4-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Öz-Düzenleme Becerileri Ölçeği (Öğretmen Formu)

Özet

4-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Öz-Düzenleme Becerileri Ölçeği (Öğretmen Formu), erken çocukluk dönemindeki 4 ila 6 yaş arasındaki çocukların öz-düzenleme becerilerini öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, toplam varyansın önemli bir bölümünü (%63) açıklayan, 22 maddeden ve üç temel faktörden oluşan yapısal bir bütüne sahiptir. Yapılan psikometrik analizler (AFA ve DFA), ölçeğin dikkat, çalışma belleği ve engelleyici kontrol alt boyutları aracılığıyla öz-düzenleme becerilerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebildiğini göstermiştir. Bu araç, özellikle anaokulu ve okul öncesi eğitim ortamlarında çocukların yürütücü işlevlerini saptamak için önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Düzenleme Becerileri, Erken Çocukluk, Öğretmen Değerlendirmesi, Yürütücü İşlevler, Çalışma Belleği, Engelleyici Kontrol, Faktör Analizi.

Yazarlar

Asiye İVRENDİ, Ahmet EROL

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 4-6 yaş aralığındaki çocukların gelişimsel süreçlerinde kritik öneme sahip olan öz-düzenleme becerileri düzeylerini öğretmenlerin gözlemleri ve değerlendirmeleri doğrultusunda objektif bir biçimde belirlemektir. Bu beceriler, akademik başarı ve sosyal-duygusal gelişim açısından temel teşkil ettiğinden, erken yaşta doğru bir değerlendirme yapılması müdahale programlarının planlanması için hayati öneme sahiptir.

Bu ölçek, öğretmenlerin çocukların sınıf içi davranışlarını, dikkat sürelerini, kurallara uyma yeteneklerini ve bilişsel esnekliklerini sistematik olarak gözlemlemesine olanak tanır. Böylece, çocukların güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri tespit edilebilir, bireyselleştirilmiş eğitim stratejileri geliştirilebilir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, geniş kapsamlı bir psikolojik yapı olan öz-düzenleme becerilerini ölçmektedir. Öz-düzenleme, bireyin kendi düşünce, duygu ve davranışlarını belirli hedeflere ulaşmak amacıyla yönetme yeteneğini ifade eder ve genellikle yürütücü işlevlerin bir bileşeni olarak kabul edilir. Ölçeğin faktör analizi sonucunda elde edilen üç alt boyutu, bu yapının temel bileşenlerini temsil etmektedir:

• Dikkat: Görevlere odaklanma ve dikkat dağıtıcı unsurları görmezden gelme yeteneği.
• Çalışma Belleği: Bilgiyi kısa süreli olarak akılda tutma ve manipüle etme kapasitesi.
• Engelleyici Kontrol: Uygunsuz dürtüleri veya baskın tepkileri bastırma ve kurallara uyma becerisi.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak titizlikle incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin kuramsal yapısının verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır. Uyum indeksleri yeterli düzeyde bulunmuştur (χ²/sd = 1.28, REMSA = .046, SRMR = .07).

Ölçeğin madde toplam korelasyonları .41 ile .77 arasında değişmekte olup, maddelerin ölçülen yapıyı temsil etmede yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin yakınsama geçerliği (convergent validity) kapsamında, Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği (CBCL) ile arasındaki korelasyon değeri oldukça yüksek (.82) bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, geliştirilen ölçeğin hali hazırda geçerli kabul edilen davranış ölçüm araçlarıyla güçlü bir ilişki içinde olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, çeşitli istatistiksel yöntemlerle kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Ölçme aracının genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) .94 gibi yüksek bir değere sahiptir. Alt boyutlara ilişkin iç tutarlılık katsayıları ise .87 ile .91 arasında değişmektedir, bu da alt boyutların da kendi içlerinde yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Madde ayırıcılık gücünü belirlemek amacıyla yapılan %27’lik alt/üst grup t testi sonuçlarına göre, t değerleri 7.36 ile 17.61 (sd=169, p<.01) arasında değişmektedir; bu da maddelerin ölçülen özellik bakımından bireyleri yeterince ayırt edebildiğini göstermektedir. Ek olarak, test yarılama katsayısı 0.90 ve Guttman Lambda (Li) yöntemine göre güvenirlik katsayıları 0.90 ile 0.96 arasında bulunmuştur. Tüm bu bulgular, ölçeğin 4-6 yaş çocuklarının öz-düzenleme becerilerini güvenilir bir biçimde saptamak için kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini ortaya koymak amacıyla yürütülen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin 22 maddeden oluşan ve toplam varyansın %63’ünü açıklayan üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu faktörler, öz-düzenlemenin temel bileşenleri olarak isimlendirilmiştir:

• Faktör 1 (Dikkat): Toplam varyansın %46.79’unu açıklamaktadır.
• Faktör 2 (Çalışma Belleği): Toplam varyansın %8.60’ını açıklamaktadır.
• Faktör 3 (Engelleyici Kontrol): Toplam varyansın %7.67’sini açıklamaktadır.

Ardından gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), bu üç faktörlü yapının teorik modelle uyumunu doğrulamış ve elde edilen uyum indekslerinin (χ²/sd = 1.28, REMSA = .046, SRMR = .07) mükemmel ve kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu kanıtlamıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik temellere dayanan güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Türü:

Geliştirme (Öğretmen Formu)

Format:

Kağıt-Kalem, Gözleme Dayalı Değerlendirme

Derecelendirme:

5’li Likert Ölçeği (Öğretmenler, çocukların davranışlarını 5 dereceli bir ölçek üzerinde değerlendirirler.)

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Okul Öncesi Çocuklar

Yaş Grubu:

4-6 Yaş

Popülasyon Detayları:

Türkiye’deki okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 4-6 yaş grubu çocuklar. Ölçek, çocukları gözlemleyen öğretmenler tarafından doldurulmak üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi:

Psikometrik özelliklerinin belirlenmesinde AFA ve DFA gibi ileri düzey istatistiksel teknikler kullanılmıştır. Güvenirlik, iç tutarlılık katsayıları ve test yarılama yöntemleriyle sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler (Tekrar)

Okul Öncesi Eğitim, Öz-Denetim, AFA, DFA, Likert Ölçeği, Geliştirme Çalışması.

Yazarlar (Detaylar)

Sorumlu Yazar: Asiye İVRENDİ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: N/A (Kaynakta belirtilmemiştir)

İletişim E-posta Adresi (Sorumlu Yazar): [email protected] (Belirtilen iletişim e-postası A. Erol’a aittir.)

Yazarların Bağlı Olduğu Kurum (2018 Sunumu Esnasında): Uludağ Üniversitesi, Bursa (Sunumun yapıldığı kurumdur.)

Yazışma Adresi: N/A (Kaynakta belirtilmemiştir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Telif Hakkı ve İzinler: Ölçek, 1. Uluslararası Temel Eğitim Kongresi’nde (Uludağ Üniversitesi, Bursa) sözlü bildiri olarak sunulmuştur. Kullanım izni ve ticari haklar için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: N/A (Kaynakta belirtilmemiştir)

Testin Geliştirildiği/Sunulduğu Yıl: 2018

PDF Kaynağı: Mevcut Değil

İlgili Kongre Bağlantısı: utek2018.org

Kaynaklar

İvrendi, A. ve Erol, A. (2018). 4-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Öz-Düzenleme Becerileri Ölçeğinin geliştirilmesi (Öğretmen Formu). 1. Uluslararası Temel Eğitim Kongresinde sunulan sözlü bildiri, Uludağ Üniversitesi, Bursa.

4-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Öz-Düzenleme Becerileri Ölçeği (Öğretmen Formu) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Duygu ve düşüncelerini rahatça ortaya koyar.
2. Başkalarının duygularının nedenlerini ve sonuçlarını söyler.
3. Kalabalık karşısında kendini ifade eder.
4. Kendisiyle ilgili olumlu şeyler söyler (Çok güzel bir resim çizdim gibi).
5. Kendini ortaya koyması gerektiği yerde sağlıklı şekilde ortaya koyar.
6. Arkadaşları ile sorunlarını konuşarak çözer.
7. Zor durumda olan arkadaşı için üzülür (Düşen arkadaşına üzülmesi gibi).
8. Olaylar arasında neden sonuç ilişkisi kurar.
9. İstekleri ile kurallar çeliştiğinde bile kurallara uyar.
10. Bir göreve veya etkinliğe başladığında onu bitirebilecek konsantrasyona sahiptir.
11. Tamamlaması gereken bir görevi istememesine rağmen tamamlar.
12. Birisinin yönlendirmesi olmadan başladığı bir işi tamamlamak için çaba gösterir.
13. Yapmak istediği bir şey uygun değilse onu yapmaz (Yemek istediği çikolatayı yemekten sonra yemesi).
14. Hatırlatmaya gerek kalmadan kurallara uyar.
15. Bir oyundan alacağı zevki kurallara uyulması gerektiğini bildiği için erteler (Dışarda oynama isteğini soğuk olduğu için erteler).
16. Bir görevi verilen sürede tamamlar.
17. Bir aktiviteyi veya etkinliği sonuna kadar sürdürür.
18. Eşyalarını koyması gereken yeri hatırlar.
19. Bir görevi ya da etkinliği yapması için verilen yönergeleri hatırlar.
20. Eşyalarını koyduğu yeri hatırlar.
21. Yapılan planları hatırlar (“Yemekten sonra bahçeye çıkacağız” denildiğinde yemekten sonra bahçeye çıkılacağını hatırlaması gibi).
22. Öğrendiklerini hatırlar (Öğrendiği bir şarkıyı hatırlaması gibi).

Toplam 22 madde