4-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Öz-Düzenleme Becerileri Ölçeği (Anne Formu)

Özet

4-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Öz-Düzenleme Becerileri Ölçeği (Anne Formu), okul öncesi dönemdeki çocukların öz-düzenleme becerilerini annelerin görüşlerine dayanarak geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, Erol ve İvrendi (2018) tarafından Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan çalışma ile alanyazına kazandırılmıştır. Toplamda 20 maddeden ve dört faktörden oluşan bu geliştirme ölçeği, çocukların temel yürütücü işlevler olan dikkat, çalışma belleği, duygusal ve davranışsal engelleyici kontrol yeteneklerini ölçmektedir. Ölçeğin psikometrik özellikleri yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alfa: .90) ve sağlam bir yapı geçerliği göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

4-6 yaş, öz-düzenleme becerileri, anne formu, okul öncesi, yürütücü işlevler, psikometri, çocuk gelişimi.

Yazarlar

Ahmet EROL, Ali İVRENDİ.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 4-6 yaş arasındaki okul öncesi dönem çocuklarının öz-düzenleme becerileri düzeylerini, çocuklarını en yakından gözlemleyen kaynak olan annelerin bildirimleri aracılığıyla kapsamlı ve güvenilir bir biçimde belirlemektir. Bu araç, erken çocukluk döneminde öz-düzenleme yetersizliklerinin tespiti ve erken müdahale programlarının planlanması için bilimsel bir veri kaynağı sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki yürütücü işlevler çerçevesinde ele alınan öz-düzenleme yapısını ölçmeyi hedefler. Öz-düzenleme, bireyin hedeflerine ulaşmak için bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerini izleme ve yönetme yeteneği olarak tanımlanır.

Ölçeğin faktör analizi sonucunda ortaya çıkan dört temel yapısal bileşen şunlardır:

• Dikkat: Odaklanma ve konsantrasyon yeteneği.
• Çalışma Belleği: Bilgiyi kısa süreliğine akılda tutma ve manipüle etme yeteneği.
• Engelleyici Kontrol—Duygu: Duygusal tepkileri yönetme ve uygun olmayan duygusal tepkileri engelleme yeteneği.
• Engelleyici Kontrol—Davranış: Kurallara uyma, dürtüleri kontrol etme ve uygunsuz davranışları durdurma yeteneği.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla kapsamlı psikometrik yöntemler kullanılmıştır. Bu yöntemler arasında eş zaman ölçüt geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yer almaktadır.

DFA sonuçları, dört faktörlü yapının iyi bir model uyumuna sahip olduğunu doğrulamaktadır. Elde edilen uyum indeksleri (χ2/sd=1.91, RMSEA=.07, SRMR=.07) yapının kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret etmekte ve ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yaptığını ortaya koymuştur. Ölçeğin toplam madde korelasyonları .36 ile .70 arasında değişmektedir, bu da maddelerin genel yapıya yüksek düzeyde katkı sağladığını gösterir.

Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı, Cronbach Alfa değeri ile belirlenmiş ve bu değer .90 olarak saptanmıştır, bu da mükemmel bir iç tutarlılığa işaret eder. Ayrıca, eş zaman geçerliği katsayısı .84 ve test tekrar test güvenirliği katsayısı .77 olarak belirlenmiştir. Bu güçlü güvenirlik bulguları, ölçeğin 4-6 yaş çocuklarının öz-düzenleme becerilerini annelerin görüşlerine dayalı olarak güvenilir bir şekilde belirlemek için kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal desenini ortaya çıkarmak için yürütülen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda, ölçeğin 20 madde ve 4 faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu dört faktörlü yapı, ölçeğin ölçtüğü değişkenliğin %61’ini açıklamaktadır.

Faktörler, ölçülen öz-düzenleme bileşenlerine göre isimlendirilmiştir: Dikkat, Çalışma Belleği, Engelleyici Kontrol—Duygu ve Engelleyici Kontrol—Davranış. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), bu dört faktörlü modelin yapısal olarak geçerli olduğunu ve veriye uyum sağladığını istatistiksel olarak teyit etmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Developmental)

Format: Anne Formu (Ebeveyn Raporu)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: 4-6 Yaş

Popülasyon Detayları: Okul öncesi dönem çocuklarının anneleri tarafından doldurulur.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1-Hiçbir Zaman, 2-Nadiren, 3-Bazen, 4-Çocuklukla, 5-Her Zaman)

Anahtar Kelimeler

Öz-düzenleme, Cronbach Alfa, yürütücü işlevler, dikkat, çalışma belleği, engelleyici kontrol, okul öncesi eğitim, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi makalede belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar Ahmet EROL)

Yazışma Adresi: Bilgi makalede belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek 2018 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için Sorumlu Yazar Ahmet EROL ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti ve telif hakları bilgisi için yazarla görüşülmelidir.

Kaynaklar

Erol, A. ve İvrendi, A . (2018). 4-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Öz-Düzenleme Becerileri Ölçeğinin Geliştirilmesi (Anne Formu). Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44, 178-195.

Makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdan indirilebilir: 4-6-yas-cocuklarina-yonelik-oz-duzenleme-becerileri-olcegi-anne-formu-toad.pdf.

4-6 Yaş Çocuklarına Yönelik Öz-Düzenleme Becerileri Ölçeği (Anne Formu) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Olayları önceliğine göre sıralar.
2. Hedefe ulaşmak için aşama aşama gerekli düzenlemeleri yapar.
3. Verilen yönergeleri takip eder.
4. Konsantrasyonu toplayarak bir sorunu çözer.
5. Bir aktiviteyi veya etkinliği sonuna kadar sürdürür.
6. Olaylar arasında neden sonuç ilişkisi kurar.
7. Yapılan planları hatırlar (“Yemekten sonra bahçeye çıkacağız” denildiğinde yemekten sonra bahçeye çıkılacağını hatırlaması gibi).
8. Eşyalarını koyması gereken yeri hatırlar.
9. Eşyalarını koyduğu yeri hatırlar.
10. Öğrendiklerini hatırlar (Öğrendiği bir şarkıyı hatırlaması gibi).
11. Bir görevi ya da etkinliği yapması için verilen yönergeleri hatırlar.
12. Duygu ve düşüncelerini rahatça ortaya koyar.
13. Kalabalık karşısında kendini ifade eder.
14. Başkalarının duygularının nedenlerini ve sonuçlarını söyler.
15. Kendisiyle ilgili olumlu şeyler söyler (Çok güzel bir resim çizdim gibi).
16. Kendini ortaya koyması gerektiği yerde sağlıklı şekilde ortaya koyar.
17. Gerginlik yaratacak bir durumda kendini kontrol eder.
18. Kızgınlığını kontrol etmek için farklı yollar kullanır.
19. İstekleri ile kurallar çeliştiğinde bile kurallara uyar.
20. Çok sevdiği bir oyuncağı izin almadan oynamaz.

Toplam 20 madde