Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar Ölçeği

Özet

Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar Ölçeği (YDDÖ), DSM-5 tanı kriterlerine dayanan tekrarlayıcı düşünce ve davranış paternlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Asçıbaşı, Öztekin ve Aydemir (2017) tarafından Türkçeye uyarlanmış ve yetişkin popülasyonunda geçerlilik ile güvenilirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Çalışmalar sonucunda ölçeğin tek faktörlü bir yapıya sahip olduğu ve yüksek düzeyde iç tutarlılık gösterdiği tespit edilmiştir. YDDÖ, özellikle Obsesif Kompulsif Bozukluk spektrumundaki semptomların değerlendirilmesinde klinik ve araştırma amaçlı kullanım için uygundur.

Anahtar Kelimeler

Yineleyici Düşünceler, Tekrarlayıcı Davranışlar, DSM-5, Psikometri, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Kadir Asçıbaşı, Sibel Öztekin, Ömer Aydemir.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, psikiyatrik bozukluklarla ilişkili olan yineleyici düşünce ve davranışların şiddetini ve sıklığını standardize edilmiş bir yöntemle ölçmektir. Ölçek, DSM-5 sistematiğine uygun olarak geliştirilmiş olup, klinisyenlere ve araştırmacılara bu özel semptom kümesinin değerlendirilmesinde hızlı ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamaktadır.

Yapı

YDDÖ, psikopatolojide merkezi bir rol oynayan yineleyici düşünce ve davranışlar yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) ve ilgili bozukluklarla ilişkilendirilen tekrarlayıcı bilişsel (ruminasyon, takıntı) ve motor (zorlayıcı eylemler) örüntülerini kapsamaktadır. Yapılan faktör analizi, ölçeğin bu karmaşık yapıyı tek, güçlü ve homojen bir faktör altında topladığını göstermiştir.

Geçerlik

YDDÖ’nün yapı geçerliliği, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ile incelenmiştir. Örneklem yeterliliğini değerlendirmek için hesaplanan KMO katsayısı 0.87 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu işaret etmektedir. Ayrıca, verilerin faktörleştirilebilir olduğunu gösteren Bartlett katsayısı 436.89 (p<0.001) ile istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.

Faktör analizinde tek faktörlü bir çözüm elde edilmiştir. Bu faktörün öz değeri 4.50 olup, toplam varyansın %90.1 gibi son derece yüksek bir oranını açıklamaktadır. Ölçek maddelerinin faktör yükleri ise 0.91 ile 0.97 arasında değişmektedir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin ölçülen psikolojik yapıyı güçlü ve tutarlı bir şekilde temsil ettiğini ve yüksek yapı geçerliliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı ile değerlendirilmiştir. YDDÖ’nün iç tutarlılık katsayısı 0.97 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin son derece güvenilir olduğunu ve maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, madde-toplam puan korelasyon katsayıları 0.86 ile 0.95 (p<0.001) arasında bulunmuştur. Madde-toplam puan korelasyonlarının bu denli yüksek olması, ölçek içindeki her bir maddenin genel puan ile güçlü bir ilişki sergilediğini ve ölçek bütünlüğüne önemli katkı sağladığını göstermektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir bir araç olduğunu pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Yapılan Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA), YDDÖ’nün psikometrik yapısının tek boyutlu olduğunu ortaya koymuştur. Bu tek faktörlü çözüm, ölçeğin ölçtüğü yineleyici düşünce ve davranışlar yapısının homojenliğini desteklemektedir. Faktör, toplam varyansın %90.1’ini açıklayarak, ölçeğin maddeleri arasındaki güçlü ilişkiyi ve yapısal saflığı göstermiştir.

Örneklem uygunluğunu gösteren KMO değerinin (0.87) yüksek olması ve Bartlett testinin anlamlı çıkması, faktör analizinin istatistiksel varsayımlarını karşıladığını göstermiştir. Maddelerin faktör yükleri (0.91–0.97) ise bu tek faktöre olan güçlü ve belirgin katkılarını kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin Klinik ve Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Türkiye’de psikiyatri kliniklerine başvuran hastalar ve/veya genel üniversite örneklemi üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Yapı geçerliliği Açıklayıcı Faktör Analizi ile, güvenilirliği ise iç tutarlılık katsayısı ile test edilen psikometrik bir araçtır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Kadir Aşçıbaşı

Affiliation E-posta Adresi: [email protected]

Test Yılı (Uyarlama): 2017

Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

• Asçıbaşı, K., Öztekin, S., & Aydemir, Ö. (2017). DSM-5 Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar Ölçeği Türkçe Formunun geçerliliği ve güvenilirligi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 18(Ek sayı. 2) 18-23. doi: 10.5455/apd.237989

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: yineleyici-dusunceler-ve-davranislar-olcegi-toad.pdf

Yineleyici Düşünceler ve Davranışlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam içeriği ve derecelendirme bilgileri için lütfen Asçıbaşı, Öztekin ve Aydemir (2017) tarafından yayınlanan makaleye başvurunuz.