Yüz Kaygı Ölçeği

Özet

Yüz Kaygı Ölçeği (YKÖ), özellikle sözel iletişimin kısıtlı olduğu hasta gruplarında kaygıyı yüz ifadeleri üzerinden değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, yoğun bakım hemşireliği alanında çalışan araştırmacılar tarafından, mekanik ventilasyon altındaki hastaların kaygı düzeylerini belirlemek için yapılmıştır. Ölçek, hastaların yüzlerinde gözlemlenen kaygı belirtilerini standart bir yöntemle puanlamayı amaçlamaktadır.

2016 yılında yayımlanan uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun, kritik bakım ortamında kullanılan geçerli ve güvenilir bir araç olarak hizmet edebileceğini göstermiştir. Bu araç, klinisyenlere, mekanik ventilasyon nedeniyle iletişim kuramayan hastaların subjektif deneyimlerini objektif olarak değerlendirme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Yüz Kaygı Ölçeği, Kaygı, Mekanik Ventilasyon, Yoğun Bakım, Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Emine İyigün, B. Pazar, S. Taştan.

Amaç

Yüz Kaygı Ölçeği’nin temel amacı, özellikle entübe ve mekanik ventilasyon desteği alan hastalarda görülen kaygı düzeyini, hastanın yüz ifadelerine odaklanarak sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu hasta grubu, tedavi süreçleri boyunca yüksek stres ve kaygı yaşayabilir; ancak konuşma yeteneklerinin kısıtlanması nedeniyle bu durumun değerlendirilmesi zorlaşır.

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve sağlık sistemine uygunluğunu test ederek, yoğun bakım hemşireliği alanında çalışan profesyonellere, non-verbal iletişim kuran hastaların duygusal durumlarını doğru bir şekilde tespit etmeleri için bilimsel dayanağı olan bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojik bir yapı olarak “Yüz Kaygısı”nı ölçmektedir. Bu yapı, bireyin içsel kaygı durumunun, kaş çatma, göz hareketleri, dudak sıkma veya genel yüz gerginliği gibi gözlemlenebilir yüz hareketleri ve ifadeleri aracılığıyla dışa vurulmasını temsil eder. Bu, özellikle yoğun bakım gibi stresli ortamlarda, hastanın sözel olarak ifade edemediği duygusal yükünü anlamlandırmak için hayati bir davranışsal gösterge olarak kabul edilir.

Ölçek, kaygının fizyolojik veya bilişsel bileşenlerinden ziyade, doğrudan klinik gözleme dayanan ve hızlı uygulanabilirliği olan bir ölçüm sağlaması açısından önemlidir. Bu yapı, klinisyenlerin acil müdahale gerektiren yüksek kaygı durumlarını saptamasına yardımcı olur.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, İyigün, Pazar ve Taştan (2016) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliğini sağlamak üzere gerekli psikometrik analizleri içermiştir. Bu analizler genellikle içerik geçerliği (uzman görüşü ile) ve yapı geçerliği (faktör analizi veya eş zamanlı geçerlik) yöntemlerini kapsar.

Yapı geçerliği testleri, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen kaygı yapısını gerçekten ölçüp ölçmediğini doğrulamayı amaçlar. Uyarlama çalışması, geçerlik sonuçlarının, Yüz Kaygı Ölçeği’nin Türk yoğun bakım ortamında güvenle kullanılabileceğini desteklediğini göstermiştir.

Güvenirlik

Kaynakta doğrudan güvenirlik katsayıları verilmemiştir. Ancak bir uyarlama çalışmasının temel gerekliliği olarak, ölçeğin iç tutarlılığı ve/veya test-tekrar test güvenilirliği analiz edilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir.

2016 çalışması, güvenirlik analizlerinin, Türkçe Yüz Kaygı Ölçeği’nin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla yoğun bakım hemşireliği uygulamalarında tutarlı sonuçlar verebileceğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmaları kapsamında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanır. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu mu yoksa tek boyutlu mu olduğunu tespit etmeyi ve her bir maddenin ilgili faktöre yüklenme düzeylerini değerlendirmeyi sağlar.

Yüz Kaygı Ölçeği’nin faktör yapısının, Türk kültüründeki yüz kaygısı göstergeleriyle uyumlu olduğu ve orijinal ölçeğin teorik modelini desteklediği varsayılmaktadır. Bu, ölçeğin yapı geçerliğinin önemli bir kanıtıdır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Gözlemsel Derecelendirme Ölçeği (Klinisyen veya eğitimli personel tarafından uygulanır)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kritik Bakım Hastaları

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Mekanik ventilasyon altında olan entübe hastalar.

Test Metodolojisi: Klinik gözlem ve derecelendirmeye dayalı, muhtemelen Likert tipi bir puanlama sistemi kullanılarak kaygı belirtilerinin şiddetini ölçme.

Anahtar Kelimeler

Kritik Bakım, Entübasyon, Anksiyete, Yüz İfadesi, Psikometri, Hemşirelik Değerlendirmesi, Türkçe Ölçek.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emine İyigün

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Emine İyigün ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Kullanım izinleri ve olası ücretler hakkında güncel bilgi için belirtilen e-posta adresinin kullanılması gerekmektedir.

Kaynaklar

1. İyigün, E., Pazar, B., & Taştan, S. (2016). A study on reliability and validity of the Turkish version of the Face Anxiety Scale on mechanically-ventilated patients. Intensive and Critical Care Nursing, 37, 46-51. doi: 10.1016/j.iccn.2016.05.002.
2. Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: face-anxiety-scale-toad.pdf

Yüz Kaygı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Bu nedenle maddeler bu bölümde sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen referans çalışmaya başvurunuz.