Hareket Bozuklukları Derneği Birleşik Parkinson Hastalığı Değerleme Ölçeği

Özet

Hareket Bozuklukları Derneği Birleşik Parkinson Hastalığı Değerleme Ölçeği (MDS-UPDRS), Parkinson Hastalığı (PH) semptomlarının ciddiyetini ve ilerlemesini kapsamlı bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası geçerliliğe sahip bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe standardizasyon çalışması, Volkan Yılmaz tarafından 2016 yılında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin dilsel ve kültürel uygunluğunu sağlayarak, Türk popülasyonunda PH’nin motor ve non-motor belirtilerinin güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımayı hedeflemiştir. Ölçek, orijinal haliyle dört ana bölümden oluşmakta olup, hastalığın günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkilerini ve ilaç tedavisine bağlı motor komplikasyonları da değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Parkinson Hastalığı, Hareket Bozuklukları Derneği, MDS-UPDRS, Değerleme Ölçeği, Türkçe Standardizasyon, Nöroloji, Motor Semptomlar.

Yazarlar

Volkan Yılmaz (Türkçe Uyarlama)

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Parkinson Hastalığı olan bireylerde semptomların şiddetini, ilerlemesini ve tedaviye verilen yanıtı objektif ve standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. MDS-UPDRS, hastalığın sadece motor yönlerini değil, aynı zamanda yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen non-motor deneyimleri de (uyku bozuklukları, ruh hali değişiklikleri, bilişsel işlevler) değerlendirerek bütüncül bir bakış açısı sunar.

Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı, uluslararası alanda kabul görmüş bu değerli nörolojik değerlendirme aracını, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarına kazandırmak, böylece yerel araştırmaların uluslararası standartlarda yürütülmesini sağlamaktır. Uyarlama süreci, dilsel eşdeğerliği ve kültürel uygunluğu doğrulamayı içermiştir.

Yapı

MDS-UPDRS, hastalığın karmaşık doğasını yansıtacak şekilde dört ana bölümden (yapıdan) oluşur. Bu bölümler, PH’nin farklı klinik görünümlerini sistematik olarak ele alır:

• Bölüm I: Non-motor Deneyimler (Koku, uyku, ağrı, depresyon, anksiyete, bilişsel bozukluklar gibi hastanın öznel deneyimleri).
• Bölüm II: Günlük Yaşamın Motor Deneyimleri (Konuşma, yutma, giyinme, hijyen gibi günlük aktivitelerdeki zorluklar).
• Bölüm III: Motor Muayene (Klinisyen tarafından yapılan gözlem ve fiziksel testlerle ölçülen bradikinezi, rijidite, tremor ve postüral stabilite).
• Bölüm IV: Motor Komplikasyonlar (Diskinetik ve distonik komplikasyonlar, motor dalgalanmalar gibi tedaviye bağlı yan etkiler).

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına ait spesifik geçerlik katsayıları bu özet verilerde belirtilmemiştir (Kaynakta “-“). Ancak, orijinal MDS-UPDRS, kapsamlı bir geliştirme sürecinden geçmiştir ve yüksek düzeyde yapı geçerliği, içerik geçerliği ve ayırt edici geçerlik sergilemektedir.

Türkçe uyarlama çalışmasında (Yılmaz, 2016), ölçeğin orijinal dört faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da korunduğunun gösterilmesi, yapı geçerliği açısından kritik öneme sahiptir. Uyarlama çalışmalarında genellikle, ölçeğin klinik ciddiyetin farklı aşamalarını doğru bir şekilde yansıtıp yansıtmadığı test edilir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışmasına ait spesifik güvenirlik bilgileri (iç tutarlılık veya test-tekrar test güvenirliği) özet verilerde mevcut değildir (Kaynakta “-“). Bununla birlikte, uluslararası MDS-UPDRS versiyonunun genellikle mükemmel düzeyde gözlemciler arası güvenilirliğe ve yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu bilinmektedir (özellikle Bölüm III ve Bölüm II için).

Yılmaz’ın (2016) standardizasyon çalışmasında, ölçeğin klinik uygulamalarda ve araştırmalarda tutarlı sonuçlar vermesini sağlamak amacıyla iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenirliği analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Bu tür bir uyarlama, ölçeğin farklı uygulayıcılar arasında tutarlı puanlama sağladığını göstermelidir.

Faktör Analizi

Orijinal MDS-UPDRS’nin geliştirme sürecinde kapsamlı keşifsel ve doğrulayıcı faktör analizleri kullanılarak, ölçeğin dört bölümden oluşan klinik olarak anlamlı yapısı belirlenmiştir. Bu dört bölüm, Parkinson Hastalığı’nın temel semptom kümelerini temsil eder.

Türkçe standardizasyon çalışması, büyük olasılıkla, ölçeğin Türkçe formunun da orijinal dört faktörlü yapıyı koruyup korumadığını kontrol etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanmıştır. Bu analiz, çeviri ve kültürel adaptasyon sürecinin ölçeğin teorik yapısını bozmadığını göstermek için zorunludur.

Enstrüman

Test Tipi: Standardizasyon ve Uyarlama Çalışması (Orijinal ölçek, klinisyen tarafından uygulanan derecelendirme ölçeğidir).

Format: Dört ana bölümden oluşan çok maddeli bir derecelendirme ölçeği. Uygulama süresi, hastanın durumuna ve klinisyenin deneyimine bağlı olarak değişmekle birlikte, genellikle 30-45 dakika civarındadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal), İspanyolca, Almanca ve diğer birçok dil.

Popülasyon Grubu: Nörolojik Bozukluklar.

Yaş Grubu: Yetişkinler ve yaşlılar (Parkinson Hastalığı tanısı almış bireyler).

Popülasyon Detayları: Parkinson Hastalığı (PH) tanısı konmuş hastalar üzerinde uygulanmak üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Klinisyen tarafından gözlem ve hasta/bakıcı raporuna dayalı olarak puanlama yapılır. Maddeler genellikle 0’dan 4’e kadar değişen bir Likert tipi ölçekte derecelendirilir (0=normal/yok, 4=şiddetli).

Anahtar Kelimeler

MDS-UPDRS, Hareket Bozuklukları, Değerleme, Nörolojik Test, Motor Muayene, Non-motor Semptomlar, Türkçe Ölçek.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Orijinal MDS-UPDRS, Hareket Bozuklukları Derneği tarafından geliştirilmiş olup, kullanımı genellikle akademik ve klinik amaçlar için belirli koşullar altında ücretsizdir, ancak resmi lisanslama gerektirebilir. Uyarlama çalışmasının ticari kullanım izinleri için sorumlu yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2016.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi bu bağlantıdan indirilebilir: hareket-bozukluklari-dernegi-birlesik-parkinson-hastaligi-degerleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bu ölçek adaptasyonu için temel referans aşağıdadır:

• Yılmaz, V. (2016). Hareket Bozuklukları Derneği Birleşik Parkinson Hastalığı Değerleme Ölçeğinin Türkçe standardizasyonu çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ankara.
• Ek bilgi ve tez erişimi için: tez.yok.gov.tr

Hareket Bozuklukları Derneği Birleşik Parkinson Hastalığı Değerleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, telif hakkı ve uzunluk kısıtlamaları nedeniyle bu akademik girişte doğrudan listelenmemiştir. Maddeler, orijinal MDS-UPDRS’nin dört bölümünü takip etmektedir ve klinisyenler tarafından uygulanmak üzere tasarlanmıştır. Maddelerin tamamına, referans gösterilen yüksek lisans tezi veya Hareket Bozuklukları Derneği‘nin resmi kaynakları aracılığıyla erişilebilir.

Ölçek, hastanın geçmiş 7 gün içindeki deneyimlerini ve muayene sırasındaki performansını değerlendiren maddeler içermektedir. Puanlama, 0 (normal) ile 4 (şiddetli) arasında değişen bir ciddiyet derecesi kullanılarak yapılmaktadır.