündürmektedir. Bununla birlikte, genel ölçek skorlarının ölçüt temelli geçerlilik sağladığı belirtilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığına ilişkin güvenirlik analizleri, alt ölçekler bazında Cronbach Alpha katsayısı hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan iki farklı denemede, tüm alt ölçekler için elde edilen Cronbach Alpha değerlerinin .66’nın üzerinde olduğu rapor edilmiştir.

Bu bulgular, Çalışma Belleği Ölçeği’nin genel olarak kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin güvenirlik düzeyinin orta ila yüksek arasında olduğunu işaret etmektedir, bu da ölçümün tutarlı ve tekrarlanabilir sonuçlar verdiğini göstermektedir. Psikometrik standartlar açısından, .70 ve üzeri değerler yüksek güvenirlik kabul edilse de, .66 üzerindeki değerler geliştirme aşamasındaki bir ölçek için kabul edilebilir düzeyde tutarlılık sağlamaktadır.

Faktör Analizi

Mevcut kaynaklarda, ölçeğin kaç faktörlü bir yapıya sahip olduğu veya hangi faktör yüklerinin bulunduğu hakkında spesifik istatistiksel bilgi sunulmamaktadır. Ancak, ölçeğin farklı alt ölçeklere (örneğin, Mekansal Ayırt) sahip olması, Çalışma Belleği yapısının çok boyutlu doğasını yansıtan bir faktör yapısının varlığını işaret etmektedir. Geliştirme çalışması kapsamında, ölçeğin yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Yeni Geliştirilen Psikometrik Ölçek)

Format: Öz bildirime dayalı veya gözlem/değerlendirmeye dayalı, 3 puanlı Likert Ölçeği tipi derecelendirme.

Kullanılabilir Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: 5 – 10 yaş grubu

Popülasyon Detayları: Erken çocukluk dönemi ve ilkokul çağındaki çocuklar üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 3’lü Likert Ölçeği formatını kullanmaktadır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: 1 = Uygun, 3 = Uygun Değil. Bu yapı, değerlendiricilerin (ebeveyn veya öğretmen) çocuğun çalışma belleği ile ilgili davranışlarını veya performansını belirli maddeler üzerinden derecelendirmesine dayanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çalışma Belleği, Bilişsel Ölçüm, Çocuk Psikolojisi, Akademik Başarı, Psikometri, Cronbach Alpha, Korelasyon.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın yürütüldüğü akademik birim).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ç. Yılmaz tarafından 2016 yılında tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları, yazarın ve Ankara Üniversitesi’nin akademik politikalarına tabidir. Akademik ve bilimsel amaçlı araştırmalarda, tezin uygun şekilde referans gösterilmesi koşuluyla kullanılması mümkündür. Ticari kullanım ve büyük ölçekli uygulamalar için yazarla veya ilgili kurumsal birimle iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Yılmaz, Ç. (2016). 5 – 10 yaş grubu çocuklarına yönelik çalışma belleği ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Bu çalışmanın orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: 5-10-yas-grubu-cocuklarina-yonelik-calisma-bellegi-olcegi-toad.pdf
• Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

5 – 10 Yaş Grubu Çocuklarına Yönelik Çalışma Belleği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları ve akademik kullanım kısıtlamaları nedeniyle bu platformda yayımlanmamaktadır. Ölçeğin tam içeriğine ve uygulanma yönergelerine, yukarıda Kaynaklar bölümünde belirtilen yüksek lisans tezi aracılığıyla ulaşılması gerekmektedir.