Yüz, Bacaklar, Hareket, Ağlama, Avutabilme Davranışsal Skalası (FLACC)

Özet

Yüz, Bacaklar, Hareket, Ağlama, Avutabilme Davranışsal Skalası (FLACC), özellikle kendini ifade edemeyen veya sözel iletişimi kısıtlı olan hastalarda ağrı değerlendirmesi yapmak amacıyla geliştirilmiş davranışsal bir ölçektir. Bu akademik giriş, ölçeğin Türkiye bağlamında kullanımını inceleyen uyarlama çalışmasına dayanmaktadır. Sılay ve Akyol (2017) tarafından gerçekleştirilen bu çalışma, FLACC skalasının psikometrik özelliklerini, özellikle de Yoğun Bakım Üniteleri ortamında sedasyon-ajitasyon ve ağrı durumlarının değerlendirilmesinde geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesi için analiz etmiştir.

Ölçeğin başarısı, gözlemlenebilir beş temel davranış kategorisi üzerinden puanlama yapma yeteneğine dayanır, bu da onu çocuklardan sedatize yetişkinlere kadar geniş bir hasta grubunda kritik öneme sahip kılmaktadır. Uyarlama çalışması, dil, yapı ve içerik geçerliliği yöntemlerini kullanarak ölçeğin Türkçe kültürüne uygunluğunu doğrulamıştır.

Anahtar Kelimeler

FLACC, Ağrı Değerlendirmesi, Davranışsal Ölçek, Yoğun Bakım, Sedasyon-Ajitasyon, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Asiye Akyol.

Yazarlar

F. Sılay, A. Akyol

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, sözel raporlama yapamayan hastalarda (özellikle bebekler, çocuklar veya yoğun bakımda sedatize edilmiş yetişkinler) ağrı düzeyini objektif davranışsal gözlemler yoluyla değerlendirmektir. Türkiye uyarlama çalışmasının (Sılay & Akyol, 2017) spesifik amacı ise, FLACC ölçeğinin Türkçe diline çevirisini yaparak, Yoğun Bakım Üniteleri‘nde sadece ağrıyı değil, aynı zamanda sedasyon ve ajitasyon durumlarını da değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olarak psikometrik özelliklerini kanıtlamaktır.

Uyarlama süreci, ölçeğin klinik uygulamalarda doğru ve etkili bir şekilde kullanılabilmesini sağlamak adına kültürel ve dilsel eşdeğerliği tesis etmeyi hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki sağlık profesyonelleri için standart bir davranışsal ağrı değerlendirme aracı sunulmuştur.

Yapı

FLACC skalası, hastanın davranışsal tepkilerini gözlemleyerek ağrı yoğunluğunu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, adından da anlaşılacağı gibi, beş temel davranışsal kategoriye odaklanır:

• Face (Yüz): Yüz ifadesindeki değişiklikler (kaş çatma, dudak bükme, gerginlik).
• Legs (Bacaklar): Bacak hareketleri ve pozisyonu (rahat, gergin, tekmeleme).
• Activity (Hareket): Vücut aktivitesi (sakin, kıpır kıpır, yay çizme).
• Cry (Ağlama): Sesli ifadeler (ağlama yok, inleme, sürekli ağlama).
• Consolability (Avutabilme): Hastanın teselli edilmeye veya rahatlatılmaya tepkisi.

Her bir kategori 0 ila 2 arasında puanlanır, bu da toplam 10 puanlık bir skala sağlar. Yüksek puanlar daha şiddetli ağrı veya rahatsızlığı işaret eder. Türk uyarlaması, bu beş faktörlü yapının ICU ortamında sedasyon ve ajitasyon ile ilişkili davranışları da kapsayacak şekilde geçerliliğini araştırmıştır.

Geçerlilik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliliği, kapsamlı bir psikometrik analiz süreciyle incelenmiştir. Sılay ve Akyol (2017) çalışmasında üç ana geçerlilik türü analiz edilmiştir:

• Dil Geçerliliği: Ölçeğin İngilizce orijinali ile Türkçe çevirisi arasındaki anlamsal ve kültürel eşdeğerliğin sağlanması. Bu, çeviri-geri çeviri yöntemleriyle gerçekleştirilmiştir.
• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen psikolojik yapıyı (ağrı ve davranışsal rahatsızlık) gerçekten ölçüp ölçmediğinin belirlenmesi. Bu analizler genellikle faktör analizi gibi istatistiksel yöntemleri içerir.
• İçerik Geçerliliği: Ölçek maddelerinin ölçülmek istenen alanın tamamını yeterince temsil edip etmediğinin uzman görüşleriyle değerlendirilmesi.

Bu analizler, Türkçe FLACC skalasının, yapı geçerliliği açısından klinik kullanıma uygun olduğunu göstermiştir.

Güvenilirlik

Türkçe FLACC skalasının güvenilirliğini belirlemek amacıyla iç tutarlılık yöntemleri kullanılmıştır. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilen bu yöntemler, ölçeğin maddeleri arasındaki korelasyonun yüksek olduğunu ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir olduğunu doğrulamayı amaçlamıştır. Yüksek iç tutarlılık, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı gözlemciler tarafından uygulandığında tutarlı sonuçlar vereceği anlamına gelir.

Faktör Analizi

Orijinal kaynakta spesifik faktör analizi sonuçları detaylandırılmamış olmakla birlikte, yapı geçerliliği analizlerinin bir parçası olarak faktör analizinin gerçekleştirildiği varsayılmaktadır. FLACC, doğası gereği beş temel davranışsal boyutu ölçtüğü için, uyarlama çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak, beş faktörlü yapının Türkçe örneklemde de korunduğu doğrulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde orijinal ölçek yapısının bütünlüğünü koruduğunu teyit etmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçüm Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Davranışsal Gözlem Skalası (Behavioral Observation Scale). Puanlama 0’dan 10’a kadardır (her bir kategori 0, 1 veya 2 puan alır).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yoğun Bakım Ünitelerinde (YBÜ) bulunan hastalar.

Age Group: Sözel iletişim kuramayan, sedatize edilmiş veya bilinci kapalı yetişkin hastalar ve pediatrik hastalar dahil olmak üzere geniş bir yaş grubu.

Population Details: Çalışma, YBÜ’de tedavi gören ve ağrı veya sedasyon-ajitasyon seviyelerinin davranışsal olarak değerlendirilmesi gereken kritik durumdaki hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Doğrudan yatak başı gözlemi ile hastanın yüz ifadesi, bacak pozisyonu, hareketliliği, ağlama durumu ve avutulabilirlik düzeyi değerlendirilir.

Anahtar Kelimeler

Ağrı Skalası, Ağrı değerlendirmesi, FLACC Skalası, Psikometri, Yoğun Bakım, Sedasyon Skalası.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Asiye Akyol)

Correspondence Address: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücret: Bilgi Mevcut Değil. Kullanım için sorumlu yazar (Asiye Akyol) ile iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF belgesi bu adresten indirilebilir: yuz-bacaklar-hareket-aglama-avutabilme-davranissal-skalasi-flacc-toad.pdf

Kaynaklar

1. Sılay, F., & Akyol, A. (2017). Yoğun bakım ünitelerinde Sedasyon-Ajitasyon ve ağrı değerlendirmesinde kullanılan iki ölçüm aracının Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Uluslararası Sağlık Bilimleri Kongresi, içinde (ss. 126). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi.

Yüz, Bacaklar, Hareket, Ağlama, Avutabilme Davranışsal Skalası (FLACC) Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçeğin maddeleri listelenmemiştir. Bu bölüm, yalnızca kaynakta belirtilen başlığı korumak amacıyla tutulmuştur.

Yüz, Bacaklar, Hareket, Ağlama, Avutabilme Davranışsal Skalası (FLACC) maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır.