Çalışma Belleği Ölçeği

Özet

Çalışma Belleği Ölçeği (ÇBÖ), 5 ila 10 yaş arasındaki Türk çocuklarının çalışma belleği kapasitelerini ve işlevlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir psikometrik araçtır. Ölçek, Ergül, Çağla ve Ergül (2018) tarafından, bu yaş grubuna özgü kültürel ve dilsel farklılıkları dikkate alarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanarak kullanıma sunulmuştur. Bu araç, özellikle çocuklarda öğrenme güçlükleri ve bilişsel gelişim süreçlerini inceleyen araştırmacılar ve eğitim uzmanları için temel bir değerlendirme aracı sağlamayı amaçlamaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, Türkiye’deki çocuk popülasyonunun bilişsel profiline uygun, kapsamlı ve güvenilir bir ölçüm ihtiyacına cevap vermektedir. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri, ölçeğin sağlam psikometrik temellere dayandığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çalışma Belleği, Bellek Kapasitesi, Çocuk Gelişimi, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Geliştirme Ölçeği, 5-10 Yaş Grubu, Bilişsel Fonksiyonlar.

Yazarlar

Ergül, C., Çağla, Ö.Y., Ergül, D.

Amaç

Çalışma Belleği Ölçeği’nin temel amacı, 5 ila 10 yaş aralığındaki çocukların karmaşık çalışma belleği sisteminin kapasitesini ve verimliliğini standart ve yapılandırılmış bir biçimde ölçmektir. Çalışma belleği, bilginin kısa süreli olarak akılda tutulması ve aynı anda işlenmesi yeteneğini ifade eder; bu da akademik başarı, problem çözme ve dikkat gibi kritik bilişsel süreçlerle doğrudan ilişkilidir.

Ölçek, mevcut uluslararası çalışma belleği testlerinin Türk kültürüne ve eğitim sistemine adaptasyonunda karşılaşılan zorlukları aşmak ve yerel bağlama uygun, özgün bir araç sunmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, eğitim psikolojisi ve özel eğitim alanlarında tanı, müdahale planlaması ve araştırma amaçlı kullanıma uygun bir kaynak oluşturulmuştur.

Yapı

Ölçek, psikolojideki merkezi çalışma belleği yapısını ölçmektedir. Çalışma belleği, genellikle Baddeley ve Hitch’in çok bileşenli modeli (Fonolojik Döngü, Görsel-Uzamsal Çizim Tahtası ve Merkezi Yürütücü) çerçevesinde kavramsallaştırılır. Geliştirilen bu ölçeğin de bu temel bileşenleri veya bu bileşenlerin genel kapasitesini temsil eden alt boyutları hedef alması beklenmektedir.

Çalışma belleği, yürütücü işlevlerin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilir. Ölçeğin maddeleri, çocukların dikkatlerini sürdürme, bilgiyi depolama ve zihinsel manipülasyon yapma yeteneklerini yansıtacak şekilde tasarlanmıştır. Bu yapı, çocukların okul öncesi ve ilkokul dönemindeki öğrenme potansiyellerinin anlaşılması açısından kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerlik bilgisi doğrudan listelenmemiş olsa da, çalışmanın başlığı (“geçerlik ve güvenirliği”) kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığını göstermektedir. Geliştirme sürecinde muhtemelen yapı geçerliği (faktör analizi yoluyla) ve içerik geçerliği (uzman görüşleri alınarak) test edilmiştir.

Akademik standartlara göre, ölçeğin yapı geçerliğinin, çalışma belleği teorik modeline uygun faktör yapısını ortaya koyması beklenir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, ÇBÖ puanlarının akademik başarı veya diğer standart bilişsel test puanları ile anlamlı korelasyonlar göstermesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değeri belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin geliştirme çalışmasında, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenirliği yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı (çalışma belleği) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Test-tekrar test güvenirliği ise, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini, yani ölçümün zamana karşı dayanıklılığını kanıtlamak için zorunludur. Güvenirlik çalışmalarının sonuçları, ölçeğin 5-10 yaş grubu çocuklarda kararlı ölçümler sağladığını teyit etmelidir.

Faktör Analizi

Çalışma Belleği Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi tekniklerinin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Geliştirme çalışmaları genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile başlar ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile teorik yapının uygunluğu test edilir.

Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çalışma belleğinin farklı bileşenlerini (örneğin, sözel ve görsel-uzamsal bellek gibi) temsil eden çok boyutlu bir yapıya mı sahip olduğunu ortaya koyar. Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin ölçülen yapıya olan katkısını belirlemede kritik rol oynamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) Ölçeği

Format: Standardize edilmiş, muhtemelen bireysel olarak uygulanan performans ve/veya raporlama tabanlı test.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Çocuklar

Age Group: 5-10 Yaş

Population Details: Türkiye’deki 5 ila 10 yaş aralığındaki çocuklar üzerinde standardize edilmiştir. Ölçek, bu yaş grubundaki bilişsel gelişimin hassasiyetine uygun olarak hazırlanmıştır.

Test Methodology: Ölçeğin uygulama metodolojisi, standart psikometrik prosedürlere uygun olarak, bire bir oturumlar halinde ve standardize edilmiş talimatlarla gerçekleştirilmektedir. Puanlama sistemi testin formatına (örneğin, doğru yanıt sayısı veya görev tamamlama performansı) bağlıdır.

Anahtar Kelimeler

Çalışma Belleği Ölçeği, Bilişsel Kapasite, Faktör Analizi, Cevriye Ergül, Eğitimde Kuram ve Uygulama, Psikolojik Ölçüm, Çocuk Psikolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Cevriye Ergül

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Makalenin yayınlandığı dönemdeki kurumsal adres (Ankara Üniversitesi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Cevriye Ergül ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni yeterli olmaktadır.

Derecelendirme sistemi hakkında bilgi mevcut olmamakla birlikte, standardize edilmiş bir bilişsel test olduğu için, ham puanların yaşa göre standardize edilmiş puanlara veya yüzdelik dilimlere dönüştürülmesi beklenmektedir.

Kaynaklar

1. Ergül, C., Çağla, Ö.Y. ve Ergül, D. (2018). 5-10 Yaş Grubu Çocuklara Yönelik Geliştirilmiş Çalışma Belleği Ölçeği’nin geçerlik ve güvenirliği. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 14, 187-214. doi:10.17244/eku.427280

Makalenin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
calisma-bellegi-olcegi-toad.pdf

Çalışma Belleği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Çalışma Belleği Ölçeği’nin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçeğin maddelerine erişim için yayınlanan akademik makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.