Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği

Özet

Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği (BIS/BAS), Jeffrey Gray’in Pekiştirme Duyarlılığı Teorisi (RST) çerçevesinde geliştirilmiş, bireylerin cezaya ve ödüle karşı gösterdikleri duyarlılıktaki bireysel farklılıkları ölçmeyi amaçlayan psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması Simge Şişman (2012) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türk kültüründeki geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek, psikolojik araştırmalarda kullanılabilecek bilimsel bir zemin oluşturmayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle anksiyete, dürtüsellik ve motivasyonel süreçlerle yakından ilişkili olan iki temel nöropsikolojik sistemi (BIS ve BAS) değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Davranışsal İnhibisyon Sistemi, Davranışsal Aktivasyon Sistemi, BIS/BAS, Pekiştirme Duyarlılığı Teorisi, Motivasyon, Anksiyete, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri, Uyarlama.

Yazarlar

Simge Şişman (Uyarlama Çalışması)

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin çevrelerindeki potansiyel tehlikelere (cezaya) karşı gösterdiği hassasiyeti temsil eden Davranışsal İnhibisyon Sistemi (BIS) aktivitesini ve potansiyel ödüllere karşı gösterdiği hassasiyeti temsil eden Davranışsal Aktivasyon Sistemi (BAS) aktivitesini nicel olarak ölçmektir. Bu iki sistemin göreceli gücü, bireyin duygusal tepkilerini, öğrenme stillerini ve kişilik özelliklerini açıklamada kritik rol oynar.

Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı, uluslararası alanda yaygın olarak kullanılan bu ölçeği, Türk kültürüne özgü dilsel ve psikometrik standartlara uygun hale getirerek, Türkiye’deki akademik çalışmalara kazandırmaktır. Bu sayede, kişilik ve motivasyon araştırmalarında uluslararası karşılaştırmalı çalışmaların yapılabilmesi mümkün kılınmıştır.

Yapı

Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği, Jeffrey Gray’in geliştirdiği Pekiştirme Duyarlılığı Teorisi’ne (RST) dayanmaktadır. Bu teoriye göre, motivasyonel ve duygusal süreçler iki ana nörobiyolojik sistem tarafından yönetilir:

• Davranışsal İnhibisyon Sistemi (BIS): Cezalandırıcı uyaranlara, yeni durumlara ve ödülün yokluğuna karşı duyarlıdır. Yüksek BIS puanı, bireyin anksiyete ve kaçınma davranışlarına daha yatkın olduğunu gösterir. Bu sistem, tehlike algılandığında davranışı durdurma (inhibe etme) işlevi görür.
• Davranışsal Aktivasyon Sistemi (BAS): Ödüllendirici uyaranlara, ödül beklentisine ve ceza dışındaki hedeflere ulaşmaya karşı duyarlıdır. Yüksek BAS puanı, bireyin dürtüsellik, yaklaşma ve ödül arama davranışlarına daha yatkın olduğunu gösterir. BAS, genellikle üç alt boyutta incelenir: Ödül Tepkisi (Reward Responsiveness), Eğlence Arayışı (Fun Seeking) ve Güdülenme (Drive).

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması (Şişman, 2012), ölçeğin yapısal geçerliğini incelemeyi amaçlamıştır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığı, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak test edilmiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıları ne derece doğru ölçtüğünü göstermeyi hedefler.

Yapı geçerliğinin yanı sıra, ölçeğin diğer kişilik envanterleri (örneğin, anksiyete, depresyon veya dürtüsellik ölçen araçlar) ile beklenen yönde korelasyon gösterip göstermediği de incelenmiştir (Kriter Geçerliği). Bu tür geçerlik kanıtları, BIS ve BAS skorlarının teorik olarak öngörülen davranışsal ve duygusal eğilimlerle tutarlı olduğunu destekler.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Şişman (2012) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yüksek alfa katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ölçeğin zamana karşı tutarlılığını belirlemek amacıyla, tipik olarak test-tekrar test güvenirliği çalışmaları da yürütülür. Bu çalışmalar, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar üretme yeteneğini ortaya koyar ve ölçeğin kararlılığını kanıtlar.

Faktör Analizi

Orijinal BIS/BAS ölçeği, genellikle dört faktörlü bir yapıya sahiptir: bir BIS faktörü ve üç BAS alt faktörü (Drive, Fun Seeking, Reward Responsiveness). Türkçe uyarlama çalışmasında, bu dört faktörlü yapının Türk örneklemi üzerindeki uygunluğu araştırılmıştır.

Faktör analizinin sonuçları, Türk kültürü bağlamında Davranışsal İnhibisyon Sistemi ve Davranışsal Aktivasyon Sistemi kavramlarının ayrışma derecesini ve bu sistemlerin alt boyutlarının ne şekilde kümelendiğini ortaya koyar. Başarılı bir faktör yapısı, ölçeğin teorik temellerini psikometrik olarak destekler.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Bireylerin kendi kendilerine doldurabileceği (Self-Report) tipte Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe (Türkçe uyarlama mevcuttur).

Population Group: Yetişkinler ve Ergenler. Uyarlama çalışmaları genellikle üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Türk kültüründeki genel popülasyonun kişilik ve motivasyonel eğilimlerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır.

Test Methodology: Maddelerin, katılımcının kendini ne ölçüde tanımladığına göre puanlandığı, tipik olarak 4 veya 5 puanlı Likert tipi bir ölçek kullanılarak uygulanır. (Orijinal ölçekte 4 puanlı Likert kullanılır: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 4=Kesinlikle Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Davranışsal İnhibisyon, Davranışsal Aktivasyon, Carver ve White, Cezaya Duyarlılık, Ödüle Duyarlılık, Psikolojik Ölçek, RST, Psikometri, Simge Şişman.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilinmiyor (Uyarlama çalışması yazarı Simge Şişman)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için orijinal yazarlara ve uyarlama çalışmasını yapan Simge Şişman’a atıf yapılması gerekmektedir. Ticari kullanım için izin alınması zorunludur.

Ücret: Akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir, ancak yayınlanan makale üzerinden orijinal kaynağa ulaşım sağlanmalıdır.

Test Yılı: Türkçe Uyarlama Çalışması Yılı: 2012.

Kaynaklar

Şişman, S. (2012). Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 32(2), 1-22.

Orijinal ölçeğin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:
davranissal-inhibisyon-sistemidavranissal-aktivasyon-sistemi-olcegi-toad.pdf

İletişim için: [email protected]

Davranışsal İnhibisyon Sistemi/Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

(Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.)