Yüz Kızarması Eğilimi Ölçeği

Özet

Yüz Kızarması Eğilimi Ölçeği (YKEÖ), bireylerin sosyal ortamlarda veya utanç verici durumlarla karşılaştıklarında yüz kızarma eğilimlerinin yoğunluğunu ve sıklığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal bir yapının Türk kültürüne ve diline uyarlama çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. 13 maddeden oluşan bu ölçek, yüz kızarma eğilimini tetikleyen durumlara göre iki temel faktör altında toplanmıştır: Kişilerden Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi ve Mahcubiyet Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi. Ölçeğin Türkiye örnekleminde yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, yüksek düzeyde iç tutarlılık ve yapısal uygunluk göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Yüz kızarması, sosyal anksiyete, mahcubiyet, psikometrik ölçek, uyarlama, sosyal fobi, utanç, yüz kızarması eğilimi.

Yazarlar

Abdülkadir Öztürk

Amaç

Yüz Kızarması Eğilimi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal etkileşimler sırasında veya kişisel olarak kendilerini utandırıcı ya da mahcup hissettikleri anlarda ortaya çıkan fizyolojik tepkisi olan yüz kızarma eğilimini sistematik ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle sosyal kaygı, sosyal fobi ve performans anksiyetesi gibi klinik durumlarla ilişkili yüz kızarma tepkisinin yoğunluğunu ve bu tepkiye verilen bilişsel/duygusal yanıtları ölçmeye yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, yüz kızarma eğilimi yapısını iki ana boyutta ele almaktadır. Bu boyutlar, yüz kızarmasını tetikleyen bağlama göre ayrılmıştır ve toplam 13 maddeyi kapsamaktadır.

• Kişilerden Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi (10 Madde): Bu faktör, genellikle karşı cinsten kişilerle konuşmak veya sosyal baskı altında olmak gibi doğrudan kişilerarası etkileşimler sırasında hissedilen yüz kızarma eğilimini ölçer. Sosyal etkileşim anksiyetesi ile yakından ilişkilidir.
• Mahcubiyet Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi (3 Madde): Bu faktör, bireyin yanlış, utanç verici veya toplum tarafından hoş karşılanmayacak bir davranışta bulunurken yakalanması gibi kişisel mahcubiyet veya suçluluk duygularının tetiklediği yüz kızarma eğilimini değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla, ölçeğin maddelerinin teorik yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için istatistiksel yöntemler kullanılmıştır.

Yapı geçerliğini sağlamak için, yaygın olarak kullanılan bir teknik olan Temel Bileşenler Faktör Analizi (Principal Components Analysis) uygulanmıştır. Faktörlerin netleştirilmesi ve bağımsızlaştırılması amacıyla Varimaks Dik Döndürme yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca, ölçüt geçerliğinin test edilmesi amacıyla, Yüz Kızarması Eğilimi Ölçeği ile teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer ölçekler arasındaki korelasyonlar incelenmiştir. Bu ilişkileri analiz etmek için Pearson Çarpım Momentler Korelâsyon Analizi kullanılmış ve ölçeğin beklenen dış kriterlerle tutarlı sonuçlar verdiği tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Yüz Kızarması Eğilimi Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayılarının hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin iç tutarlılığı, iki farklı uygulama üzerinden değerlendirilmiş ve sonuçlar, ölçeğin oldukça yeterli bir güvenilirlik düzeyine sahip olduğunu göstermiştir.

İlk uygulamada elde edilen genel Cronbach alfa değeri .90 olarak hesaplanmıştır. İkinci uygulamada ise bu değer .85 olarak belirlenmiştir. Alt ölçeklere ait iç tutarlılık değerleri de yüksek bulunmuştur: Kişilerden Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi için birinci uygulamada .89, ikinci uygulamada .85; Mahcubiyet Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi için birinci uygulamada .77, ikinci uygulamada ise .75 olarak tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve yüksek bir iç tutarlılık sergilediğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Yapılan Temel Bileşenler Faktör Analizi ve Varimaks Dik Döndürme işlemi sonucunda, Yüz Kızarması Eğilimi Ölçeği’nin 13 maddeden ve iki temel faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı iki farklı yüz kızarma eğilimi türünü ayrıştırmaktadır.

Faktörler ve içerdikleri madde sayıları şunlardır:

• Faktör 1: Kişilerden Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi (10 madde)
• Faktör 2: Mahcubiyet Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi (3 madde)

Araç

Test Tipi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 13 maddelik öz bildirim ölçeği.

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Derecelendirme kullanılmaktadır (1= asla – 5= her zaman). Bu format, bireylerin yüz kızarma eğilimlerini ne sıklıkla yaşadıklarını bildirmelerine olanak tanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik (Çalışma popülasyonuna bağlı olarak).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının yapıldığı spesifik popülasyon, üniversite öğrencileri örneklemidir.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların belirtilen sosyal ya da utanç verici durumlarda yüzlerinin kızarma eğilimini 5’li Likert ölçeği üzerinde işaretlemesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal etkileşim, öz bildirim, psikoloji, sosyal fobi, Likert ölçeği, faktör yapısı, psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Abdülkadir Öztürk

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Yayını): 2014

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar (Abdülkadir Öztürk) ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım için genellikle yazardan izin alınması tavsiye edilir.

Kaynaklar

Öztürk, A. (2014). Yüz Kızarması Eğilimi Ölçeği’nin geçerlik güvenirlik çalışması. E-Journal of New World Sciences Academy, 9(4), 403-418. doi: http://dx.doi.org/10.12739/NWSA.2014.9.4.1C0627

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yuz-kizarmasi-egilimi-olcegi-toad.pdf

Yüz Kızarması Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Kişilerden Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi (10m): Karşı cinsten biriyle konuşurken
• Mahcubiyet Kaynaklı Yüz Kızarması Eğilimi (3m): Yanlış ya da utanç verici bir şey yapıyorken yakalandığımda