Düzgün Dairesel Hareket Kavram Yanılgısı Testi

Özet

Düzgün Dairesel Hareket Kavram Yanılgısı Testi (DDHKYT), lise ve üniversite düzeyindeki öğrencilerin düzgün dairesel hareket konusundaki kavramsal anlamalarını ve yaygın kavram yanılgılarını tespit etmek amacıyla geliştirilmiş bir tanı aracıdır. Bu test, geleneksel çoktan seçmeli testlerin aksine, öğrencilerin hem doğru cevabı seçmelerini hem de bu cevabı destekleyen gerekçeyi belirtmelerini gerektiren üç aşamalı bir formatta tasarlanmıştır. Bu yapı, öğrencilerin rastgele tahmini başarılarını en aza indirerek, yanılgıların kaynağını derinlemesine analiz etme olanağı sunar.

2011 yılında H. Ş. Kızılcık ve B. Güneş tarafından geliştirilen bu ölçek, fizik eğitiminde sıkça karşılaşılan ve öğrenme sürecini olumsuz etkileyen hatalı düşünce kalıplarını ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Test, toplam 10 maddeden oluşmaktadır ve güvenirlik analizleri sonucunda kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılık sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Düzgün dairesel hareket, kavram yanılgısı, fizik eğitimi, tanı testi, üç aşamalı test, güvenirlik, merkezcil kuvvet, kinematik.

Yazarlar

Hasan Şahin Kızılcık, Burak Güneş

Amaç

DDHKYT’nin temel amacı, öğrencilerin düzgün dairesel hareketin temel dinamik ve kinematik ilkeleri hakkındaki bilgi düzeylerini değil, bu bilgilere dair sahip oldukları alternatif kavramları veya kavram yanılgılarını teşhis etmektir. Fizik eğitiminde, öğrenciler genellikle günlük deneyimlerinden veya yanlış öğrenmelerden kaynaklanan güçlü ön yargılara sahiptirler. Bu test, öğretmenlere ve araştırmacılara bu yanılgıların doğasını ve yaygınlığını belirleme konusunda somut veriler sağlamayı amaçlamaktadır.

Testin üç aşamalı test yapısı, geleneksel tanı testlerinin yetersiz kaldığı noktaları gidermek üzere tasarlanmıştır. Bu format, öğrenciden hem bilişsel yanıtı (cevap seçimi) hem de güven düzeyini (cevap gerekçesi) istemesi sayesinde, sadece rastgele doğru cevapları değil, sağlam gerekçelere dayanan doğru ya da yanlış anlamaları ayırt etmeyi mümkün kılar.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü yapı, öğrencilerin düzgün dairesel hareket bağlamındaki temel fizik kavramlarına (hız, ivme, merkezcil kuvvet, eylemsizlik) dair sahip oldukları bilimsel olarak kabul edilmeyen veya eksik olan inanç sistemleridir. Bu kapsamda incelenen temel kavramlar şunlardır:

• Hız ve Sürat Kavramları: Düzgün dairesel harekette süratin sabit kalmasına rağmen hızın yönü sürekli değiştiği için vektörel olarak değiştiği bilgisi.
• İvme Yönü: İvmenin daima merkeze doğru (merkezcil) olduğu ve hareket yönüne dik olduğu bilgisi.
• Kuvvet Kavramları: Merkezcil kuvvetin hareketin devamı için gerekli olduğu ve merkezkaç kuvvetinin (eylemsizlikten kaynaklanan algılanan kuvvet) rolü hakkındaki yanılgılar.

DDHKYT, bu kavramsal alanlarda öğrencilerin bilimsel modele ne kadar yakın veya uzak olduklarını belirleyerek, eğitim materyallerinin bu yanılgıları hedef alacak şekilde yeniden düzenlenmesine rehberlik eder.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisine dair doğrudan bir değer (“-“) belirtilmemiş olmakla birlikte, geliştirme sürecinde genellikle içerik ve yapı geçerliğine odaklanılmıştır. İçerik geçerliği, test maddelerinin belirlenen kavramsal alanları ne ölçüde temsil ettiğini göstermektedir.

Geliştirme aşamasında, test maddelerinin ilgili fizik öğretim programları ve literatürdeki yaygın kavram yanılgıları dikkate alınarak hazırlandığı ve maddelerin alanında uzman eğitimciler ve fizikçiler tarafından incelenerek gözden geçirildiği varsayılmaktadır. Ayrıca, yapı geçerliği kapsamında, ölçeğin kavramsal olarak başarılı öğrencilerle başarısız öğrencileri ayırt etme yeteneği incelenmiş olmalıdır; bu tür tanı testlerinde beklenen temel geçerlik kanıtı, testin gerçekten de kavramsal farklılıkları ölçebilmesidir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığına dair bilgi mevcuttur. Yapılan analizler sonucunda testin güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa değeri olduğu varsayılmaktadır) 0.68 olarak hesaplanmıştır.

0.68 değeri, sosyal bilimler ve eğitim araştırmalarında, özellikle de kısa süreli ve tanı amaçlı testlerde kabul edilebilir bir düzey olarak değerlendirilmekle birlikte, ideal güvenirlik katsayılarından (genellikle 0.70 ve üzeri) biraz düşüktür. Bu değer, testin maddelerinin dairesel hareket kavram yanılgılarını ölçme konusunda makul bir tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Kısa bir madde sayısına (10 madde) sahip olması, katsayının düşük çıkmasında rol oynamış olabilir.

Faktör Analizi

DDHKYT, kavram yanılgılarını teşhis etmek üzere tasarlanmış 10 maddelik kısa bir testtir. Bu tür testler genellikle tek bir genel kavramsal yeterliliği veya yanılgı eğilimini ölçmek üzere geliştirilir. Kaynak içerikte faktör analizine dair detaylı bilgi sunulmamıştır.

Ancak, ölçeğin geliştirme sürecinde, üç aşamalı test formatının doğası gereği, her bir madde çiftinin (cevap ve gerekçe) tek bir kavramsal boyutu temsil etmesi beklenir. Maddelerin merkezcil kuvvet, hız değişimi ve ivme yönü gibi farklı alt konuları kapsaması nedeniyle, keşfedici faktör analizi (KFA) yapılmış olsa bile, bu analiz dairesel hareketin farklı bileşenlerini temsil eden birden fazla faktörün ortaya çıkmasına işaret edebilirdi. Testin kısa olması nedeniyle, faktör yapısının netliği sınırlı olabilir.

Araç

Test Türü: Geliştirme temelli Tanısal Kavram Envanteri (Concept Inventory)

Format: Üç Aşamalı Çoktan Seçmeli Test (Three-Tier Multiple Choice).

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Fizik eğitimi alan lise öğrencileri ve üniversite hazırlık öğrencileri.

Yaş Grubu: 15 – 19 yaş arası (Lise ve başlangıç üniversite seviyesi)

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı müfredatına tabi öğrenciler.

Test Metodolojisi: Test, öğrencilerden önce sorunun cevabını seçmesini (1. Aşama), ardından bu cevabın gerekçesini seçmesini (2. Aşama) ve son olarak bu cevabından ne kadar emin olduğunu belirtmesini (3. Aşama) ister. Bu üç aşamalı test yapısı, kavram yanılgılarının teşhisinde yüksek doğruluk sağlar.

Anahtar Kelimeler

Fizik, dairesel hareket, ivme, merkezcil kuvvet, kavramsal anlama, güvenirlik katsayısı, lise fizik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Makale yayını itibarıyla)

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Geliştirme Yılı: 2011

İzinler ve Kullanım Ücreti: Testin akademik ve eğitim amaçlı kullanımı genellikle orijinal makaleye atıfta bulunarak serbesttir. Ticari kullanım için sorumlu yazar (Hasan Şahin Kızılcık) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Testin orijinal makalesi Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayınlanmıştır ve çevrimiçi erişime açıktır: efdergi.hacettepe.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: duzgun-dairesel-hareket-kavram-yanilgisi-testi-toad.pdf

Referanslar

Kızılcık, H. Ş., ve Güneş, B. (2011). Düzgün Dairesel Hareket Konusunda Üç Aşamalı Kavram Yanılgısı Testi Geliştirme. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 278-292.

Düzgün Dairesel Hareket Kavram Yanılgısı Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Testte 10 madde yer almaktadır.
Düzgün dairesel harekette hız değişmez.